falsafiy tafakkur tarakkiyoti bosqichlari: sharq falsafasi

DOCX 19 стр. 55,9 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 55,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

2-мавзу. фалсафий тафаккур тараққиёт босқичлари: шарқ фалсафаси режа 1. қадимги шарқда асотирий тасаввурлар ва фалсафий билимларнинг пайдо бўлиши. 2. қадимги миср, бобил, ҳиндистон ва хитойда олам ва одамнинг пайдо бўлиши ҳақидаги мифологик тасаввурларнинг шаклланиши, фалсафий таълимотлар. 3. ислом тамаддунида диний ва дунёвий илмларнинг ўзаро уйғунликдаги тараққиёти. қадимги шарқ фалсафаси тўғрисида фикр юритар эканмиз, унинг эрамиздан илгариги биринчи минг йилликда қадимги хитой, ҳиндистон, миср ва маказий осиёда вужудга келган цивилизация билан боғлиқ эканлигини айтиб ўтиш керак. ҳиндистон ҳам, хитой ва марказий осиё билан бир қаторда қадимги цивилизациянинг маркази бўлган. шунинг учун биринчи фалсафий қарашлар айнан шу мамлакатларда пайдо бўла бошлаган. ҳинд фалсафий меросини ўрганган сарвепалли радхакришнан ўзининг ҳинд фалсафаси асарида ҳиндистонда фалсафий қарашларнинг пайдо бўлиши ва ривожланишини 4 даврга ажратади. 1) ведалар даври (мил. ав. 1500 йилдан 600 йилгача бўлган давр). бу давр орийларнинг жойлашиши ва улар маданиятининг ёйилиши билан боғлиқ. 2) эпик давр (мил. ав. 600 йилгача бўлган давр). илк …

2 / 19

аддас билим)ни олиб келганлар. ҳинд адабиёти бой бўлиб, унинг анчагина қисми йўқолиб кетган. унинг бошланиши ведалардир. ведалар таркибига турли даврларда ёзилган бир неча китоблар кириб, уларда ибодат, маросимлар, фалсафий таълимотлар, тарихий воқеалар баён этилган. ведалар тўрт йирик тўпламдан иборат: 1. ригведа (“мадҳиялар ведаси”); 2. самаведа (“қўшиқлар ведаси”); 3. яжурведа (“қурбонликлар ведаси”); 4. атхарваведа (“афсун ва жодулар ведаси”); ведаларда бутун табиатнинг илоҳийлиги ҳақидаги таълимот илгари сурилади. ҳиндистонда кўпхудолик кенг тарғиб қилинади. худолар орасида “энг улуғи, энг кичиги, энг қариси, энг ёши бўлмай, улар барчаси улуғликда тенгдир. бир худо баъзида бутун борлиқнинг ҳукмдори бўлиши ва шу билан бирга у иккинчи бир худога тобе бўлиши мумкин. масалан, индра ва барча худолар варунага тобе бўлиши мумкин. варуна ва бошқа барча худолар индрага бўйсунадилар. бу веда илоҳиётчилигига хос бўлиб, шу муносабат бошқа худоларга ҳам тегишлидир. ведаларда худолар осмон худолари қуёш худолари, ҳаво худолари, ер худолари, аёл худолар каби худолар тоифаси ҳақида мадҳиялар баён этилган. брахманлик …

3 / 19

бўлган табақа – брахманларнинг нуфузи ошиб борди. улар диний, ҳуқуқ, урф-одат каби соҳаларидан ҳам хабардор эдилар. браҳманларнинг ҳаёти тўрт босқичдан иборат. биринчи босқичда брахманнинг диний ҳаёти балоғат ёшига етиб, муқаддас босқичнинг қабул қилиш ва бахшида қилиш “маросимидан”кейин бошланади. браҳманнинг ёшлиги бирорта донишманд браҳман хузурида ведаларни ёдлаш, унинг уйида муқаддас оловнинг доимо тутиб туриш, устознинг хизматини бажариш, унинг учун садақа йиғиш билан ўтади. браҳман бу босқичда “брахмачарин” деб аталган. иккинчи - “гриҳаста” номли босқичда уй хўжайини вазифасини бажариб, уйланиши, оилани боқиши, фарзандлар тарбияси, амалий ҳаёт илми (қачон ва нимани ейиш, нимани ечиш, ибодат қилиш, марҳумларни дафн этиш, меҳмонларни қандай кутиш, овқатни қандай тайёрлаш, қарияларга, аёлларга, ёш болаларга муносабат)ни қонун асосида фуқаролик бурчларини бажариб бориши лозим. учинчи босқич “ванапрастҳа” (ўрмон зоҳиди) даври бўлиб, унда оиласи ёки ёлғиз ҳолда ўрмонга кетиши керак. брахман у ерда “ўз нафсини жиловлаб” илдизлар, меваларни еб, диний амалларни “жон-жаҳди” билан бажариши лозим. бу даврда бир қатор машаққатларни ўз …

4 / 19

м таълимотининг асосий ғояси деярли барча ҳинд динлари учун умумий бўлган кармалар ва нирвана ҳақидаги таълимот ҳисобланади. нирванага эришган инсон қайта туғилишдан озод бўлади. бунга эса фақат таркидунё қилганларгина эришиши мумкин, холос. шунинг учун ҳам ушбу таълимотда таркидунёчиликка алоҳида эътибор берилади. инсон дунёда ўзининг барча эҳтиросларидан воз кечгач, ўз нафсини тийиши, ўз-ўзини енгиши – янги карма ҳосил бўлишига йўл қўймайди. натижада карманинг кучи емирилиб, унинг руҳи кишанлардан озод бўлади. кишининг кармаси қанчалар заифлашса, унинг ички дунёси шунча бойиб боради. бу жараён руҳнинг тўла озод бўлгунигача давом этади. ва, ниҳоят, руҳнинг бутунлай озод бўлиши – нирвана ҳолати юз беради. жайнизм таълимоти борлиқнинг илоҳиёт томонидан яратилгани ва унинг борлиқ устидан назорат қилиб туришини тан олмайди. унга кўра, руҳ – абадий мавжудот, олам эса азалийдир. руҳ моддий танани енгиб ўтиб, абадий ҳаётга етиши мумкин. махавиранинг фикрича, дунёдаги ҳар бир жисм, унинг жонли ёки жонсиз бўлишидан қатъи назар, қандайдир даражадаги англаш хусусияти билан яратилган. …

5 / 19

лан тартибга келтирилган. зулматдан ёруғликка ўтиш асосида хаос, тартибсизлик тартибга тушган. қадимги хитойдаги қарашлар: ин-зин-ўзгаришлар китобида, ши-цзин-қўшиқлар китобида, ли-цзи-урф-одатлар китобида, шу-цзин-тарих китобида акс этган. инсоннинг осмонга (тян) боғлиқлиги ёмонликнинг сабаби, унинг манбаи ҳам осмон эканлиги ҳақида фикрлар пайдо бўлади. дунё сув, ҳаво, олов, ер, ёғочдан пайдо бўлганлиги, борлиқнинг асоси ҳам шулар эканлиги ҳақида таълимот яратилди. табиат бир ҳолатдан иккинчи ҳолатга узлуксиз ўтиб туради, янъ ва инъ (осмон ва ер) бир-бирига қарама-қарши, бир-бирига ўтиб туради, деб таълим беради. конфуцийлик. қадимги хитойда конфуцийлик фалсафий оқими алоҳида аҳамиятга эга. бу йўналишнинг энг йирик асосчиси конфу-цэн (русча конфуций) мил.ав. 551-479 йилларда яшаган. конфуций отасидан эрта ажраган ва онаси қўлида тарбияланган. онаси ҳам кўп ўтмай дунёдан ўтган. конфуций таълим олиб, илм ўргангач, 19 ёшида уйланади. ёшларга таълим беришга киришади. 50 ёшдан ўз мактабини ташкил қилган. янги устознинг онг ҳақидаги фикрлари, чуқур маъноли сўзлари мамлакат бўйлаб кенг тарқалади. конфуций ҳузурига мамлакатнинг турли минтақаларидан илмга чанқоқ ёшлар …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafiy tafakkur tarakkiyoti bosqichlari: sharq falsafasi"

2-мавзу. фалсафий тафаккур тараққиёт босқичлари: шарқ фалсафаси режа 1. қадимги шарқда асотирий тасаввурлар ва фалсафий билимларнинг пайдо бўлиши. 2. қадимги миср, бобил, ҳиндистон ва хитойда олам ва одамнинг пайдо бўлиши ҳақидаги мифологик тасаввурларнинг шаклланиши, фалсафий таълимотлар. 3. ислом тамаддунида диний ва дунёвий илмларнинг ўзаро уйғунликдаги тараққиёти. қадимги шарқ фалсафаси тўғрисида фикр юритар эканмиз, унинг эрамиздан илгариги биринчи минг йилликда қадимги хитой, ҳиндистон, миср ва маказий осиёда вужудга келган цивилизация билан боғлиқ эканлигини айтиб ўтиш керак. ҳиндистон ҳам, хитой ва марказий осиё билан бир қаторда қадимги цивилизациянинг маркази бўлган. шунинг учун биринчи фалсафий қарашлар айнан шу мамлакатларда пайдо бўла бошлаган. ҳинд фалсафий меросини ўрганган ...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOCX (55,9 КБ). Чтобы скачать "falsafiy tafakkur tarakkiyoti bosqichlari: sharq falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafiy tafakkur tarakkiyoti b… DOCX 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram