toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati

PPTX 2.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1711654501.pptx 1335512745 toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati reja: 1.toponomika tushunchasiga ta'rif. 2.o'lka tarixini o'rganishda toponimikaga oid ma'lumotlarni to'plash va ulardan foydalanish. 3.o'zbekistonlik toponimikaga hissa qo'shgan olimlar. 1917 yilga qadar toponimika mustaqil fan sifatida o'rganilmay, uning vazifasini tarixiy geografiya fani bajarib kelardi.toponimika geografik nomlar, kishi ismlarini o'rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani «zamin tili», ya'ni er tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo'lib, «topos» — joy, «onom» yoki «onima» — nom, umuman joy nomini o'rganadigan fan degan ma'noni bildiradi. geografik nomlar va zamin qa'rida o'rganilmayotgan nomlar, insonlarga qo'yilgan ismlar toponimikaning o'rganish manbai hisoblanadi. toponimika ikki ob'ektdan: mikro va makro toponimlardan iborat bo'lib, mikrotoponimika — grammatik jihatdan mayda ob'ektlarni, ya'ni «turdosh otlarni», mikroob'ektlarning' nomlarini, makrotoponimika esa atoqli otlar, ya'n yirik ob'ektlarning nomlarini tadqiq qiladi. hozirgi vaqtda toponimika faqat katta va yirik ob'ektlarning: tog'lar, o'rmonlar, vodiylar, vohalar, shaharlarning nomlarinigina emas, balki kichik ob'ektlarning …

otlarga muhtoj. masalan, biror yodgorlmkning nomini o'rganish uchun, albatta, uning qaysi davrda yaratilganligini va nima sababdan shu nom berilganligini tarixiy davr sharoiti muhiti nuqtai nazaridan tadqiq qilish talab etiladi. shuni unutmaslik kerakki, geografik nomlar ijtimoiy hodisa bo'lib, jamiyat taraqqiyoti bilan mustahkam bog'liqdir. ma'lum bo'lishicha, har bir rayon toponimikasi murakkab tarixiy jarayon bilan bog'liq bo'lib, er ostida ko'plab madaniy qatlamlar mavjudligi uni siichiklab tadqiq qilishni talab etadi. toponimika mstodologiyasiga muvofiq uni fan sifatida o'rganish uchun toponimlarning paydo bo'lishiga doir ma'lumotlardan foydalanish, nomlarning mavjud bo'lgan barcha formalarini aniqlash, nom va atamalarni o'sha joy bilan bog'liq holda tanlash va eng muhimlarini o'rganish zarur. toponimik asoslarga vaqt, manbalar va yo'nalishlar bo'yicha joylarga aholining ko'chishi, o'rnashishi kiradi. toponimlar aniq tarixiy jarayon bo'lib, u aholining ko'chishi, madaniy, iqtisodiy vatil munosabatlari bilan vujudga keldi, so'ng tarqala boshlaydi. toponimika jamiyatning muomala vositasi bo'lgan tilni, uning iqtisodiyotini, madaniyatini va tarixiy taraqqiyotini o'rganish jarayonida o'sib, rivojlanib boradi. toponimik nomlar manbai …

boshqa nomlarga o'zgartirilib yuborilgan yoki butunlay yo'q bo'lib qetgan. ezma manbalardagi toponimikaga oid ma'lumotlar tahlil qilinganda buni yaqqol ko'rish mumkin. bu noqeani hozirgi vaqtda xam aniq ko'rishimiz mumkin. ayrim shahar va qishloqlarning eski nomlari o'rniga yangi nomlar qo'yiladi, bu eski nom nima uchun yo'qotildi-yu, nima uchun yangi nom qo'yildi, buning sabablarini ham aniqlash mumkin. toponimikaning ayrim toifalari va tizimlari o'rtasidagi o'zaro aloqalarni o'rganish yo'li bilan toponimlarni tavsiflash toponimik tadqiqotlarning asosini tashkil etadi. ko'pgina mutaxassis toponimistlar mahalliy toponimlarni har tomonlama regional tadqiq qilishga katta e'tibor beradilar. bunda, albatta, mikro va makro toponimikani o'zaro taqqoslash zarur. toponimika vazifalarini aniqlar ekanmiz, ma'lum joyning geografik nomi tarixi to'laroq, shu o'lkada yashagan xalqlar tarixi bilan bog'liq xolda aniqlanishini uning asosiy maqsadi qilib olishimiz zarur. bundan tashqari, toponimikaga oid tadqiqog ma'lumotlaridan foydalanilayotganda o'sha o'lka xalqlarining tilini o'rganish, arxeologiya va etnografiyaga oid ma'lumotlarni hisobga olish maqsadga muvofiqdir. hozirgi vaqtda toponimistlar joy nomlarini faqat etimologik va semantik jihatdangina …

lganlardan shunday xulosaga kelish mumkin: toponimika uch printsipga asoslanadi: 1) toponimlarning paydo bo'lish tarixini o'rganish; 2) toponimlarning geografiyaga oid ma'lumotlarini aniqlash; 3) asosiy qidirilayotgan toponimlarning barcha nomdagilarini ilmiy asosda alohida-alohida o'rganib, ulardan xulosa chiqarishdir. bu printsiplar qo'llanmaning muqaddimasidan to xotimasigacha yoritib borilgan. o'zbekiston toponimikasigeografik nomlarni ularning kelib chiqishi va tarixi bilan bog'liq holda o'rganish, ularni klassifikatsiya qilish nisbatan yaqin vaqtlarda boshlangan. bu sohada atoqli toponimikachi a.x.vostokovning xizmati kattadir. u rossiyadagi daryo nomlarini ularning oxirgi qo'shimchalariga qarab guruhlarga bo'ladi va bu qo'shimchalar hozir biron ma'noni anglatmasa ham qadimgi xalqlar tilida ma'lum ma'noni bildirgan bo'lsa kerak, deb to'g'ri xulosaga keladi. a.x.vostokovning fikri xix asr oxiri — xx asr boshlaridagi ba'zi bir toponimikachilarning asarlarida o'z rivojini topdi. xx asr boshlarida toponimik tadqiqotlar ancha keng quloch yoydi. 2-jahon urushidan oldingi davrda olimlardan a.i.sobolevskiy, n.ya.marr, s.v.veselovskiy, v.v.bartol’d, v.p.semyonov-tyanshanskiy, v.g.shostakovich toponimika sohasida ayniqsa samarali ishlar qildilar. orta osiyo, jumladan, o'zbekiston toponimikasini o'rganish sohasida v.v.bartol’dning xizmatlarini alohida …

o'zbekiston toponimlarini o'rganish ham uzoq tarixga ega. o'zbekiston toponimikasini o'rganishda mashhur rus sharqshunos olimlari hamda tarixchilari: v.l.vyatkin, n.f.sityakovskiy, l.n.sobolev, v.v.bartol’d, s.p.tolstov, p.p.ivanov. m.e.masson, o.a.suxareva va boshqalar bu sohada juda katta ishlarni amalga oshirdilar. respublika joy nomlarining kelib chiqishi tarixini va millat, qabila, elat, urug'-aymoq nomlarining kelib chiqish tarixini (etnogeneziyani) hamda geografiyaga oid atamalarni o'rganishda ya.g'.g'ulomov, r.n. nabiev, a.r.muhammadjonov, f.abdullaev, s.ibrohimov, o'zbekistonda birinchi toponimik kartoteka tuzishda ishtirok etgan x.t.zarifov; etnonimlar — e.fozilov m.shoabdurahmonov, x.doniyorov, r.qo'ng'irov; geograflardan h. hasanov,s.qoraev kabilarning ishlari diqqatga sazovordir. foydalanilgan adabiyotlar: karimov i. a. «vatan sajdagox kabi muqaddasdir». toshkent. «o'zbekiston» 1996 yil. 2.a.nabiev. “tarixiy o'lkashunoslik ” t. 1979 yil. 3. s.koriev «geografik nomlar ma'nosini bilasizmi?» toshkent. 1970 yil. z 4. choriev. “tarix atamalarining tushunchasi” izoli lug'at. toshkent. 1999 yil. image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati"

1711654501.pptx 1335512745 toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati reja: 1.toponomika tushunchasiga ta'rif. 2.o'lka tarixini o'rganishda toponimikaga oid ma'lumotlarni to'plash va ulardan foydalanish. 3.o'zbekistonlik toponimikaga hissa qo'shgan olimlar. 1917 yilga qadar toponimika mustaqil fan sifatida o'rganilmay, uning vazifasini tarixiy geografiya fani bajarib kelardi.toponimika geografik nomlar, kishi ismlarini o'rganadigan fan sifatida maydonga keldi. toponimikani «zamin tili», ya'ni er tili deb ham atashadi. toponimika atamasi lotin tilidan olingan bo'lib, «topos» — joy, «onom» yoki «onima» — nom, umuman joy nomini o'rganadigan fan degan ma'noni bildiradi. geografik nomlar va zamin qa'rida o'rganilma...

PPTX format, 2.1 MB. To download "toponimik manbalarning o’lka tarixini o’rganishdagi ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: toponimik manbalarning o’lka ta… PPTX Free download Telegram