илк темир даври археологияси

DOC 78.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1664042515.doc илк темир даври археологияси режа: 1. темирнинг кашф этилиши ва унинг инсоният тараккиётига таъсири. 2. урта осиёнинг илк темир даври ёдгорликлари. 3. узбекистон худудида илк темир даври. мил.ав xv асрдаги миср фиръавнлари аменхотеп iii ва эхнатон даврларига оид ёзма манбаларда темир хакидаги маълумотлар учрайди. темир куролларни дастлаб мил.ав xiv асрда хеттлар кашф килганлар. илк темир дастлабки кичик осиё, миср, месопотамия ва эгей дунёсида кашф килинган. темир узининг уткирлиги ва чидамлилиги билан хар кандай бошка металлдан устун туради. лекин 1530 градусда эриши туфайли инсоният хаётига кейинрок кириб келди. темирнинг кашф этилиши кадимги техника сохасида катта узгариш ясади. фан маълумотларига кура энг кадимги темир металлургияси мил.ав xiv-xiii асрларда кадимги хетт подшолиги худудида пайдо булган. темир ишлаб чикариш кейинчалик дунёнинг бошка худудларига хам таркалди. темирдан тайёрланган зеб-зийнат буюмлари миср фиръавни тутанхамон кабридан, кавказдаги майкоп мозор-кургонидан топилган. темирнинг дунё буйича таркалиши бир вактда булмаган. масалан, урта осиёда мил.ав ix-viii асрлар, хитойда мил.ав vii …
2
уларнинг иттифокларини вужудга келтирди. бу эса кабила оксоколларининг мавкеини оширган. кабилалар уртасидаги мунтазам тукнашувлар давлатчиликка утишдаги мухим боскич харбий демократияни вужудга келтирди. жамиятда муайян ижтимоий ва маъмурий бошкарув шакллари вужудга кела бошлади. "авесто"дан маълумки, мил.ав i минг йиллик бошларида урта осиё ахолиси зодагон, харбий, дехкон ва хунарманд каби турт гурухга булинган эди. мазкур давврда ахоли худудий белгилар асосида яшай бошлаган. "авесто"да келтирилган "нмана", "вис", "варзана", "занту", "дахью" атамалари илк давлатчиликка утиш даври хакида маълумот беради. урта осиёда энг кадимги темир буюмлар мил.ав ix-viii асрларга мансуб булиб, улар анов, далварзинтепа, кизилтепа, даратепа манзилларидан топилган. лекин темир даврига мансуб манзилларнинг асосий кисми vii-v асрларга тугри келади. археологик тадкикотларга кура темир буюмлар урта осиёнинг 22 та ёдгорлигидан топилган. юкоридаги фикр темир буюмлар урта осиёнинг кенг худудида таркалганлигини курсатади. мил.ав i минг йиллик бошларига оид 46 та кишлок харобаси жанубий туркманистондан топилган. булар ичида анов, елкантепа, ёзтепа, чурнок манзиллари машхурдир. жанубий туркманистондан дохистон шахар …
3
ёдгорликларини урта осиёнинг тарихий-маданий вилоятлари мисолида куриб чикамиз. мил.ав ii минг йиллик охири ва i минг йиллик бошларида фаргона водийсида чуст маданияти ривожланганлигига олдинги мавзуда тухталган эдик. мазкур маданият тошкент худудидаги бургулик маданиятига хам таъсир курсатган. бургулик маданияти ахолиси асосан, чорвачилик ва дехкончилик билан шугулланганлар. мудофаа деворлари билан уралган йирик шахарлар булмаган, турар-жойлар ярим ертулалардан иборат булган. кадимги маконлардан кулда ишланган сопол идишлар, бронза уроклар, ук учлари ва тош куроллар топилган. бурулик маданияти мил.ав vi-v асрларга мансубдир. ахолиси "дарё орти саклари” деб аталган. узбекистоннинг сурхондарё вилояти ерлари кадимда бактрия давлати деб юритилган. мил.ав ix-viii асрларда бу ерда харбий ахамиятга эга булган сиёсий бирлашмалар ташкил топган. мил.ав 700-540 йиллар кадимги бактрия давлатининг ривожланган даври хисобланади. кадимги рим тарихчиси ктесий "персика" асарида бактрияда жуда куп истехкомлар ва калъалар мавжуд булганлиги хакида маълумот беради. хозирги кунда бактрия ерларидан 240 дан ортик илк темир даврига мансуб ёдгорликлар топилган. бу даврга мансуб сурхондарёдан топилган кучуктепа, …
4
га келган. бу даврда ички савдо билан бир каторда эрон, месопотомия ва бошка худудлар билан савдо алокалари йулга куйилган. кадимги хоразмнинг моддий-маданий ёдгорликларини урганиш xx аср 30-йиллари охири 40-йиллари бошларига тугри келади. хоразм атамаси илк марта "авесто"да хваризам шаклида учрайди. у "куёшли ер" маъносини англатади. кадимги хоразм ёдгорликларини урганишга с.п.толстов ва я.f.fуломов каби олимлар катта ишлар килдилар. илк темир даврига оид хоразм ёдгорликлари мил.ав ix-viii асрга тегишли булиб амиробод маданияти номи билан юритилади. мазкур маданият бронза даврига мансуб тозабогёб маданияти белгиларини саклаб, ярим ертула турар-жойлар канал излари, кулда ишланган сопол идишлар билан характерлидир. бронзадан ясалган уклар, уроклар, игналар топилган. хоразмнинг йирик сугориш иншоатлари мил.ав vi-v минг йилликларга оид. худди шу нарса геродотнинг "тарих" асаридаги йирик давлат бирлашмаси булганлиги фикрини тасдиклайди. бугунги фан маълумотларига кура мил.ав vii-vi асрларда "катта хоразм" давлати мавжуд булган. хозирга кадар амударёнинг куйи окимидан мил.ав vi-v асрларга оид 310 та уй-кургон кишлок ва шахар харобалари топиб урганилган. …
5
дан курилган. энг катта кургоннинг диаметри 15 метр, деворининг калинлиги 4 метр келади. тагискен макбаларидаги кимматбахо буюмлар угирланган. бу ердан суяклар, коса, куза колдиклари, 40 та олтин буюм, бронза ук учлари топилган. илк темир давридаги йирик маданий марказлардан бири сугдиёнадир. ушбу худуддан курилаётган давврга мансуб афросиёб, еркургон, узункир, сангиртепа, даратепа, лолазор, янгитепа ёдгорликлари топиб урганилган. афросиёбни археологик урганиш xix аср охиридан бошланган. хозирги маълумотларга кура афросиёбга мил.ав vii асрда асос солинган. ахамонийлар давврида унинг майдони 219 гектарни ташкил этган сугдиёнанинг шахар марказларидан еркургон 34 гектар, узункир 68 гектар майдонни эгаллаган. улар мил.ав vii-vi асрларга мансуб. бу ёдгорликлардан хом гишт вва пахсадан курилган бинолар, металл куроллар, хунармандчилик буюмлари топилган. шундай килиб, илк темир даври хозирги узбекистон худудида йирик давлат бирлашмалари вужудга келган вакт хисобланади.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "илк темир даври археологияси"

1664042515.doc илк темир даври археологияси режа: 1. темирнинг кашф этилиши ва унинг инсоният тараккиётига таъсири. 2. урта осиёнинг илк темир даври ёдгорликлари. 3. узбекистон худудида илк темир даври. мил.ав xv асрдаги миср фиръавнлари аменхотеп iii ва эхнатон даврларига оид ёзма манбаларда темир хакидаги маълумотлар учрайди. темир куролларни дастлаб мил.ав xiv асрда хеттлар кашф килганлар. илк темир дастлабки кичик осиё, миср, месопотамия ва эгей дунёсида кашф килинган. темир узининг уткирлиги ва чидамлилиги билан хар кандай бошка металлдан устун туради. лекин 1530 градусда эриши туфайли инсоният хаётига кейинрок кириб келди. темирнинг кашф этилиши кадимги техника сохасида катта узгариш ясади. фан маълумотларига кура энг кадимги темир металлургияси мил.ав xiv-xiii асрларда кадимги хетт ...

DOC format, 78.0 KB. To download "илк темир даври археологияси", click the Telegram button on the left.