диннинг ибтидоий шакллари 2

DOC 72,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1354798058_40654.doc диннинг ибтидоий шакллари www.arxiv.uz режа: 1. тотемизм. 2. фетишизм. 3. анимизм. 4. шоманизм. 5. сеҳргарлик (магия). кейинги бир-икки аср давомида фанда қилинган ажойиб кашфиётлар туфайли диннинг илк шакллари бундан 30-40 минг, балки ундан бир неча ўн минг йиллар аввал келиб чиққанлиги исботланибгина қолмай, хатто хозирги даврда яшаётган айрим қолоқ халқлар турмушида уларнинг ҳамон сақланиб келаётганлиги аниқланган. атоқли диншунос олим с.а.токарев таклиф қилган таснифга кўра, ибтидоий диннинг энг қадимги шаклларидан бири тотемизм бўлиб, у юқори палеолит, яъни илк уруғчилик жамияти даврида пайдо бўлган. «тотем» ёки «о, тотем» аслида шимолий америкада яшовчи туб ахолиси индеецларнинг алгонкин қабиласи тилидан олинган сўз бўлиб, «унинг уруғи» деган маънони билдиради. тотемизм тушунчаси айрим шахснинг ёки бир уруғ, қабиланинг қандайдир ҳайвон ёки ўсимлик билан, баъзан эса жонсиз моддий буюм ёки табиат ходисалари билан ғайритабиий яқинлиги, ҳатто қон-қариндошлик алоқаси бор деган эътиқодни англатади.1 ана шундай ҳайвон ёки ўсимликлардан бири уруғ ёки қабила учун тотем яъни муқаддас хомия …

ган, ўзи ва уни ўраб олган борлиқдаги нарса ва ходисалар орасида қон-қариндошлик мавжуд деб тасаввур қилган. ҳозирда қўлланилиб келинаётган мучал йиллари ҳам тарихан тотемизм билан боғлиқдир. чунончи, сичқон, сигир, йўлбарс, қуён, балиқ, илон, от, қўй, маймун, товуқ, ит, тўнғиз йиллари шу жумладандир. тотемизмнинг айрим унсурлари баъзи халқларда сақланиб келмоқда. масалан, хиндистонда сигир, илон, маймун ва филни, австралияликлар кенгуруни ҳамон муқаддас ҳайвон деб эъзозлаб келинаётганлигини кўришимиз мумкин. 2. фетишизм. фетишизм ҳам энг қадимги, яъни ибтидоий дин шаклларидан бири. фетишизм – португалча «фетишо», французча «фетиш» сўзидан олинган бўлиб «сеҳрли нарса», «сеҳрли буюм» деган маънони билдиради. фетишизм – жонсиз нарсаларда қандайдир ғайритабиий куч бор деб уларга ишониш, сиғиниш, улардан мадад кутиш демакдир. фетишизм хилма-хил шаклда намоён бўлиб келган ва у хозирги барча динларда ҳам учрайди. бундай фетиш тош, таёқ, дарахт, бирорта нарса, моддий буюмлар бўлиши мумкин. бундай фетишлаштирилган буюмлар кейинчалик тумор, санам, бут қабилар бўлган, улар хозир ҳам учраб туради. ибтидоий одамлар мазкур …

ишонишдир. анимизмда руҳлар табиий ходисларни бошқаради, унга таъсир ўтказади деб ҳисобланади. бу руҳлар ё саҳий ёки кишилар бахтига, ҳаётига таҳдид солувчи бўлиши мумкин деб тасаввур қилинган. ибтидоий одамлар вафот этган кишиларнинг руҳлари абадий, ўлмас деб ҳисоблаб, уларга сиғинганлар. улар ўз таналари тузилишини, киши ўлиши, туш кўриши ва жасадлари билан боғлиқ ходисаларни тушуна олмай, жонни мавжуд бир нарса деб билиб, киши ўлиши билан жон танани тарк этиб кетади, бошқа нарсаларга яъни ҳайвонларга, ёш чақалоқ болаларга ўтади деб тасаввур қилганлар. уйқуни жоннинг киши танасини вақтинча ташлаб кетиши, тушни эса киши ухлаб ётганда жоннинг бошқа ўлиб кетган кишиларнинг жони билан учрашуви деб билганлар. анимизмга эътиқод қилганлар одам ўлгандан сўнг жон танадан чиқиб кетади ва ўлмайди, абадий яшайди деб ҳисоблаганлар. шу асосда руҳнинг ўлмаслиги тўғрисидаги тасаввурлар юзага келган. шу билан бирга ибтидоий одамлар ҳар бир нарсанинг ўз руҳи-жони бор деб тасаввур қилган. қадим туркистонда марҳумнинг жонини, руҳини «арвоҳ» деб аташган. арвоҳ эса узоққа кетмай …

йтиб бериш, узоқ жойлардаги воқеаларни билиш, касалликларни даф этиш, табиат ходисаларини ўзгартириш ва бошқаларга қодир деб қараб уларга ишонганлар. шомонлар ғайритабиий қобилиятига эга бўлиб, ашула айтиш, рақсга тушиш, ноғора, чилдирма чалиш йўли билан жазавага тушиб, ёвуз ва саҳий руҳлар билан бевосита алоқа ва муносабатда бўлиш орқали касалликларни даволаш, табиат кучларини жиловлаш, пол боқиш амалларни бажаришган.1 шомонлар одамлар диққатини ўзига қаратиш учун турфа расм-русмларга риоя қилишган, турли буюмлар осилган махсус кийимларни кийишган, қўнғироқли чилдирма ва ноғоралардан фойдаланганлар. хулоса шуки, шомонизмнинг тотемизм, фетишизм, анимизмдан фарқи бор. бу динларда одамлар ҳайвонлар, ўсимликлар, турли буюмлар ва руҳларга сиғинган бўлса, шомонизмда одамлар одамга-шомонга ишонган ва сиғинган. 5. сеҳргарлик (магия). ибтидоий дин шаклларидан яна бири сеҳргарликдир. сеҳргарлик одамга, ҳайвонга, табиатга маълум мақсадни кўзлаган ҳолда ғайритабиий йўл билан таъсир этиш учун қилинадиган ҳатти-ҳаракатлар, дуолар ва ишлардир. сеҳргарлик ёлғон ва кўзга кўринмайдиган сеҳрли алоқа ва таъсирларнинг табиатда мавжудлигига ишонтириш, айрим холларда одам билан табиат орасидаги муносабатларга ҳам ўзаро …

абий йўл билан таъсир ўтказиш мақсадида маълум кишилар томонидан бажариладиган ҳатти-харакатлардир. 6. марказий осиё халқлари ҳаётида ибтидоий динларнинг намоён бўлиши хусусиятлари. биз юқорида кўриб чиққан ибтидоий динларнинг деярли ҳаммаси марказий осиёга тарқалган. масалан, халқимизнинг қадимий аждодлари қалдирғоч, мусича, лайлак, кўкқарғаларни муқаддас ҳисоблаб, уларга сиғинганлар, уларни асраб-авайлаб, озор бермай, яшаши ва кўпайишига кўмаклашганлар. ана шундай муқаддас ҳисобланган баъзи ҳайвон ва қушларнинг суяк қисми, тиши, тирноғи, пати ва хакозоларни тумор шаклида ишлатиб келганлар. булар асли тотемистик диний эътиқоднинг намоён бўлиш шаклидир. халқимиз томонидан хозирда ҳам седана, тасбеҳ, кўзмунчоқ, қалампирмунчоқ, исириқни, дарахтлардан: ёнғоқ, чинор, анжир, қайрағоч ва бошқаларни табаррук деб билиш, муқаддаслаштириш эса фетишистик диний эътиқоднинг кўринишларидир. марказий осиё халқлари орасида кенг тарқалган анимистик тасаввурлар билан узвий боғланган азиз-авлиёлар, муқаддас жойлар, табиат ва аждодлар руҳига сиғиниш, арвоҳларни эслаб улардан мадад сўраш, улар учун худойи, жонзот сўйиб қурбонликлар қилиш, ис чиқариш, мозорлардаги қабр устига шам ёқиб қўйишлар ҳам ибтидоий диний тасаввурларнинг ўзига хос равишда …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "диннинг ибтидоий шакллари 2"

1354798058_40654.doc диннинг ибтидоий шакллари www.arxiv.uz режа: 1. тотемизм. 2. фетишизм. 3. анимизм. 4. шоманизм. 5. сеҳргарлик (магия). кейинги бир-икки аср давомида фанда қилинган ажойиб кашфиётлар туфайли диннинг илк шакллари бундан 30-40 минг, балки ундан бир неча ўн минг йиллар аввал келиб чиққанлиги исботланибгина қолмай, хатто хозирги даврда яшаётган айрим қолоқ халқлар турмушида уларнинг ҳамон сақланиб келаётганлиги аниқланган. атоқли диншунос олим с.а.токарев таклиф қилган таснифга кўра, ибтидоий диннинг энг қадимги шаклларидан бири тотемизм бўлиб, у юқори палеолит, яъни илк уруғчилик жамияти даврида пайдо бўлган. «тотем» ёки «о, тотем» аслида шимолий америкада яшовчи туб ахолиси индеецларнинг алгонкин қабиласи тилидан олинган сўз бўлиб, «унинг уруғи» деган маънони билдиради. т...

Формат DOC, 72,5 КБ. Чтобы скачать "диннинг ибтидоий шакллари 2", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: диннинг ибтидоий шакллари 2 DOC Бесплатная загрузка Telegram