психиканинг тараққиёти

DOC 63.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1362841627_41889.doc www.arxiv.uz режа: 1. психика материя эволюциясининг натижаси эканлиги. 2. психиканинг тараққиёт босқичлари. 3. хайвонларнинг инстинктлари, ўрганган ва «аклий» хатти- хараклари. 4. хайвонларнинг ўзаро алокаси ва «тили». 5. одам психикаси ва онигнинг филогинез ва онтогинездаги тараққиёти. инсон психикасининг пайдо бўлиши ва ривожланиши масаласи тадкикотчилар олдида турган энг долзарб ва мураккаб масалалардан биридир. илмий- материалистик таълимотга кўра психиканинг пайдо бўлиши материянинг ўзок ривожланиши натижасидир. органик ва анорганик материя доимо харакатда, ўзгаришда ва ривожланишда бўлади. хайвонлар психикасининг тараққиёти масаласи билан атокли рус психологи а.и.леонтьев, зоопсихологлар к.э.фабри ва а.и.северцов шуғулланганлар. к.э.фабри энг содда хайвонлар психикаси тараққиётини икки босқичга – куйи ва юкори босқичга булади. психик тараққиётнинг куйи босқичи бир хужайрали, кисман куп хужайрали хайвонларга хос булиб, бу босқичда психика примитив холатда булади ва хайвон ташки таъсирларга секанувчанлик билангина жавоб беради. ўсимлик ва хайвон шаклидаги барча тирик организмлар ўз эволюциясининг хамма босқичларида акс эттиришнинг биологик шакли сесканувчанликка эга бўлади. сесканувчанлик тирик организмнинг биологик таъсирларга …
2
вчанликка нисбатан юкорирок босқичдир. к.э.фабри фикрича, психик тараққиётнинг иккинчи босқичи куп хужайрали хайвонларга хосдир. куп хужайрали хайвонларда акс эттириш бир мунча юкори булади. бундай хайвонларга кавакичлилар (гидра,медуза) ни киритиш мумкин. улар хам бир хужайрали хайвонлар каби сувда яшайди. лекин кавакичлил узининг тузилиши жихатдан бир хужайрали хайвонлардан анча мураккабдир. уларнинг мураккаблиги хужайраларнинг бир- биридан фарк килганлигидадир: танасининг ташки кисмидаги хужайралар коплагич, ички хужайралар эса хазм килувчи булади. эвалюция занжирининг юкорирок погонасида турган куп хужайрали хайвонларда тана тузулиши хам анча мураккаблашади, ер шароитига мос узгаришлар юз беради, турли таассуротларни акс эттирадиган сезги органлари вжудга келади, акс эттириш хам мураккаблашади. тугунли нерв системасига эга булган хайвонларда акс эттириш факат шартсиз рефлекслар оркалигина булмайди, балки ҳаёт давомида таъсирланишнинг тугма турига нисбатан анча янги, серхаракат шакли – шартли рефлекслар хосил бўлади. тугунсимон нерв системасининг мураккаброк шакллари атрофни акс эттириш имкониятини оширади. анча мураккаб тугунсимон нерв системасига эга булганлардан ўргимчаксимонлар ва хашоратларни олиш мумкин. уларнинг организми …
3
орлаб кетаверишини курамиз. лекин ёшларнинг харакатлари каттлариникига нисбатан бир мунча ёмонрок булади. наслдан утган харакатлар праграммасини аник бажариш асосида ва тажрибанинг ортиши туфайли инстинктлар ўсиб боради. харакатларнинг инстинктив шакли факат бугимоёклиларда эмас, балки барча умирткали хайвонларда (балик, анфбия, куш ва хашоратларда) куриш мумкин. уларда жинсий, овкатланиш, химояланиш инстинктлари куплаб учрайди. шундай килиб хайвонларнинг инстинктив харакатларини 4 гурухга булиш мумкин: овкатланиш инстинкти – хайвонларнинг уз ва боласи учун овкат кидириб топиш, овкат гамлаш харакатлари. химояланиш инстинкти - хайвоннинг уз ҳаётини ва омонлигини саклаш харакатларида ифодаланиб, у икки куринишда содир булиши мумкин. биринчиси, душманга хужум килиш, иккинчиси, узини химоя килиш. хар бир хайвон узини душмандан саклаш учун бирор органидан (шохлари, туёклари, тиш-тирноклари, тиконлари каби ) ёки захарли суюкликдан фойдаланади. масалан, африка кобраси уз захарини 3,5 м масофага ота олади. насл колдириш инстинкти. бу ота-оналик инстинкти сифатида куриниб насл- авлод учун гамхурлик килиш, уни маълум вақтгача овкат билан таъмин этиш, хав- хатардан саклаш, …
4
ни анализ ва сентиз килиш хосдир. айникса сут эмузувчилар шароитни анча яхши тахлил кила оладилар ва узгарган мухитга уз харакатларини мослаштира оладилар. юкори даражадаги хайвонларда инстинктив харакат билан бир каторда тез узгарувчан индивидуал харакатлар – малакалар ва фахм билан алокадор харакатлар хам мавжуд булади. б. келлер маймуннинг харакатларини батафсил кузатиб «юкори даражада ташкил топган хайвонлар шароитни анализ килиш асосида фахм билан алокадор харакатлар кила олади» деган хулосага келган. кейинчалик америка психологи иеркс, австрия психологи к.бюлер, голландиялик психолог бойтендайк хам маймунлар билан тажрибалар утказиб юкоридаги фикрни тасдикладилар. хайвонлардаги фахм билан алокадор харакатларни урганиш масаласи билан рус олимлари хам шуғулланган. бу ишни дастлаб зоопсихолог-дарвинист олим в.а.вагнер бошлаб берган эди. кейинчалик эса и.п.павлов, н.н.ладигина-котс, н.ю.войтонис, г.з.рогинский, л.с.виготский, а.н.леонтьев каби олимлар бу ишни давом эттирдилар. айникса ладигина-котснинг шимпанзе боласи билан психикасининг ривожланиши устида утказган тадкикотлари бутун жахонга машхурдир. рус олимларининг каламушлар, товуклар, карга, ит ва маймунлар устида олиб борган тадкикотлари хайвонларда психиканинг ривожланиш босқичлари, …
5
кмаларнинг таркиб топишида, мураккаб харакат шаклларининг вужудга келишида бошқа хайвонларга караганда унга кенг имкониятлар яратади. бошқа хайвонларга караганда маймунларда текшириш рефлексининг кучлилиги улардаги кул типидаги оёкнинг мавжудлигидир. чунки улар «кул» ёрдамида теварак-атрофдаги нарсалар билан жуда мураккаб муносабатларга киришиш имкониятига эгадир. шунинг учун уларда бошқа хайвонларда булмаган вақтли богланишлар куплаб хосил булади. хайвонлар хам узаро муносабатда буладилар ва бир-бирини тушунадилар. хатто ганглиоз нерв системасига эга булган хайвонлар хам катта-катта галага уюшиб ҳаёт кечиради. чумолиларнинг тили янада мураккабдир. олимларнинг утказган тадкикотларидан маълум булишича, чумолилар бир-бирини жуда яхши тушунар экан. бунда улар топган улжаси, хавф – хатар ва бошқа куп эхтиёжлари хакида бир-бирини хабардор килади. хуш, улар кандай килиб гаплашади? купчилик олимлар чумолиларнинг узаро алока киладиган асосий тили – кимёвий тил булса керак, дейишади. чумолилар кайси томонга юришини, хавф-хатарни ва бошқа сигналларни хидли модда чикариш билан маълум килади. кимёвий сигналлар чумолиларнинг бир-бири билан алока килиш йулларидан бири холос. умуман олганда, бу хашоратларнинг «нутки …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "психиканинг тараққиёти"

1362841627_41889.doc www.arxiv.uz режа: 1. психика материя эволюциясининг натижаси эканлиги. 2. психиканинг тараққиёт босқичлари. 3. хайвонларнинг инстинктлари, ўрганган ва «аклий» хатти- хараклари. 4. хайвонларнинг ўзаро алокаси ва «тили». 5. одам психикаси ва онигнинг филогинез ва онтогинездаги тараққиёти. инсон психикасининг пайдо бўлиши ва ривожланиши масаласи тадкикотчилар олдида турган энг долзарб ва мураккаб масалалардан биридир. илмий- материалистик таълимотга кўра психиканинг пайдо бўлиши материянинг ўзок ривожланиши натижасидир. органик ва анорганик материя доимо харакатда, ўзгаришда ва ривожланишда бўлади. хайвонлар психикасининг тараққиёти масаласи билан атокли рус психологи а.и.леонтьев, зоопсихологлар к.э.фабри ва а.и.северцов шуғулланганлар. к.э.фабри энг содда хайвонлар пси...

DOC format, 63.5 KB. To download "психиканинг тараққиёти", click the Telegram button on the left.

Tags: психиканинг тараққиёти DOC Free download Telegram