toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati

PPTX 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1711654501.pptx toponimik manbalarning oâlka tarixini oârganishdagi ahamiyati reja: 1.toponomika tushunchasiga ta'rif. 2.o'lka tarixini o'rganishda toponimikaga oid ma'lumotlarni to'plash va ulardan foydalanish. 3.o'zbekistonlik toponimikaga hissa qo'shgan olimlar. 1917 yilga qadar toponimika mustaqil fan sifatida o'rganilmay, uning vazifasini tarixiy geografiya fani bajarib kelardi.toponimika geografik nomlar, kishi ismlarini o'rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani â«zamin tiliâ», ya'ni er tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo'lib, â«toposâ» â joy, â«onomâ» yoki â«onimaâ» â nom, umuman joy nomini o'rganadigan fan degan ma'noni bildiradi. geografik nomlar va zamin qa'rida o'rganilmayotgan nomlar, insonlarga qo'yilgan ismlar toponimikaning o'rganish manbai hisoblanadi. toponimika ikki ob'ektdan: mikro va makro toponimlardan iborat bo'lib, mikrotoponimika â grammatik jihatdan mayda ob'ektlarni, ya'ni â«turdosh otlarniâ», mikroob'ektlarning' nomlarini, makrotoponimika esa atoqli otlar, ya'n yirik ob'ektlarning nomlarini tadqiq qiladi. hozirgi vaqtda toponimika faqat katta va yirik ob'ektlarning: tog'lar, o'rmonlar, vodiylar, vohalar, shaharlarning nomlarinigina emas, balki kichik ob'ektlarning â mahallalar, daralar; jarliklar, anhorlar, daryo irmoqlari, …

mini o'rganish uchun, albatta, uning qaysi davrda yaratilganligini va nima sababdan shu nom berilganligini tarixiy davr sharoiti muhiti nuqtai nazaridan tadqiq qilish talab etiladi. shuni unutmaslik kerakki, geografik nomlar ijtimoiy hodisa bo'lib, jamiyat taraqqiyoti bilan mustahkam bog'liqdir. ma'lum bo'lishicha, har bir rayon toponimikasi murakkab tarixiy jarayon bilan bog'liq bo'lib, er ostida ko'plab madaniy qatlamlar mavjudligi uni siichiklab tadqiq qilishni talab etadi. toponimika mstodologiyasiga muvofiq uni fan sifatida o'rganish uchun toponimlarning paydo bo'lishiga doir ma'lumotlardan foydalanish, nomlarning mavjud bo'lgan barcha formalarini aniqlash, nom va atamalarni o'sha joy bilan bog'liq holda tanlash va eng muhimlarini o'rganish zarur. toponimik asoslarga vaqt, manbalar va yo'nalishlar bo'yicha joylarga aholining ko'chishi, o'rnashishi kiradi. toponimlar aniq tarixiy jarayon bo'lib, u aholining ko'chishi, madaniy, iqtisodiy vatil munosabatlari bilan vujudga keldi, so'ng tarqala boshlaydi. toponimika jamiyatning muomala vositasi bo'lgan tilni, uning iqtisodiyotini, madaniyatini va tarixiy taraqqiyotini o'rganish jarayonida o'sib, rivojlanib boradi. toponimik nomlar manbai va ularni o'rganishda qo'llanilgan uslub …

utunlay yo'q bo'lib qetgan. ezma manbalardagi toponimikaga oid ma'lumotlar tahlil qilinganda buni yaqqol ko'rish mumkin. bu noqeani hozirgi vaqtda xam aniq ko'rishimiz mumkin. ayrim shahar va qishloqlarning eski nomlari o'rniga yangi nomlar qo'yiladi, bu eski nom nima uchun yo'qotildi-yu, nima uchun yangi nom qo'yildi, buning sabablarini ham aniqlash mumkin. toponimikaning ayrim toifalari va tizimlari o'rtasidagi o'zaro aloqalarni o'rganish yo'li bilan toponimlarni tavsiflash toponimik tadqiqotlarning asosini tashkil etadi. ko'pgina mutaxassis toponimistlar mahalliy toponimlarni har tomonlama regional tadqiq qilishga katta e'tibor beradilar. bunda, albatta, mikro va makro toponimikani o'zaro taqqoslash zarur. toponimika vazifalarini aniqlar ekanmiz, ma'lum joyning geografik nomi tarixi to'laroq, shu o'lkada yashagan xalqlar tarixi bilan bog'liq xolda aniqlanishini uning asosiy maqsadi qilib olishimiz zarur. bundan tashqari, toponimikaga oid tadqiqog ma'lumotlaridan foydalanilayotganda o'sha o'lka xalqlarining tilini o'rganish, arxeologiya va etnografiyaga oid ma'lumotlarni hisobga olish maqsadga muvofiqdir. hozirgi vaqtda toponimistlar joy nomlarini faqat etimologik va semantik jihatdangina emas, balki so'z yasalishi jihatidan …

nimika uch printsipga asoslanadi: 1) toponimlarning paydo bo'lish tarixini o'rganish; 2) toponimlarning geografiyaga oid ma'lumotlarini aniqlash; 3) asosiy qidirilayotgan toponimlarning barcha nomdagilarini ilmiy asosda alohida-alohida o'rganib, ulardan xulosa chiqarishdir. bu printsiplar qo'llanmaning muqaddimasidan to xotimasigacha yoritib borilgan. o'zbekiston toponimikasigeografik nomlarni ularning kelib chiqishi va tarixi bilan bog'liq holda o'rganish, ularni klassifikatsiya qilish nisbatan yaqin vaqtlarda boshlangan. bu sohada atoqli toponimikachi a.x.vostokovning xizmati kattadir. u rossiyadagi daryo nomlarini ularning oxirgi qo'shimchalariga qarab guruhlarga bo'ladi va bu qo'shimchalar hozir biron ma'noni anglatmasa ham qadimgi xalqlar tilida ma'lum ma'noni bildirgan bo'lsa kerak, deb to'g'ri xulosaga keladi. a.x.vostokovning fikri xix asr oxiri â xx asr boshlaridagi ba'zi bir toponimikachilarning asarlarida o'z rivojini topdi. xx asr boshlarida toponimik tadqiqotlar ancha keng quloch yoydi. 2-jahon urushidan oldingi davrda olimlardan a.i.sobolevskiy, n.ya.marr, s.v.veselovskiy, v.v.bartolâd, v.p.semyonov-tyanshanskiy, v.g.shostakovich toponimika sohasida ayniqsa samarali ishlar qildilar. orta osiyo, jumladan, o'zbekiston toponimikasini o'rganish sohasida v.v.bartolâdning xizmatlarini alohida qayd qilib o'tish kerak. urushdan …

ham uzoq tarixga ega. o'zbekiston toponimikasini o'rganishda mashhur rus sharqshunos olimlari hamda tarixchilari: v.l.vyatkin, n.f.sityakovskiy, l.n.sobolev, v.v.bartolâd, s.p.tolstov, p.p.ivanov. m.e.masson, o.a.suxareva va boshqalar bu sohada juda katta ishlarni amalga oshirdilar. respublika joy nomlarining kelib chiqishi tarixini va millat, qabila, elat, urug'-aymoq nomlarining kelib chiqish tarixini (etnogeneziyani) hamda geografiyaga oid atamalarni o'rganishda ya.g'.g'ulomov, r.n. nabiev, a.r.muhammadjonov, f.abdullaev, s.ibrohimov, o'zbekistonda birinchi toponimik kartoteka tuzishda ishtirok etgan x.t.zarifov; etnonimlar â e.fozilov m.shoabdurahmonov, x.doniyorov, r.qo'ng'irov; geograflardan h. hasanov,s.qoraev kabilarning ishlari diqqatga sazovordir. foydalanilgan adabiyotlar: karimov i. a. â«vatan sajdagox kabi muqaddasdirâ». toshkent. â«o'zbekistonâ» 1996 yil. 2.a.nabiev. âtarixiy o'lkashunoslik â t. 1979 yil. 3. s.koriev â«geografik nomlar ma'nosini bilasizmi?â» toshkent. 1970 yil. z 4. choriev. âtarix atamalarining tushunchasiâ izoli lug'at. toshkent. 1999 yil. image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati"

1711654501.pptx toponimik manbalarning oâlka tarixini oârganishdagi ahamiyati reja: 1.toponomika tushunchasiga ta'rif. 2.o'lka tarixini o'rganishda toponimikaga oid ma'lumotlarni to'plash va ulardan foydalanish. 3.o'zbekistonlik toponimikaga hissa qo'shgan olimlar. 1917 yilga qadar toponimika mustaqil fan sifatida o'rganilmay, uning vazifasini tarixiy geografiya fani bajarib kelardi.toponimika geografik nomlar, kishi ismlarini o'rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani â«zamin tiliâ», ya'ni er tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo'lib, â«toposâ» â joy, â«onomâ» yoki â«onimaâ» â nom, umuman joy nomini o'rganadigan fan degan ma'noni bildiradi. geografik nomlar va zamin qa'rida o'rganilmayotgan nomlar, insonlarga qo'yilgan ismlar toponimikaning...

Формат PPTX, 2,1 МБ. Чтобы скачать "toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: toponimik manbalarning o’lka ta… PPTX Бесплатная загрузка Telegram