ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда рақиб персонажлар талқини

DOC 78,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1481462903_66539.doc ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда рақиб персонажлар талқини ҳайвонлар ҳақидаги эртакларнинг персонажлари тизимида рақиб образ алоҳида ўрин тутади. рақиб персонажлар эртаклар сюжетида етакчи ёки ёрдамчи қаҳрамонлар ҳаракати ва мақсадига зид, яъни қарама-қарши муносабатда туриб ҳаракат қилувчи, талқинида салбий хусусиятларни мужассамлаштирган мухолиф ёки рақиб куч қиёфасида намоён бўлади. бироқ бу мухолифлик моҳият эътиборига кўра ижтиомий-сиёсий маънода эмас, балки маиший-эстетик мазмунни ифодаловчи воқелик сифатида акс этади. бинобарин, мазкур турдаги эртакларда конфликтлар характери айнан шу ҳолат билан изоҳланади. рақиб персонажларнинг у ёки бу даражадаги хатти-ҳаракатлари сюжет тизимида алоҳидалик касб этади. уларнинг функционал ҳаракатларида кўзга ташланувчи энг асосий жиҳатлар сюжет динамикасини таъминловчи зиддият ва тўқнашувларни келтириб чиқариши билан тавсифланади. айни ҳодиса етакчи ёки ёрдамчи персонажлар характерини очишда, талқинига хос ижобий сифатларини ривожлантириш ва тўлдиришда бош восита бўлиб хизмат қилади. демак, тўқнашув икки томон сифатларини белгилайди ва умумлаштиради. рақиб персонажлар таркиби бўри, шоқол, ўрни билан тулки, илон, қарға каби парранда-даррандалардан иборат бўлиб, бўри шу гуруҳ вакиллари …

ан сеҳрли эртаклар мустасно, албатта . чунки сеҳрли эртакларда бўрининг тотемистик эътиқодлар билан боғлиқ жиҳатлари муайян даражада сақланиб қолган, яъни афсоналарда асос солинган мифологик тотем сифатидаги умрини сеҳрли эртаклар таркибида давом эттириб, яшаб келмоқда. бироқ эътироф этиш керакки, унинг бадиий кўчим доирасига тушган дастлабки, архаик шакли ва мазмуни сеҳрли эртаклар талаби ҳамда табиатига мослашган ҳолда воқеликка айланган. ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда эса бўрига бўлган мифологик эътиқод излари сақланган. у салбий персонаж сифатида намоён бўлади. эртакларда «бўри, – деб ёзади м.и.афзалов «ўзбек халқ эртаклари ҳақида» номли монографик тадқиқотида, – энг очкўз, муғомбир, аҳмоқ, гўл сифатида тасвирланади» . к.имомов ҳам худди шундай фикр билдириб, «бўри образи талқинида икки хил белги аниқ кўринади. бири, бўри-қонхўр, иккинчиси эса бўри-лақма. лақмалик белгиси ижтимоий ҳаётнинг чорвачилик босқичида вужудга келган уйдирма. у зарар келтирган ҳайвонлардан қасд олиш, мазах қилиш ниятида тўқилган ва у анъанага айланган» , эканлигини таъкидлаб кўрсатади. кўринадики, ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда бўрининг салбий персонаж сифатида конкретлашуви …

ашқари, унинг мазмунида уруғ, қавм ёки қабилалараро зиддият ва рақобатнинг илкин излари акс этади. шунинг учун ҳам мазкур персонажнинг эртаклардаги бадиий талқини ҳамма вақт салбий хислатларда гавдаланади. «ундаги бу хислатлар сатирик принцип талаблари асосида бўрттирилиб тасвирланади» . эртакларда бўри ишонувчан, лақма, айни пайтда, очкўз ва йиртқич сифат таърифланади, «... лақмалик эса уни мазах қилиш учун қўлланган белги» . шу боисдан ҳам у ўзидан кучсиз, ожиз ва заиф ҳайвонлардан ҳар доим мағлуб бўлади. жумладан, эчки бор кучи билан сузиб, боплаб адабини беради , тулки уни тавбасига таянтириб, жазога гирифтор этади , лақмалиги туфайли ҳатто қўзи, хўроз каби беозор жониворлар ҳам алдайди... шуниси қизиқки, юқорида қайд этилган таъкидларни ҳудудий, этник ва маданий жиҳатдан яқин бўлмаган, яъни бир-биридан тамомила фарқланувчи ҳамда турли хил тил оиласига кирувчи халқлар эртакларидаги бўри образига нисбатан ҳам бемалол қўллаш мумкин . мазкур ўринда р.к.чолокошвилининг фикр ва хулосалари диққатга сазовордир. у ҳайвонлар ҳақидаги грузин халқ эртакларида иштирок этувчи бўри …

гари сурилган гуруҳлаштириш принципини туркий халқлар, хусусан, ўзбек эртакларида қатнашувчи бўри образига нисбатан ҳам тадбиқ этиш мумкин. чунки бўри билан боғлиқ эртакларнинг илмий асосланган талқини грузин, ўзбек, рус ва бошқа қатор халқлар фольклоршунослигида умумий асосда ўхшаш, муштараклик касб этади. бироқ эътироф этиш жоизки, образлар табиатида миллий ўзига хос хусусиятлар мавжуд бўлиб, бу эса муайян халқнинг маданий, маиший ва ижтимоий турмуши билан боғлиқ ҳодиса ҳисобланади. юқорида айтилган фикрлардан келиб чиққан ҳолда ҳайвонлар ҳақидаги ўзбек халқ эртакларида иштирок этувчи рақиб персонаж – бўри образининг мазмуни ва функционал хусусиятларини қуйидагича ички гуруҳлаштириш ва тадқиқ этиш мумкин: 1. бўри айёр тулкидан енгилади: а) дастлабки ҳолатда бўри тулкидан манфаатдор бўлади. айни пайтда унинг ҳийласига ишониб, тавбасига таянгунга қадар калтак ейди ; б) тулки бўрини карт думба билан меҳмон қилиш баҳонасида шудгордаги қопқонга дучор қилади. айёр тулкининг ҳийласига ишонган очкўз ва лақма бўри жазога гирифтор бўлади . бироқ айни дақиқада тасодифан келиб қолган тулки вазиятга ўз …

батан содда, айни пайтда ҳажвий фонда тасвирланади. бинобарин, тўқнашув жараёнида юзага келган вазият рақиб персонаж – бўрининг ўта гўл, ахмоқ ва лақмалигини умумлаштириб, яхлит бир белги сифатида намоён этади. мазкур ўринларда эпизодлар зиддият асосига қурилган бўлиб, у турли хил шаклларда такрорланиб келади. такрорий эпизодлар эса бўрининг ҳаракати ва ҳолатига урғу беради ҳамда асосий мақсадни аниқлаштиради. масаланинг яна бир томони шундаки, зиддият асосига қурилган эпизодлар қарши қўйилган персонажлар (тулки, эчки, қўй, қўзи, хўроз, хачир, от...) хусусиятини типиклаштириш ва сюжет таркибида тутган ўрнини белгилаш вазифасини ҳам адо этади. жумладан, таснифлаштиришнинг биринчи гуруҳида эътироф этилган ҳолатлар рақиб персонаж (бўри)нинг ўта гўл, қўпол ва қизғанчиқлигини бўрттириб кўрсатгани ҳолда ёрдамчи персонаж (тулки)нинг ўта айёр ва доно сифатини белгилаб беради. мазкур ҳолатда бўрининг функционал ҳаракати пассив ифодаланади. иккинчи гуруҳ таҳлилида бўри чорванинг ашаддий душмани, қўй-қўзиларнинг офати сифатида намоён бўлади. бунда бўрининг функционал ҳаракатлари унинг характери билан боғлиқ ҳолда ифодаланади. шу боисдан тўқнашув эпизодларида асосий урғу унинг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда рақиб персонажлар талқини"

1481462903_66539.doc ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда рақиб персонажлар талқини ҳайвонлар ҳақидаги эртакларнинг персонажлари тизимида рақиб образ алоҳида ўрин тутади. рақиб персонажлар эртаклар сюжетида етакчи ёки ёрдамчи қаҳрамонлар ҳаракати ва мақсадига зид, яъни қарама-қарши муносабатда туриб ҳаракат қилувчи, талқинида салбий хусусиятларни мужассамлаштирган мухолиф ёки рақиб куч қиёфасида намоён бўлади. бироқ бу мухолифлик моҳият эътиборига кўра ижтиомий-сиёсий маънода эмас, балки маиший-эстетик мазмунни ифодаловчи воқелик сифатида акс этади. бинобарин, мазкур турдаги эртакларда конфликтлар характери айнан шу ҳолат билан изоҳланади. рақиб персонажларнинг у ёки бу даражадаги хатти-ҳаракатлари сюжет тизимида алоҳидалик касб этади. уларнинг функционал ҳаракатларида кўзга ташланувчи энг асоси...

Формат DOC, 78,5 КБ. Чтобы скачать "ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда рақиб персонажлар талқини", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда р… DOC Бесплатная загрузка Telegram