turkistonda mustabid tuzumga qarshi qarshilik harakati

ZIP 16 стр. 2,8 МБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,8 МБ

Тип файла ZIP

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

1483551589_67227.doc turkistonda mustabid tuzumga qarshi qarshilik harakati reja: 1. istiqlolchilik harakatining boshlanishi va uning sabablari 2. farg‘ona vodiysida sovetlarga qarshi qurolli harakat va uning mohiyati 3. qurolli qarshilik harakatining butun turkiston mintaqasiga yoyilishi 4. buxoro va xorazmdagi qurolli muholifat harakati 5. sovetlarga qarshi qurolli kurashning yengilishi va uning sabablari turkistonda oktabr to‘ntarishidan keyin sodir bo‘lgan voqealar jarayoni shuni ko‘rsatdiki, bolsheviklar o‘rnatgan sovet rejimi o‘lka xalqlariga nafaqat mustaqillik, hatto milliy muhtoriyatni ham ravo ko‘rmadi. mustaqillik osonlikcha qo‘lga kiritilmasligini tushunib yetgan milliy vatanparvarlar qo‘liga qurol olib bolsheviklar va bosqinchi qizil armiyaga qarshi qurolli harakat boshladilar. biroq soqvet rejimi va kommunistik mafkura hukmronligi yillarida ularga “bosmachi” degan nohaq tamg‘a bosildi. bu atama aynan bolsheviklar tomonidan o‘ylab topilgan atama bo‘lib, milliy istiqlolchilar o‘zlarini bu nom bilan atamaganlar. bu harakat haqida so‘z yuritilgan 1918-1919 yillardagi arxiv hujjatlarida ham bosmachi degan so‘z uchramaydi. bu hujjatlarda “qaroqchi”, “shayka” yoki “bosqinchi” degan iboralar ishlatilgan. 1919 yilning o‘rtalaridan boshlab …

2 / 16

shi qurolli harakat boshlanishini muqarrar qilib qo‘ygandi. shu bilan birga bu harakatning boshlanishi uchun muhtoriyatning tor-mor qilinishi bilan birga boshqa bir qator jiddiy sabablar ham bor edi. birinchidan, 1917 yilda sodir bo‘lgan oktabr to‘ntarishi natijasida hokimiyatni qo‘lga olgan bolsheviklar tomonidan ilgari surilgan kommunistik mafkura turkiston xalqlari uchun mutlaqo yot tushuncha edi. mahalliy aholi bu g‘oyani avval boshdanoq o‘ziga singdira olmadi va unga qarshi turdi. ikkinchidan, sovet hukumati o‘rnatilgan dastlabki davrda hokimiyatni boshqarishga mahalliy xalq vakillari jalb qilinmadi, ularning milliy g‘ururi, haq-huquqi inkor qilindi. turkistonda bolsheviklar tomonidan o‘rnatilgan sovet rejimi chor rossiyasi mustamlakasiligining yangi shakli ekanligi o‘sha dastlabki kunlardanoq oshkor bo‘lgan edi. uchinchidan, yangi tuzum o‘rnatilgan ilk kunlardanoq mahalliy aholining asrlar davomida shakllangan urf-odatlari, milliy qadriyatlari toptaldi. shariat asoslari va qozixonalar bekor qilindi, vaqf yerlari tortib olindi, mulkchilikning turli shakllariga chek qo‘yildi. turkiston muhtoriyati hukumatining tugatilishi bu harakatning butun farg‘ona vodiysida ommaviy ravishda boshlanishiga bir turtki vazifasini o‘tadi. chor rossiyasining mustamlakasilik …

3 / 16

i tushungan savodxon kishilar – ziyolilar ham ko‘pchilikni tashkil qilar edi va ular jadidlar orasidan yetishib chiqqan turkiston munavvvarlari edi. bir so‘z bilan aytganda ular safida xalqning barcha tabaqasiga mansub kishilar bor edi. dastlabki qurolli guruhlarning tashkil topishi kichik ergash (taxminan 1885-1918) va katta ergash (taxminan 1880-1921) ning nomlari bilan bog‘liq. 1918 yil 27 fevralda qo‘qon atrofidagi bachqir qishlog‘ida bo‘lgan janglarning birida kichik ergash shahid bo‘lgach, uning o‘rniga katta ergash farg‘ona vodiysida bolsheviklar rejimiga qarshi ozodlik bayrog‘ini ko‘taradi. qo‘qon uezdidagi harakatning dastlabki tayanch nuqtasi bachqir edi. 1918 yil mart oyining oxiriga kelib katta ergashning nomi farg‘ona vodiysi aholisi o‘rtasida juda mashhur bo‘lib ketadi. marg‘ilonda esa militsiyaning sobiq boshlig‘i muhammad aminbek ahmadbek o‘g‘li madaminbek (1892-1920) kurash boshladi. u o‘z oldiga sovet hokimiyatini ag‘darish va farg‘ona muhtoriyatini tiklash vazifasini qo‘ygan edi. madaminbek usta siyosatchi va uddaburon tashkilotchi fazilatlariga ega bo‘lgani hatto bolshevik rahbariyati tomonidan ham tan olingan edi. farg‘ona vodiysida 1918 yilning …

4 / 16

, goh pasayib turishiga qaramay, unda ishtirok etuvchilarning tarkibi o‘zgarib turishi va ikkilamchi manfaatlar o‘rtada turganligi hamda ob’ektiv va sub’ektiv omillar kuchlar muvozanatiga salbiy ta’sir qilishiga qaramay, harakatning asosiy maqsadi turkiston mustaqilligi bo‘lib qolaverdi. turkistondagi bu harakatning uyushgan bir shaklda namoyon bo‘lishida qo‘rboshilar ko‘rsatgan g‘ayrat-shijoatni alohida ta’kidlab o‘tish kerak. qo‘rboshilar harakatning harbiy rahbarlari bo‘lib, ular o‘z jangovarliklari bilan mashhur edilar. o‘z vaqtida farg‘ona vodiysida kichik ergash, katta ergash, madaniminbek, shermuhammadbek, muhiddinbek, islom polvon, yormat maxsum, samarqand viloyatida ochilbek, bahrombek, buxoro respublikasida ibrohimbek, mulla abduqahhor, anvar posho, salim posho, davlatmandbek, fuzayl maxsum, xorazm respubikasida junaidxon kabi qo‘rboshilar bu harakatni yagona kuchga birlashtirish uchun rahbarlikni birin-ketin o‘z qo‘llariga olsalarda, lekin turkiston mintaqasidagi qurolli harakat boshdan oxirigiacha yagona markazga to‘liq uyusha olmadi. turkiston fidoyilarining ozodlik harakatini yagona markazga birlashtirish uchun izchil kurashayotgan madaminbek bilan anvar poshoning taqdirlari esa fojiali tugadi. farg‘ona vodiysidagi bu harakat 1919 yil yozining oxiri va kuzida o‘zining eng yuqori …

5 / 16

hukumat tarkibiga 16 tub aholi va 8 yevropalik kiritildi. madaminbek hukumat boshlig‘i bo‘lish bilan birga farg‘ona vodiysidagi bu harakatning oliy bosh qo‘mondoni etib ham saylandi. 1919 yil kech kuziga kelib madaminbek qo‘li ostida 30 mingga yaqin yigit qizil armiyaga qarshi janglar olib bordilar. bu paytda shermuhammadbek qo‘li ostida 20 ming, katta ergash qo‘rboshida 8 ming askar bo‘lgan. ana shu uchta lashkarboshi vodiydagi jangovar harakatlarni yo‘naltirib turdilar. madaminbek siymosida sarkardalik, davlat va siyosat arbobiga hos chsifatlar uyg‘unlashgan edi. u vodiydagi sovet hokimiyati organlariga muqobil ravishdagi o‘z siyosiy boshqaruv usulini joriy qildi. turkistondagi bu harakat 1920 yilning yozi va kuzida o‘zining yangi bosqichiga qadam qo‘ydi. kurash yana ham shafqatsiz va murosasiz tus oldi. farg‘ona vodiysi va samarqand viloyatidagi vatanparvarlar bilan bir qatorda endilikda xorazm va buhoro respublikalaridagi muholifatchilar ham bosqinchi qizil armiya jangchilariga qarshi kurashga otlandilar. kurash bayrog‘ini vodiyda madaminbek o‘rniga endi shermuhammadbek ko‘tardi. vodiydagi qo‘rboshilar va tinch aholi vakillari oltiariq tumanidagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkistonda mustabid tuzumga qarshi qarshilik harakati"

1483551589_67227.doc turkistonda mustabid tuzumga qarshi qarshilik harakati reja: 1. istiqlolchilik harakatining boshlanishi va uning sabablari 2. farg‘ona vodiysida sovetlarga qarshi qurolli harakat va uning mohiyati 3. qurolli qarshilik harakatining butun turkiston mintaqasiga yoyilishi 4. buxoro va xorazmdagi qurolli muholifat harakati 5. sovetlarga qarshi qurolli kurashning yengilishi va uning sabablari turkistonda oktabr to‘ntarishidan keyin sodir bo‘lgan voqealar jarayoni shuni ko‘rsatdiki, bolsheviklar o‘rnatgan sovet rejimi o‘lka xalqlariga nafaqat mustaqillik, hatto milliy muhtoriyatni ham ravo ko‘rmadi. mustaqillik osonlikcha qo‘lga kiritilmasligini tushunib yetgan milliy vatanparvarlar qo‘liga qurol olib bolsheviklar va bosqinchi qizil armiyaga qarshi qurolli harakat boshladilar...

Этот файл содержит 16 стр. в формате ZIP (2,8 МБ). Чтобы скачать "turkistonda mustabid tuzumga qarshi qarshilik harakati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkistonda mustabid tuzumga qa… ZIP 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram