o`quvchilarning tarixiy tafakkurini shakllantirishda xarita bilan ishlash tеxnologiyasi

DOC 130.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407840393_58596.doc o`quvchilarning tarixiy tafakkurini shakllantirishda xarita bilan ishlash tеxnologiyasi b.xodjaev, tdpu dotsenti, p.f.n. ma’lumki, tarixiy voqealar bizga faqat ma’lum bir davr haqida ma’lumot berib qolmaydi. tarixiy voqyealar turli davrda sodir bo`lganligi bois bizning ongimizda mavhum tasavvurlar hosil qilib qolishi mumkin. ana shu mavhum tasavvurlardan aniqlikka tomon borishimizda xaritalar bizga muhim vosita bo`la oladi. xaritalarning o`quvchilar tasavvurida tarixiy voqyealarning sodir bo`lgan joyi, taraqqiy etib borishi uchun asos bo`lgan geografik va ijtimoiy omillar haqida aniq ma’lumotlar paydo qilishi hammamizga yaxshi ma’lum. tarix darslarida xarita bilan ishlash geografik vositalar tavsifidagi asosiy metod hisoblanadi. geografik vosita jamiyat taraqqiyotini harakatga keltiruvchi kuch hisoblanmaydi, balki shu yoki boshqa davrda mazkur yoki boshqa mamlakatdagi tarixiy jarayonning tezlashishi yoki orqaga ketishiga olib kelishi mumkin. bundan harakatning birdan bir xarakterli xususiyati tarixiy voqyelikka ta’sir etib, natijada insoniyat faoliyatida o`zgarishlarga olib keladi. masalan, bir necha yuz yillar mobaynida angliyada dengizda suzish sohasida hech qanday o`zgarishlar sodir bo`lmagan edi, xvi asrga …

osil qilishga yordam berib qolmaydi, balki u ko`rsatmali qurol sifatida ham xizmat qiladi. ya’ni tarixiy materialni anglab yetish, tarixiy voqyealar borishini tushunishga, tarixiy aloqalar va qonuniyatlar mohiyatini ochishda yuqori darajada yordam beradi. xarita nafaqat tarixiy material bayoni davomida, balki tarixiy hodisalarning tahlili va umumlashtirilishida ham yordam beradi. 1.xaritalar yordamida biz sababiy aloqalar orasidagi tarixiy aloqadorlikni kashf etamiz. masalan, mil.av. vii-vi asrlarda o`rta osiyoda savdo va hunarmandchilikning rivojlanishi natijasida qiziltepa, afrosiyob, uzunqir, ko`zaliqir kabi ilk shaharlarning yuzaga kelishini xarita orqali yanada aniq bilib olamiz. 2.xarita, hatto, tarixni anglashning birinchi bosqichida o`quvchilarning o`rganilayotgan materialni tahlil qilishi va umumlashtirishida hamda ularning tarixiy taraqqiyot qonuniyatlarii ochishlariga yordam beradi: 6-sin tarix darsligidagi «qyi misrdagi ilk nomlar - davlatlar» xaritasi quyidagi savollarga javob topishga yordam beradi: quyi misrdagi ilk iomlar qaerlarda paydo bo`lgan? mazkur davlatlarning rivojlanishidagi umumiylik nimada bo`lgan? 3.xarita tarixiy voqyea va jarayonlarni ketma-ketlikda tasniflashga imkoniyat beradi. masalan, «1775-1785 yillarda shimoliy amerika», «x!x asr oxirida …

salarni o`zida aks ettiradi. masalan, «eron podsholigi mil. av. v asr boshlarida», «ilk o`rta asrlarda turkiston»; 2)tavsifiy xarakterdagi xaritalarda o`rganilayotgan davr yoki hodisa taraqqiyotining so`nggi natijalari ko`rsatib beriladi. bunday xaritalarga «xiv asrda yevropada savdo va hunarmandchilikning rivojlanishi», «xi1-xvi asrlardagi madanit markazlari» kabilarni kiritish mumkin; 3)tematik (mavzuli) xaritalar alohida hodisalar yoki tarixiy jarayonlarni o`zida mujassam etadi. masalan, «769-783 yillardagi muqanna qo`zg`oloni», «makedoniyalik iskandarning yurishi», «italiya birlashish davrida» va boshqalar; tarix fani amaliyoti davomida xarita unga doimiy hamroh bo`lib kelgan. lekin bugungi kunda tarix darslarida xaritalardan yetarli darajada foydalanmaslik holati kuzatilmoqda. ana shu jihatni hisobga olgan holda, didaktlar tarix darslarida xarita bilan ishlashda interfaol metodlardan foydalanishning ahamiyati katta ekanligini alohida ta’kidlamoqdalar. biz ham quyida o`quvchilarning tarixiy tafakkurini shakllantirishga imkon berish nuqtai nazaridan xarita bilan ishlashning ayrim interfaol metodlarini ko`rib o`tamiz. ana shunday interfaol metodlardan biri «chalkashtirilgan mantiqiy zanjirlar ketma-ketligi» metodidir. masalan. 6-sinfda o`qituvchi tarix darsida «tosh davri yodgorliklari» xaritasiga o`quvchilar e’tiborini qaratar …

zkon qavat o`quvchilar topshiriqni bajarib bo`lishgach, so`ng o`qituvchi tarixiy yodgorliklarni ketma-ketlikda yozib, ularning har birini varaqqa qayd etadi. varaqlar aralashtiriladi va o`quvchilarning biridan ushlab turish so`raladi. o`quvchilarga navbat bilan chiqish va bir voqyeani zanjirdagi to`g`ri o`ringa qo`yish so`raladi. hamma bir qadar yagona fikrga kelgach, o`qituvchi ulardan o`zlarining taxminlari to`g`ri yoki noto`g`ri ekanligini tekshirish uchun matnni o`qish chog`ida voqyealar tartibiga e’tiborni jamlanshi so`raydi. mavzuli xaritalar bilan ishlashda «bir-biridan so`rash» metodi yaxshi natija beradi. o`quvchilarga xaritadan axborotni ajratib olishda yordam talab qilinsa, «bir-biridan so`rash»ni taklif qilish mumkin. ushbu metod quyidagicha qo`llaniladi: ikki o`quvchi xaritani o`rganadi va bir-biriga o`rganganlari xususida navbat bilan savol berishadi. dastlab o`qituvchi o`z misoli orqali juftliklarda qanday ishlash kerakligini ko`rsatib, butun sinfni juftliklarga bo`ladi va ulardan bir-birlariga savol bershini so`raydi. ushbu metodni butun sinf bilan ishlashda ham qo`llash mumkin. buning uchun sinfga aniq dalillarni bilishni emas, balki ularning mohiyatidagi «yashirin ma’nosi»ni tushunishni talab etadigan bir nechta savol beriladi. o`quvchilar …

vol berish so`raladi. guvohi bo`lganimizdek, o`quvchilar xaritalar bilan ishlash orqali tarixiy materialni yuzaki o`zlashtirmay, uning eng kichik unsurlarigacha tadqiq etiladi, masalaga nuqtai nazardan yondashib, chuqur tahlil qiladi, o`zining shaxsiy nuqtai nazarini bayon etadi. eng muhimi, shaxsiy nuqtai-nazarlar o`quvchilarning tarixiy tafakkuri shakllanishiga olib keladi.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`quvchilarning tarixiy tafakkurini shakllantirishda xarita bilan ishlash tеxnologiyasi"

1407840393_58596.doc o`quvchilarning tarixiy tafakkurini shakllantirishda xarita bilan ishlash tеxnologiyasi b.xodjaev, tdpu dotsenti, p.f.n. ma’lumki, tarixiy voqealar bizga faqat ma’lum bir davr haqida ma’lumot berib qolmaydi. tarixiy voqyealar turli davrda sodir bo`lganligi bois bizning ongimizda mavhum tasavvurlar hosil qilib qolishi mumkin. ana shu mavhum tasavvurlardan aniqlikka tomon borishimizda xaritalar bizga muhim vosita bo`la oladi. xaritalarning o`quvchilar tasavvurida tarixiy voqyealarning sodir bo`lgan joyi, taraqqiy etib borishi uchun asos bo`lgan geografik va ijtimoiy omillar haqida aniq ma’lumotlar paydo qilishi hammamizga yaxshi ma’lum. tarix darslarida xarita bilan ishlash geografik vositalar tavsifidagi asosiy metod hisoblanadi. geografik vosita jamiyat taraqqiyotini h...

DOC format, 130.0 KB. To download "o`quvchilarning tarixiy tafakkurini shakllantirishda xarita bilan ishlash tеxnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o`quvchilarning tarixiy tafakku… DOC Free download Telegram