o’rta osiyo hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari

DOCX 12 pages 54.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

8-mavzu: o’rta osiyo hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari. reja: 1. turkistonning uch xonlikka bo’linishi. 2. xonliklar davrida ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar. 3. xonliklarda madaniyat. 4. xix asrning birinchi yarmida xonliklarning geosiyosiy o’rni, davlat boshqaruvi tizimi va ijtimoiy-siyosiy hayot. 5. o’rta osiyoning xonliklarga bo’linib ketishi oqibatlari. tayanch tushunchalar. dashti qipchoq. ko’chmanch o’zbeklar davlati. safaviylar. xiva xonligi. qo’ng’irotlar. mang’itlar. buxoro xonligi. shayboniylar. ashtarxoniylar. buxoro amirligi. qo’qon xonligi. minglar. toshkent bekligi. davlat boshqaruvi. davlat lavozimlari. o’zaro va ichki kurash. qoloqlik sabablari. 1. turkistonning uch xonlikka bo’linishi. buxoro xonligi. amir temur vafotidan so’ng uning yirik davlati parchalana boshladi. temuriy shahzodalarning taxt uchun o’zaro kurashlari qudratli saltanatning bo’linishiga asosiy sabablardan biri bo’ldi. xv asrning 90-yillaridayoq movarounnahrning markaziy viloyatlariga o’zaro kurashlar va ichki nizolar tufayli temuriylar davlati tobora zaiflashib borayotgan edi. bu davrda movarounnahrdagi temuriylar saltanati amalda mustaqil boshqariladigan kichik-kichik viloyatlarga bo’linib ketgan edi. shunday bir shart-sharoitda muhammad shayboniyxon butun turkistonda markazlashgan qudratli hokimiyat o’rnatish …

2 / 12

yboniyxon movarounnahrga kirish imkoniyatini qo’lga kiritdi. ayniqsa, 1494 yilda samarqand hukmdori sulton ahmad mirzo vafotidan so’ng temuriy shahzodalarning o’zaro nizolari yanada kuchayib, mamlakatda boshboshdoklik, ko’p hokimiyatchilik yuzaga keldi. bundan foydalanishga intilgan shayboniyxon 1497 yilda movarounnahrga o’zining dastlabki hujumini uyushtirdi. u katta kuch bilan samarqandga yurish qildi, lekin shaharni ololmasdan, qarshi va shahrisabzga hujum qilib katta o’lja bilan qaytib ketdi. xv asrning oxirlarida samarqand taxti uchun da’vogarlar o’rtasidagi nizolar keskin tus ola boshladi. taxtni ishg’ol etish borasida zahiriddin muhammad bobur (1483-1530) ham harbiy yurishlarni amalga oshirdi. jumladan, 1496 yilda samarqand shahrini qamal qiladi, lekin qish yaqinlashib qolgani uchun qamalni to’xtatadi. 1497 yil mayida boysung’urning akasi sulton mas’ud (1475-1506) bilan ittifoqqa kirgan bobur samarqandni ikkinchi bor qamal qiladi (samarqandni ikkinchi bor qamal qilganida bobur va shayboniyxon birinchi marta yuzma–yuz bo’ldi). boysung’ur yordam so’rab turkistonga (yassiga) odam yuborib, muhammad shayboniyxonni chaqiradi. paytdan foydalangan muhammad shayboniyxon tezlikda lashkar tortib kelgan, ammo so’nggi pallada boysung’ur …

3 / 12

ajbur bo’ldilar. bobur 1500 yilgacha farg’onada tinchlik o’rnatish bilan ovora bo’ldi. butun movarounnahr yerlarini birlashtirish maqsadi bilan yonayotgan bobur hatto tinchlik uchun farg’onani ham ikki qismga bo’lib, ukasi jahongirga sirdaryoning shimoliy qismini berishga majbur bo’ldi. o’n besh yashar zahiriddin samarqandda jami 100 kungina hukmronlik qildi. bu uning movarounnahr poytaxtiga birinchi bor kadam qo’yishi edi. ana shu voqea yosh bobur xotirasida katta iz qoldiradi. u o’z xotiralarida qudratli bobokaloni temur davlatining sobiq poytaxti bo’lgan shaharni zo’r mehr bilan tavsiflaydi[footnoteref:1]. [1: history of civilizations of central asia. volume v / development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenrh sentury. / unesco. 2003. p. 35-39.] xvi asr boshlaridan muhammad shohbaxt shayboniy movarounnahr va xurosonni birlashtirib markazlashgan davlat tuzishi maqsadida asosiy harbiy harakatlarini boshlaydi. xususan, shayboniyxon qo’shinlari 1499 yildan movarounnahrni istilo qilishga kirishdi. u qarshi va shahrisabzga bosib boradi, katta o’ljalar bilan dashti qipchoqqa qaytadi. oradan ko’p o’tmay, katta kuch bilan movarounnahrga qaytgan …

4 / 12

ing shahar himoyasi uchun qoldirgan 600 nafar askari qirib tashlanadi. shayboniyxon buxoroga chekinadi. qisqa vaqt ichida samarqandning barcha tumanlari, qarshi va g’uzor shaharlarida bobur hokimligi e’tirof etiladi. ammo, shaharda oziq-ovqat zaxiralari tugab, ocharchilik boshlangan edi. bundan xabar topgan shayboniyxon katta kuch bilan yana samarqandga yurish boshlaydi. 1501 yil aprelda zarafshon bo’yidagi saripul qishlog’i yaqinida bo’lgan jangda bobur qo’shinlari yengiladi. bobur samarqandga chekinadi. shahar yana qamalga olinib, u to’rt oy davom etadi. qamalda qolgan shahar aholisining ochliqdan tinkasi kuriydi. noilojlikdan bobur 1501 yilning 2-yarmida samarqandni tark etib, toshkentga tog’asi mahmudxon huzuriga yo’l olgan. shayboniyxon samarqandni ikkinchi marotaba jangsiz egalladi. 1503 yilda shayboniyxon sirdaryo tomon yurish qilib, toshkent xoni mahmudxon, bobur va sulton ahmadxonning birlashgan kuchlarini tor-mor keltiradi. toshkent va shohruxiya shaharlari zabt etiladi. 1504 yilda farg’ona ishg’ol qilinadi. shayboniyxon samarqandni o’z davlatining poytaxti qilib, buxoroga inisi mahmud sultonni hokim etib tayinlaydi. toshkent xonligi va sirdaryo bo’yidagi shaharlarni amakilari kuchkunchixon bilan suyunchxo’jaxonga …

5 / 12

n 1506 yilda balxni egalladi. 1507 yilda hirot shahri ham qo’lga olingandan keyin butun xuroson shayboniylar davlatiga qo’shib olindi. shu yilda muhammad shayboniyxon nomidan xutba o’qiladi. 1508 yili muhammad shayboniyxon xurosonning jom, marv, mashhad, qandahor, astrobod kabi muhim markazlarida o’z hukmini o’rnatishga erishadi. shayboniyxon hayotining so’nggi davriga kelib uning qo’l ostidagi davlat tarkibiga shimolda sirdaryo bo’yidagi shaharlarni, xorazmni, farg’ona vodiysini, janubiy turkmanistonni marv bilan birga hamda mashhad, astrobod bilan birga domg’on viloyatini qamrab olgan ulkan hudud kirar edi. shunday qilib, movarounnahr va xuroson birlashtirildi va shayboniylar sulolasiga asos solinadi. muhammad shayboniyxon «imom uz-zamon, xalifat ur-rahmon» unvonini olib o’z qo’lida dunyoviy va diniy hokimiyatni birlashtirdi. movarounnahr va xurosonda qozonilgan g’alabadan so’ng u shimolda kuchayib borayotgan qozoq xonligi bilan to’qnashadi. shayboniyxonning xurosondaligidan foydalangan qozoq sultonlari movarounnahrga bir necha marta bostirib kirib, uni talon-taroj qiladilar. 1506-1509 yillarda shayboniyxon xurosondan qaytib kelib, qozoq sultonlariga zarba beradi va dashti qipchoq ichkarisiga quvib boradi. bu yurishlar …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta osiyo hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari"

8-mavzu: o’rta osiyo hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari. reja: 1. turkistonning uch xonlikka bo’linishi. 2. xonliklar davrida ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar. 3. xonliklarda madaniyat. 4. xix asrning birinchi yarmida xonliklarning geosiyosiy o’rni, davlat boshqaruvi tizimi va ijtimoiy-siyosiy hayot. 5. o’rta osiyoning xonliklarga bo’linib ketishi oqibatlari. tayanch tushunchalar. dashti qipchoq. ko’chmanch o’zbeklar davlati. safaviylar. xiva xonligi. qo’ng’irotlar. mang’itlar. buxoro xonligi. shayboniylar. ashtarxoniylar. buxoro amirligi. qo’qon xonligi. minglar. toshkent bekligi. davlat boshqaruvi. davlat lavozimlari. o’zaro va ichki kurash. qoloqlik sabablari. 1. turkistonning uch xonlikka bo’linishi. buxoro xonligi. amir temur vafotidan so’ng uning...

This file contains 12 pages in DOCX format (54.8 KB). To download "o’rta osiyo hududlarining xonliklarga bo’linib ketishi, uning sabablari va oqibatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyo hududlarining xonli… DOCX 12 pages Free download Telegram