бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи

DOC 96,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1407838514_58563.doc бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи режа: 1. романнинг жамият маънавий тараққиётида, инсон камолотида тутган ўрни, аналитик қаҳрамонга эга бўлган романлар. 2. тарихий ва ижтимоий воқелик узининг ҳақикяй ифодасини топган романлар. з. тоталитар тузум иллатлари туб моҳияти очиб берилган романлар. 4. роман жанридаги изланишлар: модернистик йўналишдаги романларнинг юзага келиши. сиртдан қараганда ҳозирги давр адабиёти зкспериментал адабиётдек таассурот қолдиради. ҳақиқатан ҳам кейинги йиллар ячша шундай асарлар (омон мухторнинг «кўзгу олдидаги одам», «тепаликдаги хароба», «ффу» романлари, шоим бўтаевнинг «к^уюлишдаги уй» қиссаси ва б.) вужудга келдики, уларнинг заиирида ётган адиблар ниятини махсус тайёргарликсиз англаш кяйин. чунки анъанавий услубда эмас,ғарбнинг модернистик абиёт деб аталмиш йуналишида ёзишган. маълумки, бу тарздаги ,абиётда объектив олам, воқелик, инсон, унинг хатти-ҳаракати, у ^шаган ёки яшаётган жамият муҳити, мафкураси ёзувчининг тасвир бъекти бўлмай, балки инсоннинг уларга муносабати, тўғрироги, /унинг тафаккур йуналиши асосий объект саналади. китобхон бевосита қаҳрамон билан эмас, унинг тафаккури билан муносабатга киришади, қаҳрамон эса ёзувчи томонидан …

файли юзага келишини, инсон манфаатлари учун ижобий ёки салбий роль ўйнан^и уни бошқарувчи инсонга боғлиқлигини уйлаб кўрмаймиз. ҳатто мумтоз адабиёт^аги ' адолатли шоҳ образи талқинига дунёқарашнинг чекланганлиги деб унга қарши чиққанмиз. антик дунё адабиётининг тамал тошини қўйган эсхил, эврипид, софоклларнинг тақдири азалликғоясига ҳам қарши чиқиб, уни инкор қилганмиз. лекин ботинан ҳамиша бир нарсага тан бериб келганмиз ва ҳис қилганмиз. яъни инсон тийнатидаги инсоний хусусиятлар - ҳаллоллик, диёнатлилик, иймонлик унинг тақдирида катта ижобий роль ўйнашини. маълумки, бу ижтимоий масала ислом дини таъсиридаги адабиётнинг бош масаласи ҳисобланган. бутунги кунда буни ҳақиқат эканлигини очиқчасига тан ола бошладик. «ффу» романи асосида худди шу масала ётади. адиб кечаги ўзи яшаган ҳаётга ва унинг ҳосиласига шарқ фалсафаси нуқтаи назаридан ёндашиб, ўз қарашларини асослайди. бу борада ўзининг ҳаётини бош қаҳрамони мулла тошпўлат ва унинг оиласи фаолияти тасвирида ишонтиради. , маълумки, инсоннинг барча ҳаракати ҳам фаолият бўлмадди. маълум бир инсоний эҳтиёж,; мақсад сари қаратилган ҳаракатгина фаолият саналади. шойим …

иб ниятй англашилади. англаи эса. маънавият сари қўйилган қадамдир. чунки юқорида айтганимиздек, тафаккурсиз маънавият юзага келмайди. демак, асар инсонни комилликка ундайди, унинг аҳамияти ҳам ш/ндадир. роман икки фаслдан иборат. биринчи қисм : 'файли жамиятда ўз ўрнини топа олмаган ҳаким мансур ўртасида кечган суҳбатда ойдинлашади: «ишдан бўшаб кетишимга шу пирриев сабаб бўлди. алдам-қалдам ишлар билан шугулланишаётганини бетига айтсам, дарров квраб етказибди-да. ахам! -гапирманг, у билан бирга ўқиганман. унинг қандай инсон экаяини беш қўлдай биламан, - асабий тарзда столни чертишнй қўймасди ҳаким мансур. ~ўз манфаати йўлида отасидан ҳам кечвораднган кимса. мек сизга бир воқеани айтиб берайин», бу воқеадан шу нарса маълум бўлдики, у ижарага уй ахтариб, кўчама-кўча изғиб юрганда, ҳаким мансур ўз ижара уйига олиб келади. уй соҳибасипинг эри кесилиб кетган, эри ҳам, ўзи ҳам яхши одамлар бўлган. пирриев бир кун ичиб келиб ана шу аёлга ташланади. бу қилмиши учун ҳаким мансут> урганда, унинг бир бармоғини тишлаб олади. мана шундай кимса газетада …

кечаги жамиятимиз фосиқлар маконига айланган жамвят экан. пиримқул қодировнинг «она лочин видосиь романи киши маънавий оламини бойитиш орқали ўз ҳаёт йўлини тўгри белгилашга имкон тугдиради, бу нарса эса, -ўз навбатида, жамиятнинг инсонийлашувига, демократиянинг янада кучайигаига асос ҳам бўлади. чунки халқи комил бўлган жамиятдагана здолат ва инсон манфаатларига йўналтирилган қонун ҳукм суради, демак, роман инсон камолотига хизмат қилади. хўш! асарнинг бундай ижобий таъсир кучи нималарда кўринади? биринчидан, тарихий воқелик инсон фаолияти, кисматидан айри ҳолда эмас, балки чамбарчас, боглиқ ҳолда тасвирланганлигида. иккинчидан, инсон изтиробларига сабабчи бўлган впзиятнинг келиб чиқиш сабабини тахлил қилиш борасида бизга таниш бўлган сиймоларнинг - шоҳруҳ мирзо, гавҳаршодбегим, улуғбек, ҳус?анн бойқаро, алишер навоий, абулқосим бобур, абусаид мирзо, ёдгор мирзо, алоуддавла, абдулатиф ва бошқа қатор тарихяй шахсларнинг қандай инсонлар эканлиги инкишоф қилинганлигида ва уларга нисбатан аввалги мафкуравий қарашларга аник,лйк кмритиб, олдиши тасаввурларни тўзғитиб юборганида. учинчидан, инсоний изтиробга дучор қилган воқеалар моҳиятини очиб бериш борасида шахснинг ботиний дунёсини кўрсатишда. тўртинчидан, энг …

уғбекдек алломанинг онаси шундай деб ҳайрон бўларди. пиримқул қодиров мазкур асари билан олдинги шубҳаларни тарқатиб юборади. зукколикнинг белгиси билимдон, зеҳни ўткирлик билангина белгиланмайди, балки фикр нури билан инсон тийнати орқали унинг ниятини ўқиб олиш, юз бериши мумкин бўлган воқеани олдиндан и1 англ.аб отшш ила намоён бўлади. бу хусусият бибихонимда борлигани билардик, мазкур асар орқали гавҳаршод бегим ҳам шундай хусусиятга эга аёл бўлганлигини биламиз. маълумки, инсон ўз даври одамларидан андоза олади, ўз навбатида, улардан ўз қиёфасини қидиради, худди шунинг оқибатида ўзини янада яхшироқ англашга интилади. бунга бадиий ижод, яъни ҳаётни ' кенгроқ эпик кўламда ичдан тасвирлаш хусусиятига эга бўлган романлар имкон беради. кейинги йилларда юзага келган романларда шундай ҳол кўриняпти. уларда воқеалар бевосита тасвирланмасдан, шахс тафаккури призмасидан ўтиш орқали ва ўй-хаёллар, тасаввурлар - онг оқими орқали фикр моҳиятй иддизи сари йўналтириляпти. бутунги романларнинг янги тамойиллари худди ана шундадир.хуршид дўстмухаммаднинг «бозор» романида бозор тимсоли инсон хаётининг рамзи сифатида номоён бўлади . ёзувчи …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи"

1407838514_58563.doc бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи режа: 1. романнинг жамият маънавий тараққиётида, инсон камолотида тутган ўрни, аналитик қаҳрамонга эга бўлган романлар. 2. тарихий ва ижтимоий воқелик узининг ҳақикяй ифодасини топган романлар. з. тоталитар тузум иллатлари туб моҳияти очиб берилган романлар. 4. роман жанридаги изланишлар: модернистик йўналишдаги романларнинг юзага келиши. сиртдан қараганда ҳозирги давр адабиёти зкспериментал адабиётдек таассурот қолдиради. ҳақиқатан ҳам кейинги йиллар ячша шундай асарлар (омон мухторнинг «кўзгу олдидаги одам», «тепаликдаги хароба», «ффу» романлари, шоим бўтаевнинг «к^уюлишдаги уй» қиссаси ва б.) вужудга келдики, уларнинг заиирида ётган адиблар ниятини махсус тайёргарликсиз англаш кяйин. чунки анъанавий услубда эмас,ғар...

Формат DOC, 96,0 КБ. Чтобы скачать "бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: бугунги ўзбек романида дазр, та… DOC Бесплатная загрузка Telegram