vii ва хii асрлар – марказий осиёда томоша турлари

DOC 126.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1682407039.doc vii ва хii асрлар – марказий осиёда томоша турлари режа: 1. исломий маросимлар ва томошалар 2. исломда – сўз ирода ифодаси 3. исломда тасвирий тимсоллар – томоша ўрнида меъморчилик 4. нақш ва ранг танлаш санъати 5. битиклар ва хаттотлик санъати 6. минора қуриш санъати 7. ислом ва тасвирий санъат 8. шашмақом: куй, қўшиқ, ва рақс уйғунлигидир 9. ислом ва нотиқлик санъати исломий маросимлар ва томошалар vii асрда “барчамиз аллохнинг қулимиз, банданинг эгаси аллох, у яратувчи ва мехрибон” деган фалсафа инсон онгидаги қуликка қараш исён эди. бу фалсафа дунёни хамда дунёқарашни ўзгартириб юборган ислом дини бўлиб, тезда қалбларини ва дунёни эгаллади. “аллох гўзал ва у гўзаликни ёқтиради” деган тушунча эса тасаввурнигина эмас балки тафаккурни хам ўзгартириб юборади. зеро, ислом илм-фанга, маърифатга кенг рағбат кўрсатди. қуръони каримнинг илк нозил бўлган ояти ҳам «иқро»—«ўқи» эди. пайғамбаримиз муҳаммад саллалоҳу алайҳи вассалам (c.а.в) «ўқиёлмайман» деганларида аллоҳдан бир неча бор «яратганнинг номи билан ўқи» деган …

онни қулоқ билан эшитиб қабул қиладиган – товуш, сўз, мусиқа, ғазал, битиклар ва кўз билан кўриш орқали хис-туйғуларни қўзғаб, аллох яратган онгга таъсир ўтказадиган тилсимий тизимни томошага айлантира олди. натижада, ўзгача бўлган томоша турларидаги – ўйин, эрмак, нағма, ва қилиқга бархам берди. томошани – ислом ақидалрини улуғлайдиган, уни фалсафасини очадиган ва мохиятини чуқирроқ англашга хизмат қиладиган тадбирга айлантирди. илоҳий ва дунёвий жиҳатдан қаътий қонун-қоидаларга асосланган ислом, юқорида айтганимиздек, энг аввало, илм-фан дастурига таянади. ислом инсонни ижтимоий фаолликка, мусулмон жамоаларига, ҳатто номусулмон қавмларга ҳурмат билан қарашга, маърифатли бўлишга даъват қилади. шу боис ислом илм-маърифатли кишиларгагина ўз «сир»ини очади: «аввалу ма холаҳо — аллоҳул-ақла» аллоҳ яратган илк нарса онгдир. мусулмон эътиқодига кўра одам ўз яратган эгаси аллоҳ таоло билан фазодан ташқарида, айнан олам пайдо бўлмасдан аввал учрашиб аҳдлашган. бу учрашув ислом маданиятининг марказий воқеаси ҳисобланади. бу учрашув муҳаддас қуръони карим хабарлари бўйича абадиийлик ибтидосида зоҳир бўлган. аллоҳ таоло бўлажак инсониятга — одам …

аниятида қуръони карим «сир», «тилсимот», «шиор» деб қараладики, гап бу ерда инсон тақдирининг аллоҳ нигоҳи олдида чорасизлиги ҳақидадир. жалолиддин румий ҳазратлари қуръони карим аслида ёпиқ матндир, уни фаҳат тафсир қилиш тушунтириш мумкин, аммо тушуниш мумкин эмас, деган эканлар. румий қуръоннинг бу сирлилигини чодрага ўралган аёл сирига қиёслайдилар: агар кимдир чодрани кўтаришга уринса, аёл унга «сен излаётган нарса — гўзаллик мен эмасман» дейди. шу боис ислом маданияти, жумладан, ислом эстетикасининг негизини тафсир анъанаси — тафсир, яъни — шарҳ китоблари, жимжимадор нақш, сирли-синоатли шеърият, мусиқа ва китоб ва уни безаш санъати ташкил этади. нафақат ислом маданиятини, балки қуръони каримдаги сир-синоатлар билан жилоланган, нурлантирилган мумтоз санъат асарларини чуқур тушунмаслигимизнинг боиси ҳам шунда. демак, қуръони карим суралари ва оятларини, ҳадис китобларини, уларга ёзилган тафсир шарҳларни ўрганмай, билмай туриб нафақат навоийни, балки бир ярим минг йил давомида фаолият кўрсатган, ижод қилган ислом мутафаккирлари асарларини, исломдан баҳра олган илоҳий ва дунёвий фанларни, фалсафа, тарих, шеърият, меъморчилик, …

арҳлаш ва изоҳлаш билан фақат тафсирчилар эмас, балки қорилар, мударислар, муфтийлар шуғулланади. қуръони карим фалсафий, тилшунослик, шеърий, филологик, тарихий-жуғрофий йўналишларда минг йилдан бери тафсир қилиниб келинаётган бўлсада, ҳали унинг сир-синоати, гўзалликлари моҳияти тўла очилган эмас. ислом маданиятида даъват, мусобаҳа, мулоҳаза ҳам тушунтиришнинг мақбул йўлидир. даъватда, маърузада – товушлар, оханглар, жарангдорлик – қироат сеҳирлилик томошавийлик ва таъсирчанлик унсуридир. ислом маданиятида аллоҳнинг исм-сифатини ҳам қайта-қайта такрорлаш талаб этилади. аллоҳнинг минг бир отидан камида тўқсон тўққиз исм-сифатларини ёд билиш лозим бўлади. тасбеҳ доналарининг тўқсон тўққизта қилиб шодаланиши бежиз эмас. аллоҳнинг қуръонда бандаларига «айт», «ўқи», «илм», «сизлар оз ёдлаяпсизлар»— буйруқ — даъвати ботбот таъкидланадики, бу инсоннинг аллоҳ олдида хотираси бутун бўлиши, ҳадя этилган нутқ бўлиши, ҳайвонлардан фарқ қилиб туриши учундир. қироат эса бандаларга қуръони карим сир – синоатини эслатиб туради. исломда сўзлар луғавий маънодагина муқаддас ривоятларни ифодалабгина қолмай, балки у моҳиятан ҳиссиётлар оламига етаклайди. исломда оғзаки ва ёзма ифодаланаётган сўзлар мусулмон кишининг абадият ибтидосидаги …

. бу туҳфа қуръони каримнинг ёпиқ матнида жамланиб, бениҳоя руҳий қувват билан жарангловчи, бандаларни ҳидоятга йўлловчи, аллоҳ ҳузурига етакловчи муқаддас сўздир. пайғамбаримиз муҳаммад (с.а.в.) саҳобаларга бундай деган эканлар: «нега сизлар одамларга динни зўрлаб сингдиришга интиласиз. ваҳоланки, дин аллоҳга туҳфа бўлиши керак». сўз — аллоҳнинг башариятга энг олий туҳфаси. сўз бандаларнинг аллоҳга ихтиёрий жавоб туҳфаси. сўз аллоҳга одамларнинг қурбонлиги, моли-жонини, ўзининг ўзлигини бағишлашидир. сўз мусоҳаба матнининг туб моҳиятини ифодалайди. сўз ёрдамида мусулмон киши шахсий ва ижтимоий ҳаётда адолатга эришади. сўз инсониятни гўзалликларга ошно қилади ва азоб-уқубатдан қутқаради. сўз инсонни дунёвий ва илоҳий комилликнинг баркамол чўққиларига олиб чиқади. муқаддас сўз меъморлик, мусиқа, нақш, ҳунарлар билан уйғундир. «аллоҳ гўзал ва у гўзалликни севади», дейилади қуръони каримда. демак, исломнинг эстетик нуқтаи назари гўзалликка ошно бўлмоқдир. аллоҳ гўзал экан, у яратган одам ҳам, у бунёд этган олам ҳам, ўз бандаларига ҳадя этган ноз-неъматлар ҳам гўзалдир. шунга мувофиқ аллоҳнинг исми-сифатларини васф этувчи сўзларимиз ҳам, мусиқамиз ҳам, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "vii ва хii асрлар – марказий осиёда томоша турлари"

1682407039.doc vii ва хii асрлар – марказий осиёда томоша турлари режа: 1. исломий маросимлар ва томошалар 2. исломда – сўз ирода ифодаси 3. исломда тасвирий тимсоллар – томоша ўрнида меъморчилик 4. нақш ва ранг танлаш санъати 5. битиклар ва хаттотлик санъати 6. минора қуриш санъати 7. ислом ва тасвирий санъат 8. шашмақом: куй, қўшиқ, ва рақс уйғунлигидир 9. ислом ва нотиқлик санъати исломий маросимлар ва томошалар vii асрда “барчамиз аллохнинг қулимиз, банданинг эгаси аллох, у яратувчи ва мехрибон” деган фалсафа инсон онгидаги қуликка қараш исён эди. бу фалсафа дунёни хамда дунёқарашни ўзгартириб юборган ислом дини бўлиб, тезда қалбларини ва дунёни эгаллади. “аллох гўзал ва у гўзаликни ёқтиради” деган тушунча эса тасаввурнигина эмас балки тафаккурни хам ўзгартириб юборади. зеро, ислом илм...

DOC format, 126.0 KB. To download "vii ва хii асрлар – марказий осиёда томоша турлари", click the Telegram button on the left.

Tags: vii ва хii асрлар – марказий ос… DOC Free download Telegram