урта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият хакидаги таълимоти

DOC 139,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1413645283_59676.doc ўрта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият ўрта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият ҳақидаги таълимотлари р е ж а : 1. ўрта осиёда исломгача бўлган ижтимоий фикрлар: зардуштийлик, монийлик, маздакийлик. 2. атоқли илм-фан намоёндалари таълимотида инсон ва жамият масалалари. 3. машҳур давлат арбобларининг ижтимоий тараққиёт, инсоний муносабатларнинг мураккаблиги ҳақидаги фикрлари. 4. жадидчилик ҳаракати намоёндаларининг ижтимоий тараққиёт ҳақидаги фикрлари 1. ўрта осиёда исломгача бўлган ижтимоий фикрлар: зардуштийлик, монийлик, маздакийлик марказий осиёнинг исломгача бўлган даврдаги тарихини, хусусан ижтимоий ҳаёт ҳақидаги тарихини ўрганиш учун қадимги ёзувлар, зардуштийликнинг "авесто" номли муқаддас китоби, қадимий ўрхон-руний матнлари, хитой манбалари, қадимги грек муаллифлари геродотнинг "тарих" ва страбоннинг "география" асарлари ҳамда шу каби бир қатор манбалар катта аҳамиятга эга. баъзи фаразларга кўра, авесто тахминан милоддан олдинги ix асрдан iv асрга қадар тузилган. авесто зардуштийлик ҳукмронлик қилган турли мамлакатларда яратилган. дастлабки қарашда авесто гўё соф диний китобдек туюлади. аммо бундай эмас, унда икки жиҳатни: диний-мифологик ва фалсафий жиҳатларни бир-биридан …

г хизматкори, самовий ва дуёвий ҳокимлар хоҳиш-иродасини бажо келтирувчи ролида майдога чиқади. аммо шундай бўлишига қарамай, зардуштийлик хоҳиш-ирода ва танлаш эркинлигини инкор этмайди. кишилар ўз амалий ишлари, ахлоқий сифатлари билан яхшиликка мойил эканликларини кўрсатишлари ва бу билан ёвуз кучларга қарши курашда эзгу руҳларга кўмалашишлари лозим. зардушт ёмонликка ихлос қўйганлар учун абадул-абад азоб-уқубатлар тайёрлаб қўйган. ана шу сабабдан ҳам инсон ўз зиммасига муайян мажбурият олар экан, уни адо этиш учун жавобгар бўлиши даркор. авесто меҳнат моддий ноз-неъматлар манбаи бўлганлиги учунгина эмас, балки меҳнат ахлоқий хусусият, яхшилик манбаи деб билганлиги учун ҳам инсонни меҳнат қилишга чақиради. зеро, зардуштийлик этикасига кўра, саховатли бўлиш учун инсон биринчи галда меҳнат қилиши, ўз қўли билан ноз-неъмат яратиши зарур. шу боисдан ишёқмаслик барча нуқсонларнинг кони, деб қаралиши тасодифий эмас. "дон эккан киши, тақвадорлик уруғини экади, у маздага ихлосмандлик эътиқодини олға суради, у имонни озиқлантириб туради..." ("ясна", 32). бу қонунни бажариш 10 минг марта ибодат қилиш билан баравар, …

шунчалар инсоний тус берилган абстракция шаклида баён этилади. яхши фикр – ахура мазданинг хусусияти, ёвуз фикр – анхра маньюнинг хусусияти. ёвуз руҳлар – девлар, жинлар, иблис ва бошқалар – гуноҳлар, адашишлар, иллатлар ва ҳоказоларнинг инсоний шаклда берилишидир. авестода ахлоқ-одоб қоидалари қуйидаги учликда: ҳумата (яхши фикр), ҳукта (яхши сўз), ҳваршта (яхши иш)да ифодаланади. "мен яхши фикр, яхши сўз, яхши ишга шон-шавкат бахш этаман" ("ясна", 14), деб таъкидлайди ахура мазда. инсоннинг фикри, унинг сўзлари ва ишларига бир-бирига қарама-қарши икки куч: воху мана ("эзгу фикр") ва ако мана ("ёвуз фикр ") таъсир кўрсатади. "барча фикрлар, сўзлар ва ишлар ичида аслида эзгулик ва ёвузлик ётади" ("ясна", 30). авесто тадқиқотчиларининг фикрича, яхши фикр деганда илоҳий қонун руҳидаги, яқин кишисига меҳрибон бўлиш, муҳтожлик ва хавф-хатар остида қолганда кўмаклашишга шайлик, ёвузликка қарши, кишилар бахт ва саодати учун фаол курашишга шайлик, ҳамма билан аҳил ва тотувликда яшаш, дўстликка нисбатан мусаффо бўлиш ғоялари тушунилади. инсон ўз фикр-хаёлида бошқаларга ҳасад …

згаларнинг молини ўзиники қилиб олмаслик, бузуқликдан ўзини тия билиш ва ҳоказолар тушунилган. зардуштийликнинг бу хилдаги йўл-йўриқлари уруғчилик тузумининг емирилиш даврига хосдир. милоднинг iii асрига келиб, яъни зардуштийликдан минг йил кейин эронда монийлик (манихейчлик) вужудга келади ва у iii-xi асрлар мобайнида шимолий африкадан хитойгача бўлган улкан ҳудудда тарқалади. viii-ix асрларда у марказий осиёда мустаҳкам ўрин эгаллайди ва уйғурларнинг давлат дини даражасига кўтарилади. монийликнинг асосчиси 216-276 йилларда яшаган форсийзабон моний ҳисобланади. у ўз қарашларини заратуштра, будда ва иисус христос қарашларининг давоми деб ҳисоблайди. монийлик жисм ва руҳнинг, яхшилик ва ёмонликнинг, ёруғлик ва зулматнинг ўзаро муносабатларини бир неча босқичлар мобайнидаги ўзаро таъсирини тадқиқ қилади ва ҳаётнинг ана шу босқичлардаги ўзига хосликларини тушунтириб беришга интилади. монийлик фикрича инсон моддийлик (зулмат)нинг ижоди бўлиб ўзига руҳни (ёруғлик учқунларини, ижобийликни) қамаб олган. аммо у материянинг қуёшда илғаган дастлабки инсон образида яратилган. шунинг учун ҳам у ўзида дунёдаги бошқа моддий жисм ва жониворлардан фарқли равишда кўпроқ илоҳийлик хусусиятларига …

нчи дунё – "зиё дунёси", "абадий муъжизакор" дунё бўлиб, унинг илоҳий қобиғи гўё олмосдан ясалган, у ҳеч қачон емирилмайди ва ёвуз ниятли киши унда юра олмайди. монийнинг фикрича зиё ва зулмат, яхшилик ва ёмонлик дунёси ўртасида муросасиз кураш боради. ана шу курашда яхшилик ғалаба қилмоғи учун инсон ўзининг барча фикрлари, ишлари билан яхшилик кучларига ёрдам кўрсатиши лозим. моний таълимотига кўра инсон соф мусаффоликка, "гуноҳлардан холиликка" фақат таркидунё қилиб ҳаёт кечириш орқалигина эришиши мумкин. v аср охири – vi аср бошларида, қубод подшолиги даврида (488-531) эронда вужудга келган халқ ҳаракатига раҳбарлик қилган эрон зардуштийларининг бош коҳини маздак ибн ҳамадоннинг (470-529) қарашлари кенг тарқалган. у ўз таълимотида одамлар азалдан тенг бўлган, деган ғояни илгари суради. улар ўртасидаги кескин дунёвий фарқни имкони борича йўқотиш ва қисқартиришни, катта бойларнинг ер ва мол-мулкини тортиб олиб, камбағалларга бўлиб бериш фикрини тарғиб қилди. улар одамларни худо тенг яратган, шунинг учун улар неъматларни тенг тақсимлаши керак, деган фикрга …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "урта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият хакидаги таълимоти"

1413645283_59676.doc ўрта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият ўрта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият ҳақидаги таълимотлари р е ж а : 1. ўрта осиёда исломгача бўлган ижтимоий фикрлар: зардуштийлик, монийлик, маздакийлик. 2. атоқли илм-фан намоёндалари таълимотида инсон ва жамият масалалари. 3. машҳур давлат арбобларининг ижтимоий тараққиёт, инсоний муносабатларнинг мураккаблиги ҳақидаги фикрлари. 4. жадидчилик ҳаракати намоёндаларининг ижтимоий тараққиёт ҳақидаги фикрлари 1. ўрта осиёда исломгача бўлган ижтимоий фикрлар: зардуштийлик, монийлик, маздакийлик марказий осиёнинг исломгача бўлган даврдаги тарихини, хусусан ижтимоий ҳаёт ҳақидаги тарихини ўрганиш учун қадимги ёзувлар, зардуштийликнинг "авесто" номли муқаддас китоби, қадимий ўрхон-руний матнлари, хитой манбалари, қадимги ...

Формат DOC, 139,0 КБ. Чтобы скачать "урта осиё мутафаккирларининг инсон ва жамият хакидаги таълимоти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: урта осиё мутафаккирларининг ин… DOC Бесплатная загрузка Telegram