o’zbekiston hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari

DOCX 43.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662374827.docx o’zbekiston hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari reja: 1. buxoro xonligining tashkil topishi va ijtimoiy-iqtisodiy hayoti. 2. xiva xonligi. siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy hayot. 3. qo’qon xonligi. xo’jalik va madaniy hayoti. sohibqiron amir temur vafot etgach, uning saltanati asta-sekin parchalana boshlandi. amir temur vorislari temuriylar 1405-yildan 1506-yilgacha movarounnahr va xurosonda hukmronlik qildilar. deyarli bir asr mobaynida ulkan saltanat amalda ikki davlatga bo’linib, o’zaro toju-taxt uchun kurash xv asr oxiriga kelib samarqand temuriylarini ham, xirot temuriylari hokimiyatini ham zaiflashtirib qo’ygan edi. 1428-yilda jo’jining beshinchi o’g’li shaybon naslidan bo’lgan abulxayirxon (1412-1468) dashti qipchoqda yangi davlat – ko’chmanch o’zbeklar davlatiga asos soladi. tarixiy manbalarda bu davlat ,,o’zbek ulusi“ (o’zbeklar mamlakati) deb ham ataladi. 1446-yilda abulxayirxon sirdaryoning o’rta oqimida joylashgan shaharlar – sig’noq, oqqo’rg’on, arquq, o’zgan va suzoqni bosib oladi. o’z davlatining poytaxtini turadan sig’noqqa ko’chirdi. bu endi abulxayrxonning temuriylarga qarshi kurashga kirishganligining tasdig’i edi. u 1451-yilda o’zidan madad so’ragan temuriyzoda abu …

ar tufayli tobora zaiflashib borayotgan temuriylar hududi bo’lgan movaronnuhrda ham o’z hukmronligini o’rnatish uchun harakat boshlaydi. shayboniyxon avval sig’noq, sabron, yassi shaharlarini, 1500-yil samarqandni, 1503-yil toshkent va farg’onani, 1504-yil hisor, qunduz, badahshon, balxni, 1505-yil xorazmni, 1507-yil xuroson temuriylarining poytaxti xirotni, keyinroq eronning mashhad va tus shaharlarini ham egallaydi. 1502-yilda eronda shoh ismoil (1502-1524) yangi bir sulola – safaviylar sulolasi (1502-1722)ga asos soladi. xurosonga egalik qilish masalasida shayboniyxon va ismoil safaviy o’rtasida nizo kelib chiqadi. 1510-yil marv yaqinidagi jangda shayboniyxon eron qo’shinlaridan mag’lubiyatga uchrab jang maydonida halok bo’ladi. shayboniyxon halok bo’lgach, bobur mirzo shoh ismoil yordamida movarounnahrni shayboniylardan qaytarib olish uchun kurash boshladi va nihoyat, 1511-yilning kuzida samarqandni uchinchi marta qo’lga kiritdi. bobur samarqandni egallagach, noilojlikdan islomning shiyalik yo’nalishiga e’tiqod qiluvchi shoh ismoilni oliy hukmdor deb e’lon qildi. bu esa samarqand xalqining bobur mirzodan yuz o’girishiga sabab bo’ldi. chunki movarounnahr aholisi, boburning o’zi ham islomning sunniylik yo’nalishiga e’tiqod qilganlar. shayboniylar ham …

atiga ko’ra, vafot etgan xon o’rniga taxtga yoshi katta shayboniy o’tqazilgan. shuning uchun ham muhammad shayboniyxonning o’limidan so’ng taxtga bevosita uning avlodlari emas, amakisi ko’chkunchi sulton (1510-1530, (mirzo ulug’bekning qizi robiya sultonbegim bilan abulxayirxonlarning farzandi) o’tqazilgan. xvi asrning 40yillaridan so’ng bu urf-odatga rioya etilmay qo’yilgan. ko’chkunchixondan so’ng esa taxtga uning o’g’li abu said (1530-1533) o’tirdi. undan keyin esa hukmdorlik shayboniyxonning ukasi mahmud sultonning o’g’li ubaydullaxon (1533-1540) qo’liga o’tdi. ubaydullaxon poytaxtni samarqanddan buxoroga ko’chirtirdi. ubaydullaxon buxoroga ota meros mulk deb qarar edi, chunki shayboniyxon hayotligidayoq buxoro hokimligini ukasi mahmud sulton (ubaydullaxonning otasi)ga bergan edi. shu tariqa, shayboniylarning movarounnahrda tashkil etgan davlati endilikda rasmiy ravishda buxoro xonligi deb ataladigan bo’ldi. ubaydullaxon o’z davlatining chegarasini shayboniyxon davridagi sarhadlarda qayta tiklashga harakat qildi. u hirotni ishg’ol etgan eron qo’shinini bir necha marta mag’lubiyatga uchratgan edi. ayni paytda, u mamlakat ichkarisidagi o’zaro kurash va tarqoqlikka barham berdi. ubaydullaxon vafot etgach esa ichki ziddiyatlar yana kuchaydi. …

edi. bu zaruriyatni urushlarsiz amalga oshirib bo’lmas edi. ana shunday sharoitda kurash maydoniga miyonqol hokimi iskandar sultonning o’g’li abdullaxon ii (1534-1598) chiqdi. 1556-yili muhammad islomning ko’magida abdullaxon ii buxoro taxtini egallaydi. to’g’ri, 1557-1561-yillarda amakisi pirmuhammadxon, 1561-1583yillarda otasi iskandarxon oliy xukmdor deb e’lon qilingan bo’lsada, amalda xukmdor abdullaxon ii edi. abdullaxon ii siyosiy tarqoqlikka qarshi uzoq yillar urush olib borib, 1573yilda farg’onani, 1574-yilda shahrisabz, qarshi, hisor viloyatlarini, 1578-yilda samarqandni, 1582-yilda toshkent, shohruhiya, ohangaron va sayramni, 1583yilda balxni, 1584-yilda badaxshonni, 1588-yilda hirotni, 1595-yilda xorazmni zabt etib, mamlakatni birlashtirish ishini uddaladi. uning davlati sarhadlari janubda hirotdan mashhadgacha, shimolda orol dengizigacha, kaspiy dengizidan issiqko’lgacha yetdi. butun movarounnahr, xorazm va xuroson yana yagona hukmdor qo’li ostida birlashtirildi. xvi asr oxirlariga kelib buxoro xonligi nisbatan markazlashgan ulkan davlatga aylandi. rossiyada bu davlatga nisbatan „velikaya buxariya “ (buyuk buxoro) iborasi qo’llangan edi. shunday qilib, xvi asrdagi davlatchiligimiz tarixida yetakchi sulola – shayboniylar sulolasi bo’ldi. sulolaning eng qudratli …

amarqandni egallab, buxoroga yurish qildi. pirmuhammadxon qo’shini 1599-yilda tavakkal qo’shinini tor-mor keltirdi va movarounnahr hududini ozod etdi. qozoqlar qo’shini dashti qipchoqqa chekindi. pirmuhammad buxoro xonligini yana ikki yilcha idora qildi. 1601-yilda pirmuhammad va kelib chiqishi ashtarxoniylardan bo’lgan boqi muhammad o’rtasida qonli to’qnashuv yuz beradi. mag’lub bo’lgan pirmuhammad o’ldirildi. shunday qilib abdullaxon ii vafotidan atigi 3 yil o’tgach bir asr davom etgan shayboniylar sulolasi hukmronligi barham topdi. shayboniylar davrida davlat boshqaruvi. buxoro xonligi ma’muriy jihatdan viloyatlar va tumanlarga bo’lingan. xonlikda oliy davlat idorasi dargoh deb atalgan. uning tepasida xon turgan. ijro etuvchi hokimiyat devon (vazirlik) deb atalgan. unga devonbegi (bosh vazir) rahbarlik qilgan. katta nufuzga ega bo’lgan devonbegi ayni paytda davlatning moliya va xo’jalik ishlarini ham boshqargan. yana bir katta davlat mansabi – otaliq edi. xon siyosatining viloyatlardagi ta’siri otaliq mansabiga tayinlanganlarning nufuzi bilan belgilangan. xon viloyatlarni shahzodalarga taqsimlab berar ekan, ularga rahnamo etib o’z nazoratchisini, ishongan kishisini tayinlagan. bunday nazoratchi, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbekiston hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari"

1662374827.docx o’zbekiston hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari reja: 1. buxoro xonligining tashkil topishi va ijtimoiy-iqtisodiy hayoti. 2. xiva xonligi. siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy hayot. 3. qo’qon xonligi. xo’jalik va madaniy hayoti. sohibqiron amir temur vafot etgach, uning saltanati asta-sekin parchalana boshlandi. amir temur vorislari temuriylar 1405-yildan 1506-yilgacha movarounnahr va xurosonda hukmronlik qildilar. deyarli bir asr mobaynida ulkan saltanat amalda ikki davlatga bo’linib, o’zaro toju-taxt uchun kurash xv asr oxiriga kelib samarqand temuriylarini ham, xirot temuriylari hokimiyatini ham zaiflashtirib qo’ygan edi. 1428-yilda jo’jining beshinchi o’g’li shaybon naslidan bo’lgan abulxayirxon (1412-1468) dashti qipchoqda yangi davlat –...

DOCX format, 43.9 KB. To download "o’zbekiston hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbekiston hududlarining xonli… DOCX Free download Telegram