seleksiya jarayonini tashkil etish va uning tartibi

DOC 118.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1413738306_59749.doc селекция жараёнини ташкил этиш ва унинг тартиби янги навларни яратиш жараёни махсус селекцион усуллар (чатиштириш, танлаш, танлаб олинган ўсимлик авлодларини бахолаш, синаш) ва селекцион материални экиш, парвариш қилиш, кузатиш ҳосилни йиғиб олиш каби тадбирлар тегишли услубда ўтказилади. селекция жараёни нав (дурагай) яратиш билан якунланади. навлар (дурагайлар) ишлаб чиқариш учун яратилади. шунинг учун селекцион муассасаларида синаш, дала тажрибалари ўтказганда, уларга хар томонлама туғри ва аниқ баҳо бериш керак. селекцияда ўрганилаётган бир неча навлар орасидан энг яхшиларини танлаб олиш, синаш ва баҳолаш каби ишлар дала шароитида ўтказилади. нав ёки селекцион материални синаш ва баҳолашда ишончли маълумотлар олиш учун селекция жараёнининг ҳамма босқичларида тажриба аниклиги ва типиклигига катта эътибор берилади. синаш учун олинган бирор навни даланинг хар жойига (2-3-4 жойга) экиб улардан олинган ҳосилнинг бир-бирига мувофиқ келиши тажриба аниқлиги деб аталади. тажриба аниқлиги даланинг хамма жойида мутлақо бир хил шароит яратиш имкони йуқлигидан келиб чикадиган хатолар билан белгиланади. бундай хатолар қанча кўп …

чиқаришдагидек бўлиши керак. навлар ва селекцион материаллар бир хил технология шароитида баҳоланади. ҳар хил навларнинг бир хил технология шароитида ўзаро фарқ қилишини билиш лозим. чунки, нав синашда битта омил – нав ўрганилади. селекцион материалларни ўрганиш ва синашда олинадиган маълумотларнинг тўғрилиги кўп жиҳатдан экиш, ўрганиш ҳамда баҳолаш учун жой (дала) танлашга боғлиқ. экинларни ўстириш ва нав синаш учун мулжалланган жойнинг рельефи – текис, тупроқ қатламининг ишланиши одатдагидек, даланинг барча қисмларида ишлов бериш, ўғитлаш, суғориш бир хил бўлиши керак. даланинг бирор қисмида кўмилган чуқурлик, ариқ-зовурлар, шунингдек бор бўлган экин, йўл, бинолар ёки ўғит ва гўнг тўкилган жойлар, бегона ўтлар ҳамда дарахтлар, сув ҳавзаларидан, жарликлар, катта йўллардан узоқлиги кабилар ҳам ҳисобга олинади. селекцион номерларни баҳолаш ва навларни синаш учун ажратилган даланинг аввало тупроқ унумдорлиги жиҳатдан бир хил ёки бир хил (биртекис) эмаслиги аниқланади. бунинг учун биринчи йили далага текширувчи (рекогносцировка) экинлар экилади. бундай экинлар қаторига одатда ёппасига қаторлаб экиладиган арпа, жавдар, сули, баҳори …

тажрибани бир неча марта такрорлаш ишлари олиб бориш фойдалидир. тенглаштирувчи экинлар сифатида текширувчи (рекогносцировка) экинлардан фойдаланиш мумкин. бундай экиш 2-3 йил давомида сурункасига экилади. экинлар алмашлаб экиш бўйича жойлашуви лозим. селекцион материални ўрганишда содир бўладиган хатоларни камайтириш ва тажриба аниқлигини оширишнинг бир қанча йўллари мавжуд. тажрибада йўл қўйиладиган тасодифий хатоларнинг кўлами навларни ўрганишда қўлланилаётган делянкаларнинг майдонига, шаклига, жойлашишига ва такрорланиши (қайтариш) сонига ҳамда тартибига боғлиқ бўлади. делянка (пайкалча)нинг майдони мавжуд уруғнинг миқдорига, селекция ишининг мақсадига, питомник ва нав синашлар турига, такрорлар сонига ҳамда бошқа сабабларга боғлиқдир. масалан, бошланғич материал питомниги ва селекцион питомникда делянканинг майдони 2-3 кв. м. гача, контрол питомникда 5-10 кв. м.гача, нав синашларда 25-200 кв.м. ҳатто 1-2 гектар бўлади. айрим питомникларда узунлиги 1 м. бўлган бир қаторли делянкалардан ҳам фойдаланилади. йирик селекцион марказларда делянканинг майдони баҳорги донли экинлар учун 10 кв.м., кузги донли экинлар учун 25 кв.м. қилиб экилади. кинадада эса делянка 1,7 кв.м. ташкил қилади (5м …

ат бўлади. делянканинг узун ва тўғри тўртбурчак шаклда бўлиши тажриба аниқлигини оширади. делянка бўйининг энига нисбатан 1:10 дан 1:50 атрофида бўлса, тажриба аниқлиги шунчалик юқори бўлади ва механизациядан кенгроқ фойдаланишга имкон яратилади. бундай шаклдаги делянкалардан фойдаланилганда тупроқ унумдорлигининг нотекслиги ва микрорельфининг бир хил бўлмаслиги туфайли рўй берадиган хатолар камаяди, лекин навларнинг бир бирига ўзаро таъсири билан боғлик камчиликлар келиб чиқади. бу камчиликлар ўрганилаётган делянкалардан навларни тўғри жойлаштириш оркали бартараф этилади. навлар ёки селекцион номерлар тезпишарлиги ва вегетатив органларининг ривожланиш даражасига қараб жойлаштирилади, бунда қуёш нурларидан фойдаланиш ҳам ҳисобга олинади. тажриба аниклигини ошириш учун ҳар бир нав экиладиган делянкаларнинг сонини кўпайтириш, яъни такрор (қайтарилиш) қилиб экиш ҳам мумкин. такрор (қайтариқлар) қилиб экиш деб битта навни тажриба майдонининг бир неча жойига экишга айтилади. такрор (қайтариликни) ни кўпайтириш билан тажриба аниқлиги ошади. тажриба аниқлиги қуйидаги формула билан топилади: v sx% = ( n бу ерда sx – тажриба аниқлиги, v-вариация коэфиценти, n- қайтариқлар …

нав билан таққосланиб баҳоланади. шунинг учун ўрганилаётган навлар (номерлар) билан бирга стандарт нав ҳам экилади. стандарт нав деб экининг муайян шароитда (зона-минтақада) районлаштирилган ва энг кўп тарқалган навига айтилади. селекция ишида стандартни кўп марта такрорлаб экиш ва жуфт қилиб экиш усуллари қўлланади. кўп марта такрорлаб экишда, ҳар бир такрорда стандарт бир марта жойлаштирилади. бу усулнинг тартибли (мунтазам), систематик ва тасодифий (рендомизация) хиллари мавжуд. делянкаларни тартибли жойлаштириш амалда кетма-кет бир ярусда ва шахматли тартибда (2-4 ярус) бўлади. имконияти борича делянка ва кайтариқларни бир ярусли қилиб жойлаштириш лозим (4 расм). i ii iii iv 1 2 3 4 5 6 7 9 ст 1 2 3 4 5 6 7 9 ст 1 2 3 4 5 6 7 9 ст 1 2 3 4 5 6 7 9 ст ҳимоя зонаси 4 - расм. тўққизта нав ва стандарт навини бир ярусда кетма-кет тўрт қайтариқда жойлаштириш. делянкаларни шахмат тартибда жойлаштиришда битта нав …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "seleksiya jarayonini tashkil etish va uning tartibi"

1413738306_59749.doc селекция жараёнини ташкил этиш ва унинг тартиби янги навларни яратиш жараёни махсус селекцион усуллар (чатиштириш, танлаш, танлаб олинган ўсимлик авлодларини бахолаш, синаш) ва селекцион материални экиш, парвариш қилиш, кузатиш ҳосилни йиғиб олиш каби тадбирлар тегишли услубда ўтказилади. селекция жараёни нав (дурагай) яратиш билан якунланади. навлар (дурагайлар) ишлаб чиқариш учун яратилади. шунинг учун селекцион муассасаларида синаш, дала тажрибалари ўтказганда, уларга хар томонлама туғри ва аниқ баҳо бериш керак. селекцияда ўрганилаётган бир неча навлар орасидан энг яхшиларини танлаб олиш, синаш ва баҳолаш каби ишлар дала шароитида ўтказилади. нав ёки селекцион материални синаш ва баҳолашда ишончли маълумотлар олиш учун селекция жараёнининг ҳамма босқичларида тажриб...

DOC format, 118.0 KB. To download "seleksiya jarayonini tashkil etish va uning tartibi", click the Telegram button on the left.

Tags: seleksiya jarayonini tashkil et… DOC Free download Telegram