evropa mamlakatlarida inson va jamiyat haqidagi ta'limotlar tarqqiyotini o'rganish

ZIP 17 pages 24.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.0 KB

File type ZIP

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

1459787396_64243.doc evropa mamlakatlarida inson va jamiyat haqidagi ta'limotlar tarqqiyotini o'rganish reja: 1. xristian nazariyotchilarining jamiyat va inson haqidagi g'oyalari (avgustin va f.akvinskiy). 2. evropa uyg'onish davri vakillarning ijtimoiy hayot to'g'risidagi fikrlari. 3. nemis klassik falsafasi vakillarining ijtimoiy fikrlari. xvii-xviii asrlarda evropaning t. gobbs, j. lokk, j. j. russo kabi mutafakkirlari davlatning vujudga kelishini shartnomaviy xususiyatga ega deb tushuntirishga uringanlar. gobbs tasvirlashicha, davlat – afsonaviy maxluq leviafandir (ya'ni injil afsonalaridagi ulkan dengiz maxluqi): uning ruhi – hokimiyat, tana a'zolari – hukmdorlar, qoni – pullar. inqilob – davlatning o'lishidir. uning o'limidan so'ng darhol yangi leviafan paydo bo'ladi, chunki insoniyat usiz yashay olmaydi. gobbs monarxiyani hokimiyatning eng yaxshi shakli hisoblagan, lekin aristokratiya va demokratiya bo'lishi ehtimolini ham inkor etmagan. lokkning fikricha, tabiiy holat barcha uchun umumiy tenglik, o'z shaxsi va mulkiga egalik qilish erkinligi bilan farqlanadi. biroq tabiiy holatda nizolarni hal qilish hamda huquq va erkinlikni buzuvchilarni jazolash mexanizmi yo'q. davlat erkinlik va …

2 / 17

uning asari sahifalaridan odamlarning mulkiy va ijtimoiy tengligi asosida jamiyatni yangilashga chaqiriq yangradi. evropa mamlakatlari ko'plab mutafakkirlarining ijtimoiy qarashlari tafsilotlariga kirishib ketmasdan, xuddi yuqoridagi kabi, ulardan bir yoki ikkita vakilning g'oyalarini ochib berishni maslahat beramiz. chunki o'quvchilarga jahon tarixi fanidan evropalik buyuk olimlar, jamoat arboblari va faylasuflarning ko'pgina g'oyalari va ularning biografik ma'lumotlari ma'lum. xristian dini aqidalarini xalq ommasiga singdirish, ularni ana shu qarashlarning haqiqat ekanligiga ishontirish, rasmiy davlat boshqaruvi tizimini ham unga moslashtirish, hattoki hokimiyatni unga bo'ysundirish ko'p jihatdan xristian nazariyotchilarining ijodi va faoliyatiga bog'liq bo'lgan. ana shunday kishilardan biri avreliy avgustindir (354-430). u shimoliy afrikadagi numidiya davlatining tagast shahrida tug'ilgan, manixeychilik, platonizm orqali xristianlikka e'tiqod qo'yadi va 387 yili xristianlikni qabul qiladi. shimoliy afrikadagi gippo shahri episkopi darajasiga ko'tariladi. uning asosiy asarlari "tavba", "uchlik haqida", "iloh shahri haqida" ("o grade bojem") va boshqalar. avgustin dunyoqarashi teotsentristik xarakterdadir. xudoning birlamchiligi tamoyilidan u yaratgan ruhning, jonning tanadan, iroda va hissiyotning …

3 / 17

andir, demak jon, ruh xudoga yaqin va o'lmasdir. biz tanadan ko'ra jonni, ruhni yaxshiroq bilamiz, xudoni ham tana emas, ruh orqali bilamiz, tana bilishga xalaqit beradi. ruhning tanadan ustunligi sababli inson faqat u haqdagina g'amxo'rlik qilishi, o'zidagi hissiy zavqlanishni bostirishi kerak. ruhiy hayotda asosiy narsa aql, tafakkur emas, irodadir. insonning mohiyatini passiv hisoblanmish tafakkur emas, faol bo'lmish iroda belgilab beradi. avgustin bu tamoyilni psixologiyagagina emas teologiyaga ham joriy qiladi: irodaning faolligi ilohiy mohiyatga ham tegishlidir. shu ma'noda uning falsafasi intellektualizm va ratsionalizmdan volyuntarizmga boradi. avgustin dunyoqarashida hamma narsa yagona, mukammal, absolyut borliq bo'lgan xudoga taqaladi, uningsiz hech narsani amalga oshirib ham, bilib ham bo'lmaydi, moddiy dunyo esa xudoning mahsuli, va uning aks etishidir. tabiatda hech bir narsa g'ayritabiiy kuchlar ishtirokisiz sodir bo'lmaydi. xudo yagona borliq va haqiqat sifatida metafizikaning mazmunidir; xudo bilishning manbai sifatida bilish nazariyasining predmetidir; xudo yagona bo'lmish yaxshilik va go'zallik sifatida etikaning predmeti hisoblanadi; xudo barcha narsaga …

4 / 17

imoiy-siyosiy ta'limoti tengsizlik g'oyasi asosiga qurilgan, bu holat ijtimoiy hayotning abadiy va o'zgarmas tamoyilidir. tengsizlik xudo tomonidan yaratilgan ijtimoiy organizm ierarxiyali (quyining yuqoriga bo'ysunishi) tuzilishining bir tomonidir. erdagi ierarxiya – xudo "monarx" hisoblanmish osmoniy ierarxiyaning aksidir. ammo u kishilarning eretik ta'limotlarga murojaat qilishlarining oldini olish uchun barcha kishilar bitta otadan vujudga kelgani sababli xudo oldida tengdirlar, degan g'oyani ilgari suradi. insoniyat barcha davrlarda turli shakllardagi ijtimoiy tartiblarga asoslangan jamiyatlarda yashashsada, ular avgustin fikricha doimo ikki darajaga bo'linadi: insonga monand yashaydiganlar va xudoga monand yashaydiganlar. er shahri odamlari (insonga monandlar) dastlabki insonlar odam ato va momo havoning gunohlari tufayli, ulardan vujudga kelganliklari sababli doimo gunohkordirlar, shuning uchun ular munosabatlarida juda ko'p kamchiliklar (tengsizlik, ekspluatatsiya, axloqsizlik, urushlar, qiyinchiliklar va h.k.) mavjud. demak, boshlang'ich gunohning paydo bo'lishi sifatida yomonlik uchun xudo emas, odamlar javobgar. osmoniy shahar odamlari esa (xudoga monandlar) ruhoniylar va xudo yo'liga o'z umrini tikkan cherkov xodimlari esa xudo chizgan yo'ldan …

5 / 17

avri sifatida ko'rsatadi. so'nggi davr esa xristosning tug'ilgan davridan uning ikkinchi marta paydo bo'lishigacha o'tgan davrni o'z ichiga oladi. avgustinning ta'limoti qadimgi davrdayoq katta ta'sirga ega bo'lgan edi. rim-katolik cherkovi undan o'zining teokratik fikrlari va davlatga ta'sirini kuchaytirish maqsadlarida foydalandi. cherkov oldidagi xizmatlari uchun unga avliyo nomi berilgan. xiii asrda rim-katolik cherkovini yanada mustahkamlagan kishilardan biri dominikan monaxi foma akvinskiy (1225/26-1274) hisoblanadi. uning asarlari keyinchalik o'rta asr cherkovi rasmiy mafkurasining entsiklopediyalariga aylangan. asosiy asarlari "teologiyalar summasi" va "majusiylarga qarshi summa". xristianlik haqiqati tafakkurdan ustun turadi, ammo u aqlga zid emas. haqiqat bitta bo'ladi, chunki u xudodandir. falsafa dinga uning haqiqatlarini tafakkur kategoriyalari orqali tushuntirish bilan xizmat qilishi kerak. falsafaning o'zi g'ayritabiiy haqiqatni isbot qila olmaydi, ammo u unga qarshi bo'lgan asoslarni zaiflashtirishi mumkin. shuning uchun u teologiyaning qurolidir. dunyo muayyan tartibdagi sistemadir, u bir necha ierarxik darajadagi bosqichlardan iborat. eng keng bosqich – jonsiz tabiat, uning ustida o'simliklar va hayvonot …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "evropa mamlakatlarida inson va jamiyat haqidagi ta'limotlar tarqqiyotini o'rganish"

1459787396_64243.doc evropa mamlakatlarida inson va jamiyat haqidagi ta'limotlar tarqqiyotini o'rganish reja: 1. xristian nazariyotchilarining jamiyat va inson haqidagi g'oyalari (avgustin va f.akvinskiy). 2. evropa uyg'onish davri vakillarning ijtimoiy hayot to'g'risidagi fikrlari. 3. nemis klassik falsafasi vakillarining ijtimoiy fikrlari. xvii-xviii asrlarda evropaning t. gobbs, j. lokk, j. j. russo kabi mutafakkirlari davlatning vujudga kelishini shartnomaviy xususiyatga ega deb tushuntirishga uringanlar. gobbs tasvirlashicha, davlat – afsonaviy maxluq leviafandir (ya'ni injil afsonalaridagi ulkan dengiz maxluqi): uning ruhi – hokimiyat, tana a'zolari – hukmdorlar, qoni – pullar. inqilob – davlatning o'lishidir. uning o'limidan so'ng darhol yangi leviafan paydo bo'ladi, chunki insoniya...

This file contains 17 pages in ZIP format (24.0 KB). To download "evropa mamlakatlarida inson va jamiyat haqidagi ta'limotlar tarqqiyotini o'rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: evropa mamlakatlarida inson va … ZIP 17 pages Free download Telegram