диннинг тарихий шакллари ва моҳияти. миллий давлат динлари ва уларнинг хусусиятлари

DOC 109,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403874939_48291.doc диннинг тарихий шакллари ва моҳияти. миллий давлат динлари ва уларнинг хусусиятлари режа: 1. динлар таснифи. диний онг асосларинингшаклланиши. 2. ибтидоий дин шакллари (тотемизм, фетишизм, анимизм, шомонизм, магия). 3. миллий динлар ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари. кишилар турмуш тарзидаги ва жамият ҳаётидаги ўзгаришлар инсониятнинг диний ишонч, эътиқод ҳақида ҳам маълум эволюциянинг юз беришига сабаб бўлган. ана шу асосда турли дин шакллари юзага келган. булар уруг-қабилачилик (ибтидоий) динлари, миллий динлар ва жаҳон динлари. шу билан бирга динлар мазмун ва моҳиятига кўра политеистик (кўпхудолик) ва монотеистик (яккахудолик) динларига бўлинади. ҳозирда жаҳон динлари бўллиши зардуштийликка сайёрамиз аҳолисининг 130 мингга яқини, буддавийликка 800 миллион, христианликка 2 миллиард, ислом динига 1,3 миллиарди эътиқод қилиши расмий маълумотларда қайд этилган. илмий адабиётларда келтирилишича, ибтидоий одамнинг жисмоний, физиологик, асаб-эндокрин, биологик, психологик ва бошка соҳалари ўзига хос хусусиятларга эга эди. бу нафақат унинг ҳаёти ва фаолиятига феъл-атрофига, балки унинг фикрлаш даражасига, кучли ҳаяжонланишига, тасаввур этишига, мустаҳкам ҳақиқий ёки сохта …

сақлаш ва ҳакозо.) доимий ижтмоий муносабатлар, оилавий уругдошлик алоқалари ва ҳодисалар жараёнида никоҳ алоқалари, ўлим ушбу жамоанинг руҳонийлари гайритабиий кучлар ва воқелик ўртасидаги гайри оддий алоқалар тўгрисида ибтидоий тасаввурлар мустаҳкамланиб борган. реал ҳаёт билан биргаликда ўзга дунё мавжудлиги, марҳумлар тириклар ҳаётига таъсир эта олиш тўгрисидаги гоялар юзага келди. ибтидоий одам ўз қариндошларини кўмишда махсус маросимлар маълум тайёргарлик удумларига амал қилар эди. жасадни қизил минерал бўёк билан қоплар, унинг ёнига кундалик эҳтиёж буюмлари зеб-зийнатлар, асбоб-анжомлар ва ҳакозо қўйилар эди. буларнинг бари ўз жамоа аъзоларини дафн этаётган жамао охират мавжуд эканлиги ҳақида иютидоий тасаввурларга эга бўлганидан далолат беради. архелогик изланишлар жараёнида ер юзининг турли жойларидаги горларда ибтидоий одам томонидан чизилган расмлар топилган суратларнинг кўпчилиги ов саҳнаси, одам ва ҳайвонларнинг таъвирлари, ҳайвон терисини кийган одамлар, ярим одам ва ярим ҳайвон қиёфасидаги мавжуд суратларидан иборат бўлган. бу суратлар далолат қилдики ўзлари ва ҳайвонлар ўртасидаги табиий ва гайритабиий алоқалар мавжудлиги ҳақидаги тасаввурларга эга эдилар. бу …

яқинлиги, қон- қариндошлиги бўлган деб, ҳайвон ва ўсимликларни муқаддаслаштиришдан иборатдир. ҳар бир қабила ёки уруг ўз шароитини ҳамда имкониятларини кўзда тутиб, бази ҳайвонларни овлаб ва улар ҳақида етарли маълумотларга эга эди. бундай ҳайвонларни яқиндаш билиш уларнинг уруг билан яқинлиги, қон-қариндошлиги бўлса керак, деган тасаввурни келтириб чиқарган. натижада бази ҳайвонлар, кейинчалик эса ўсимликнинг бази навлари ҳам муайян уруг аъзоларнинг аждоди, яъни тотемидир, деган тасаввур шаклланишига олиб келган. шунинг учун, кейинчалик уруг аъзолари тотеминг “ ёрдамига” кўз тикканлар, уни муқддаслаштириб, ўз ҳомийлари деб ҳисоблаганлар. тотемга сажда қилинган, ҳимоя, қилинган эъзозланган. кейичалик тотемизмда таъбу таъқиқлаш қонуни ишлаб чиқилган. бунда ўзини тотеми ҳисобланган ҳайвон ёки ўсимликни истемол қилиш ман этилган. фақат айрим ҳолларда, яъни тантанали кунларда уларни махсус расм-русумга риоя қилган ҳолда истемол қилиш мумкин бўлган. уруг аъзолари шундагина тотемнинг куч қуввати кишиларга ўтади ва у келгусида ҳам уругнинг ҳомийси бўлиб қолади деган тасаввур бўлган. тотемизмнинг элементларини ҳозирги динларда ҳам кўриш мумкин. масалан, ҳиндуизм …

қобилиятига эга эканлигига ишонганлар, ундан мадад ва ёрдам кутганлар. икона (худо тасвири) га, “муқаддас” дарахт ва тошлар, азиз авлиёлар ва уларнинг қабрларига, ҳар хил туморларга, кўзмунчоқларга сигиниш, уларни муқаддас деб билиш фетишизмнинг бизгача келган қолдигидир. анимизм - лотинча “анима” сўзидан олинган бўлиб, руҳ, жон деган маъноларни билдиради. бу ном инглиз этнографи э.тейлор томонидан киритилган. анимизмнинг моҳияти киши руҳининг, жонининг борлигича ишонишдир. анимизмда руҳлар табиий ҳодисаларни бошқаради, унга таъсир ўтказади деб ҳисобланади. бу руҳлар ё саҳий кишилар бахтига, ҳаётига таҳдид солувчи бўлиши мумкин деб тасаввур қилинган. ибтидоий одамлар вафот этган кишиларнинг руҳлари абадий, ўлмас деб ҳисоблаб, уларга сигинганлар. улар ўз таналари тузилишини киши ўлиши, туш кўриши ва жасадлари билан боглиқ ҳодисаларни тушуна олмай, жонни мавжуд бир нарса деб билиб, киши ўлиши билан жон танани тарк этиб кетади, бошқа нарсаларга, яъни ҳайвонларга, ёш чақалоқ болаларга ўтади деб тасаввур қилганлар. уйқуни жоннинг киши танасини вақтинча ташлаб кетиши, тушни эса киши ухлаб ётганда жоннинг …

қадимги диний эътиқодлардан бири. “шомон” тунгусча сўз бўлиб, “ўта ҳаяжонланган”, “жазавали киши” деган маънони англатади. унинг ўзига хос хусусияти – кишилар орасида турли руҳлар билан муносабатда бўла оладиган шомонлар қобилиятига ишонишдир. шомонларга шунингдек, келажакни олдиндан айтиб бериш, касални даволаш ўлганларни охиратга узатиш, руҳлар билан мулоқотга кириша олиш, табиатда хоҳлаганча ўзгартиришлар қилиш каби хусусиятлари борлигига ишонишган. ўтмишда шомонларнинг руҳ билан алоқаси шомон дўмбираси ёки мўжизавий мусиқа ижросида турли расм-русмларни бажариш жараёнида жазаваси тутиб, ҳолдан тойгунча бажарилган. хулоса шуки, шомонизмнинг тотемизм, фетишизм, анимизмдан фарқи бор. бунда динларда одамлар ҳайвонлар, ўсимликлар, турли буюмлар, ва руҳларга сигиниш бўлса, шомонизмда одамлар одамга, яъни шомонга ишонган ва сигинган. шомонизм ўтмиш динлар сарқити сифатида баъзи ҳолларда учраб туради. магия ( сеҳргарлик) – инсонга, ҳайвонга ёки табиат ҳодисаларига гайритабий йўл билан таъсир кўрсатиш мақсадида бажариладиган хатти-ҳаракатлардир. сеҳргарлик ёлгон ва кўзга кўринмайдиган сеҳрли алоқа ва таъсирларнинг табиатига мавжудлигига ишонтириш, айрим холларда одам билан табиат орасидаги муносабатларга ҳам таъсир ўтказиш, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "диннинг тарихий шакллари ва моҳияти. миллий давлат динлари ва уларнинг хусусиятлари"

1403874939_48291.doc диннинг тарихий шакллари ва моҳияти. миллий давлат динлари ва уларнинг хусусиятлари режа: 1. динлар таснифи. диний онг асосларинингшаклланиши. 2. ибтидоий дин шакллари (тотемизм, фетишизм, анимизм, шомонизм, магия). 3. миллий динлар ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари. кишилар турмуш тарзидаги ва жамият ҳаётидаги ўзгаришлар инсониятнинг диний ишонч, эътиқод ҳақида ҳам маълум эволюциянинг юз беришига сабаб бўлган. ана шу асосда турли дин шакллари юзага келган. булар уруг-қабилачилик (ибтидоий) динлари, миллий динлар ва жаҳон динлари. шу билан бирга динлар мазмун ва моҳиятига кўра политеистик (кўпхудолик) ва монотеистик (яккахудолик) динларига бўлинади. ҳозирда жаҳон динлари бўллиши зардуштийликка сайёрамиз аҳолисининг 130 мингга яқини, буддавийликка 800 миллион, христиан...

Формат DOC, 109,0 КБ. Чтобы скачать "диннинг тарихий шакллари ва моҳияти. миллий давлат динлари ва уларнинг хусусиятлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: диннинг тарихий шакллари ва моҳ… DOC Бесплатная загрузка Telegram