turkistonda mustabid sovet hokimiyatining o'rnatilishi. istiqlolchilik harakati

DOCX 34,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1664043304.docx turkistonda mustabid sovet hokimiyatining o`rnatilishi. istiqlolchilik harakati reja: 1. fevral inqilobi va oktabr davlat to`ntarishining turkistondagi ijtimoiy-siyosiy hayotga ta`siri. 2. turkistonda muxtoriyatchilik harakatining shakllanishi. milliy davlatchilikni tiklash uchun kurash. 3. turkiston muxtoriyatining tor-mor keltirilishi. istiqlolchilik harakatining kelib chiqishi, natijalari. rossiyadagi 1917 yilgi fevral inqilobi, 300 yildan ortiqroq hukmronlik qilgan romanovlar sulolasining taxtdan ag`darilishi o`lkadagi taraqqiyparvar kuchlar tomonidan ham zo`r hursandchilik bilan qarshi olindi. petrogradda muvaqqat hukumat tuzildi. bu hukumat hokimiyatni ta`sis majlisiga qadar boshqarib turishi kerak edi. yangi hukumat imperiyaning barcha xalqlari uchun demokratik -siyosiy erkinliklar e`lon qildi. ayni paytda mahalliy ilg`or ziyolilar ham zudlik bilan milliy jamiyat va nashrlar uchun harakat boshladilar. 1917 yil mart oyining boshlarida o`lka musulmon ziyolilarining «sho`roi islomiya» jamiyati tuzildi. bu tashkilotning vujudga kelishi tasodifiy bo`lmay, balki turkiston xalqlari siyosiy fikrlari tadrijiy rivojlanishining qonuniy mahsuli edi. uning tarkibini turli xil dunyoqarashdagi, biroq, milliy ozodlik g`oyalarini o`zlarining asosiy maqsadi deb bilgan o`lka ziyolilari tashkil qilar …

itadigan hukumati bo`lishi lozim. tashqi siyosat, moliya, yo`llar, harbiy ishlar umumrossiya federasiyasi hukumatining ishi deb hisoblandi. maorif ishlari, mahalliy yo`llar masalasi, mahalliy idoralar, adliya hamda yer masalalarining hammasi mahalliy muxtoriyat hukumati doirasidagi ishlar deb qaraldi. muxtoriyat masalasi musulmonlar orasida 1917 yil may oyining boshida moskvada bo`lib o`tgan butunrossiya musulmonlarining birinchi s`yezdidan keyin yanada faolroq qo`yila boshladi. biroq s`yezd rahbarlari har qancha harakat qilishmasin, yagona fikrga kelish nihoyatda mushkul bo`ldi. chunki, mamlakatning musulmonlar yashaydigan hududlari muxtoriyati xususidagi masala keskin bahs va tortishuvlarga sabab bo`lgan edi. muxtoriyat xususidagi tortishuvlar, chiqishlar s`yezdni ikkiga bo`lib yubordi. natijada, rossiyaning turkiston, qirg`iziston, kavkaz, qrim va hokazo o`lkalari vakillari federativ respublika tarafdori bo`lganliklari uchun o`zlarini «federalistlar», rossiyaning ichki guberniyalari va volga bo`yi musulmonlari vakillari esa unitar (bir butun, qo`shma) respublika tarafdori bo`lganliklari uchun o`zlarini «unitaristlar» deb atadilar. lekin, har qalay s`yezd demokratik ruhdagi qarorni qabul qilishga muvaffaq bo`ldi. unda ta`sis majlisiga saylovlar o`tkazish haqidagi qonun loyihasini tayyorlash …

obiy ahvol bilan bog`liq holda shakllanib keldi. ular mustamlaka xalqlarning rossiyadan butunlay mustaqil bo`lib chiqib ketishlarini hali kun tartibiga qo`yolmagan edilar. chunki rossiyadek qudratli imperiya changalidan asta-sekinlik bilan, oqilona nozik siyosat yurgizish orqali butunlay mustaqillikkka erishish mumkinligini jadidlar yaxshi anglaganlar. 12-14 iyul kunlari skobelev shahrida farg`ona viloyat musulmon tashkilotlari vakillarining navbatdagi s`yezdi bo`lib o`tdi. ushbu s`yezdda 137 delegat ishtirok etdi. anjuman barcha musulmon tashkilotlarini siyosiy jihatdan birlashishga chaqirdi. ushbu s`yezdning muhim ahamiyati, «turk adami markaziyati» firqasining tuzish haqida qaror qabul qilinishi bo`ldi. delegatlar tuzilajak firqaning nizomnomasi va maromnomasi loyihasi bilan qisqacha tanishtirildilar. turkistonning ko`plab shaharlarida yangi partiyaning tashkiliy yig`ilishlari bo`lib o`tdi. jumladan, 23 avgust kuni andijonda «havaskoroni maorif», «turon», «talabalar jamiyati» tashkilotlari vakillari tomonidan «turk adami markaziyati» federalistlar firqasining muvaqqat qo`mitasi tuzildi. 20 avgustda marg`ilon shahrida 2 000 kishilik miting bo`lib o`tdi. unda mahalliy «sho`roi islomiya» tashkiloti faollari yig`ilganlarni shaharda federalistlar firqasi sho``basini tuzishga chaqirdilar. taraqqiyparvar ziyolilar tomonidan ishlab chiqilgan …

`lsun- sinf, din va mazhab ayirmasig`a boqmasdan saylamak va saylanmak haqina molikdur. 5)yuqorida mazkur barcha muxtoriyatli qit`alar markaziy hukumat ila vatan mudofaasi, pul chiqarmak, boj va xorijiy hukumatlar ila munosabatda bo`lmoq xususlarida aloqa va irtibotini (bog`liqlikni) muhofaza qilur. 6) muxtoriyatli qit`alar dohiliy mas`alalar (idoriy, moliy, shar`iy, madaniy, adliy va maorif ishlari)da mustaqildur...». 1917 yil fevral inqilobi bergan demokratik imkoniyatlar turkiston xalqlari uchun katta ahamiyatga ega edi. ayni shu kezlarda yurt mustaqilligi uchun harakatga milliy ziyolilarimiz astoydil intildilar. 1917 yil fevralidan keyin turkistonda tez orada «kengash», «yurt», «tirik so`z», «hurriyat», «ravnaqul islom», «el bayrog`i» «najot», «ulug` turkiston» kabi gazeta-jurnallar dunyo yuzini ko`rdi. jadidlar matbuot sahifalarida chop ettirgan maqolalari orqali mavjud ijtimoiy jarayonlarga nisbatan o`zlarining siyosiy munosabatlarini bildirib bordilar. demokratik rossiya tarkibida muxtoriyat tashkil qilish uchun kurash 1917 yil davomida taraqqiyparvarlarning asosiy maqsad - intilishlari bo`ldi. turkistonning ilg`or jadid ziyolilari va qadimgilari orasidagi ziddiyatlar milliy ozodlik kuchlari safida parchalanishga olib keldi. tashkiliy …

vbatida mehnatkash ommaning noroziligini kuchaytirdi hamda markaz va joylarda hokimiyatning inqiroziga olib keldi. bunday vaziyatdan foydalangan toshkent ishchi va soldat deputatlari soveti (tashsovet)ga kirgan bolsheviklar «butun hokimiyat sovetlarga» degan shiorni ko`tarib chiqdilar va tezda inqilobiy qo`mita tashkil qilishni taklif etdilar. biroq, mahalliy milliy tashkilotlar boshqa fikrda edilar. markaziy «sho`roi islom»ning tashabbusi bilan 1917 yil 7—11 sentabrda toshkentda bo`lib o`tgan ii o`lka musulmonlar s`yezdida quyidagicha qaror qabul kilindi: «s`yezd hokimiyat ishchi, soldat va krestyanlar sovetlariga o`tishiga qarshi chiqadi. hokimiyat koalision bo`lishi va mamlakatning hamma kuchlariga tayanishi, bu degani umum xalq hokimiyati bo`lishi kerak». mahmudxo`ja behbudiy ham din va millatni ittifoq etishga, islohot o`tkazishga, ziyoli va taraqqiyparvarlarni, boy va ulamoni birlashtirishga da`vat etdi. u taraqqiyparvar ulamolarning xalq, orasida obro`si unchalik katta emasligi, shu bois qadimchi ulamolar bilan ittifoqsiz ish olib borish mumkin bo`lmay qolgani to`g`risida kuyunib so`zlagan edi. aynan shu nuqtai nazar 1917 yil 17—20 sentabrda ulamochilar tomonidan chaqirilgan umummusulmon s`yezdi vakillarining …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkistonda mustabid sovet hokimiyatining o'rnatilishi. istiqlolchilik harakati"

1664043304.docx turkistonda mustabid sovet hokimiyatining o`rnatilishi. istiqlolchilik harakati reja: 1. fevral inqilobi va oktabr davlat to`ntarishining turkistondagi ijtimoiy-siyosiy hayotga ta`siri. 2. turkistonda muxtoriyatchilik harakatining shakllanishi. milliy davlatchilikni tiklash uchun kurash. 3. turkiston muxtoriyatining tor-mor keltirilishi. istiqlolchilik harakatining kelib chiqishi, natijalari. rossiyadagi 1917 yilgi fevral inqilobi, 300 yildan ortiqroq hukmronlik qilgan romanovlar sulolasining taxtdan ag`darilishi o`lkadagi taraqqiyparvar kuchlar tomonidan ham zo`r hursandchilik bilan qarshi olindi. petrogradda muvaqqat hukumat tuzildi. bu hukumat hokimiyatni ta`sis majlisiga qadar boshqarib turishi kerak edi. yangi hukumat imperiyaning barcha xalqlari uchun demokratik -siyo...

Формат DOCX, 34,6 КБ. Чтобы скачать "turkistonda mustabid sovet hokimiyatining o'rnatilishi. istiqlolchilik harakati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkistonda mustabid sovet hoki… DOCX Бесплатная загрузка Telegram