тушунча

DOC 44,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404181525_51640.doc h тушунча р е ж а : 1. тушунча ва унинг шаклланиши усуллари 2. тушунча мазмуни ва ҳажми. тушунча турлари 3. таърифлаш 4. бўлиш 5. тушунчалар ўртасидаги муносабатлар 6. тушунчаларни умумлаштириш ва чегаралаш. -1- ҳар қандай нарса маълум маънода хоссалар йиғиндисидир. ушбу ҳоссалар муҳим ва муҳим бўлмаган ҳоссаларга бўлинади. муҳим белгилар нарсанинг мавжудлигини таъминлайди, уни бошқа нарсалардан ажратиб олиш имконини беради. тушунча-тафаккур шакли бўлиб нарсанинг муҳим белги хоссаларини ифодалайди. у сўз ва иборалар ёрдамида изҳор этилади. (“санъат”, “ўзбекистон республикаси”). бир тушунча икки синоним сўзларда ўз ифодасини топиши ҳам мумкин. тушунча бош асосий усуллар ёрдамида шаклланади: 1. таҳлил-нарсани фикран таркибий қисмларга бўлиш. 2. синтез-турли ҳоссаларни элементларни фикран бир бутунликка бир-лаштириш 3. таққослаш-нарсалар ўртасидаги ўхшашлик ва тафовут ҳақида фикрлаш. 4. мавҳумлаштириш-фикран нарсанинг бир ҳоссасини унинг ўзидан аж-ратиб олиш. 5. умумлаштириш турли нарсаларни бир тушунча билан ифодалаш. -2- ҳар қандай тушунча ўз мазмуни натижага эга. тушунча мазмуни нарсанинг муҳим белгилари йиғиндисидан иборат …

(алоқадаги нарсалар) ва мавҳум (нарсаларнинг бирор белгиси ҳақидаги) тушунчалар (“уй”, “қизил”). 2. нисбатли (бирининг мавжудлиги иккинчисининг мавжудлигидан далолат берувчи нарсалар ҳақидаги ва нисбатсиз т(мустақил мавжуд бўлган нарсалар ҳақидаги)тушунчалар (“ота-она”, “соат”). 3. мусбат (нарсада бирор белгининг йўқлигини ифодаловчи)ва манфий (нарсада бирор белгининг йўқлигини ифодаловчи) тушунчалар (“адолатли”, “савотсиз”) ижобий ҳислат мусбат, салбий ҳислат манфий бўлмаслиги ҳам мумкин. 4. жамловчи (синфни ифодаловчи) ва жамловчи бўлмаган (шу синфнинг элементини ифодаловчи) тушунчалар. жамловчи тушунчанинг мазмуни унинг ҳажмига кирувчи бирор элементнинг мазмунидан тубдан фарқ қилади (масалан, “дарахтнинг биттаси”, “ўрмон бўлмайди”). -3- тушунчанинг мазмунини очиб беришга қаратилган мантиқий опера-цияга таъриф дейилади. таърифнинг (дефинициянинг) икки аъзоси бор: таърифланувчи (дефиниендум) ва таърифловчи (дефиниенс). таърифланув-чининг моҳиятига қараб таърифни иккига бўламиз: 1. реал таърифда предметни ифодаловчи тушунчанинг моҳияти очиб берилади (уй-...). 2. номинал таърифда предметни ифодаловчи тушунчанинг моҳияти очиб берилади (философия-...). таърифловчининг моҳиятига қараб таърифни иккига бўламиз: 1. аниқ таърифда тушунча мазмунини муҳим белгиларни санаш орқали очиб берилади (психрометр-ҳаво ҳарорати ва …

унга кирувчи бошқа тушунчадаги тушунчадан фойдаланишимиз; “1-натурал сон”, “п- натурал сон бўлса, +1- натурал сон”. 3. аксиоматик таърифда тушунча мазмуни аксиомалар орқали очиб берилади. барча тушунчани хам таърифлаб бўлмайди. таърифлаш имкони бўлмаганда, таърифга ўхшаш бошқа усуллардан фойдаланамиз. уларга тасвирлаш, тавсифлаш мисол ёрдамида тушинтириш, таққослаш киради. тасвирлаш нарсанинг ташқи белгиларини санаш демакдир. роман ва қиссаларда қахрамон қиёфасини “чизилиши”бунга мисол бўлади. мисол ёрдамида тушунтиришда тушунча мазмуни мисол орқали намоён қилинади. масалан, ўқитувчи мактабда “фойдали қазилма” тушунчасини ёритиш учун нефт, газ,кўмирни мисол келтиради. таққослаш тушунча мазмунини нарсалардаги ўхшашлик ва тафовутга асосланиб очиб бериш имконини беради. (қўполлик-букрилик каби балодир). таърифлашда қўйидаги қоидаларга амал килиш керак: 1. таърифда таърифланувчи ва таърифловчи тенг бўлиши керак. 2. таърифда таърифланувчи қисм аъзоси бўлинмаслиги керак. 3. таъриф иборадан ҳоли бўлиши керак. 4. таъриф инкордан ҳоли бўлиши керак -4- тушунчанинг ҳажмини очиб беришга қаратилган мантиқий операцияга бўлиш дейилади. унга икки аъзо бўлинувчи ва бўлак. бўлишнинг уч кўриниши мавжуд: 1. жинсий …

аги муносабатларда ўз ифодасини топади. ўз мазмунига кўра тушунчалар таққосланадиган ва таққосланмайдиган тушунчаларга бўлинади. таққосланмайдигантушунчалар ўртасида хеч қандай муносабат бўлмайди. таққосланадиган тушунчалар ўз хажмига кўра сиғишадиган тушунсаларга бўлинади. улар орасидаги турли муросабатларни мантиқшунос олимлар эйлер доиралари ёрдамида ифодалайдилар, қўйида ана шу таснифлаўни келтирамиз. -5- а.гетманованинг “логика” дарслиги 33-бетдаги жадвал тушунтирилади. -6- тушунчаларни умумлаштиришда ҳажмдан кичик тушунча ҳажмдан катта тушунчага киритиб борилади. масалан, “ойбек-ёзувчи-ақлий меҳнат вакили”. тушунчаларни чегаралашда ҳажман катта тушунча (жинс) ичидан хажмдан кичкина (тур) тушунча ажратиб олинади. масалан “мол-маданият моллари констовар-ўқув қуроллари ”ручка, қалам ва бошқалар. _1265050778.unknown

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тушунча"

1404181525_51640.doc h тушунча р е ж а : 1. тушунча ва унинг шаклланиши усуллари 2. тушунча мазмуни ва ҳажми. тушунча турлари 3. таърифлаш 4. бўлиш 5. тушунчалар ўртасидаги муносабатлар 6. тушунчаларни умумлаштириш ва чегаралаш. -1- ҳар қандай нарса маълум маънода хоссалар йиғиндисидир. ушбу ҳоссалар муҳим ва муҳим бўлмаган ҳоссаларга бўлинади. муҳим белгилар нарсанинг мавжудлигини таъминлайди, уни бошқа нарсалардан ажратиб олиш имконини беради. тушунча-тафаккур шакли бўлиб нарсанинг муҳим белги хоссаларини ифодалайди. у сўз ва иборалар ёрдамида изҳор этилади. (“санъат”, “ўзбекистон республикаси”). бир тушунча икки синоним сўзларда ўз ифодасини топиши ҳам мумкин. тушунча бош асосий усуллар ёрдамида шаклланади: 1. таҳлил-нарсани фикран таркибий қисмларга бўлиш. 2. синтез-турли ҳоссаларни эл...

Формат DOC, 44,0 КБ. Чтобы скачать "тушунча", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тушунча DOC Бесплатная загрузка Telegram