tushunchalar

PPT 21 стр. 294,5 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 294,5 КБ

Тип файла PPT

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

слайд 1 10-мавзу: тушунча режа: тушунча тафаккур шакли сифатида. тушунчанинг мазмуни тушунчаларнинг турлари тушунчалар ўртасидаги муносабатлар. тушунчаларни умумлаштириш ва тушунчаларни чегралаш таърифлаш (дезинфекция). тушунчаларни таърифлаш (дефиниция). предмет ва ҳодисаларнинг умумий ва муҳим белгиларини инсон онгида яхлит акс эттирувчи тафаккур шаклидир. тушунча 1-масалани ёритганда талабалар эътиборини тафаккурнинг универсал мантиқий шаклларидан бири тушунчанинг моҳиятини очишга қаратиш мақсадга мувофиқ бўлади. буюмларнинг умумий, муҳим белгиларини инсон онгида акс эттирувчи тафакур шаклига тушунча деб аталади. тушунча борлиқнинг одам тафаккурида инъикос этишининг шаклларидан биридир. унинг ёрдамида ҳодисалар, жараёнларнинг моҳияти билиб олинади, уларнинг умумий ва муҳим томонлари, белгилари умумлаштирилади. тушунча тарихан ривожланувчи билим маҳсули, бу билим қуйидан юқорига кўтарилиб бориб, амалиёт асосида қўлга киритилган натижаларни мазмунан чуқурроқ тушунчаларда якунлайди. эски тушунчаларни мукаммаллаштиради, конкретлаштиради ва янгисини шакллантиради". тушунчалар узул-кесил, абсолют бўлмасдан, ривожланиш, ўзгариш ҳолатида бўлиб, воқеликни акс эттириб, тараққий қилиб боради. тушунчанинг моҳиятини чуқурроқ тушуниш учун буюмларнинг белгиларини ва уларнинг турларини билиш зарур. бегилар деб буюмларнинг бир-бирига ўхшашлиги …

2 / 21

ек, буюмларнинг муҳим ва муҳим бўлмаган белгиларини аниқлаш ҳам зарурдир. буюмларнинг маълум нисбатдаги туб хусусиятларини, ички табиатини, моҳиятини ифодаловчи белги муҳим белги деб аталади. буюмнинг туб моҳиятини, хусусиятини ички табиатини ифодаламайдиган белгилари муҳим бўлмаган белгилар деб аталади. логика фани нарсаларнинг тушунчаларда акс этган муҳим белгиларини ўрганади. муҳим белгилар тушунчалар шаклланишида ҳал қилувчи ролни ўйнайди. тушунчалар буюмларнинг белгиларини акс эттириб, бунга умумий, муҳим белгилар киради. масалан, инсоннинг меҳнат қуролларини яратиш каби умумий белгиси муҳим, белгисидир. тушунча нарсаларнинг муҳим белгиларини акс эттириб, ҳиссий билиш шаклларидан фарқ қилади. шундай қилиб, логика. буюмларнинг тушунчаларда акс этган муҳим белгиларини ўрганади. муҳим белгиларнинг асосий хислати унинг объективлигидадир. демак, муҳим ва номуҳим белгилар ўртасидаги тафовут ҳам объективдир. буюмлардаги қатор белгиларни ажратиб^ яхлит ифодоловчи тушунча буюмлар моҳияти ҳақидаги тушунча бўлади. тушунча фикр шакли, у моддий борлиқ инъикосидир. тушунча воқеликни илмий билишнинг асосий шаклларидан биридир. тафаккур тил билан қандай боғланган бўлса, тушунча ҳам, сўз билан шундай боғланган. тушунчанинг моддий …

3 / 21

ни вужудга келтиришда инсон муайян мантиқий амаллардан фойдаланади. баъзи ҳолларда эса масалан, фан соҳасида мазкур жараён инсоннинг иҳтиёрида ҳам бўлиши, яъни инсон эркин тарзда баъзи тушунчаларни шакллантириши мумкин. инсоннинг фаол амалиётида ана шу жиҳат кўпроқ зарурдир. т у ш у н ч а н и ҳосил қилиш усуллари бўлиш тенг ҳажмли бўлиши керак бўлиш бир асос бўйича амалга оширилиши лозим бўлиш аъзолари ҳажми бўйича бир-бирини истисно қилиши керак бўлиш узлуксиз амалга оширилиши, унда «сакраш» бўлмаслиги керак бу ўринда у турли мантиқий амаллардан фойдаланади. бундай мантиқий амалларга қиёслантириш, таҳлил қилиш, синтез (жамлаштириш), мавҳумлаштириш ва умумлаштириш киради. масалан, «она» тушунчасининг киши онгида қай йўсинда пайдо бўлишини олиб кўрайлик. инсон туғилганда унда олам буюмлари тўғрисида билим бўлмайди. у ҳали ўзлигини англамаган ҳолда яшайди. ёш гўдак барча аёллардаги меҳрибонликни, мурувватни кузатиб, ўз онасига нисбатан яқинлик сезади. мазкур хусусиятлар унга ҳақиқий «она» тушунчасини шакллантиришга ёрдам беради. мазкур жараён мантиқий қиёслаш деб аталади. иккинчи мантиқий амал-таҳлил …

4 / 21

н бойитиб борилади. тушунчаларни бўлиш усуллари асос бўлган белги ўзгаришига қараб бўлиш дихатомик бўлиш 2.тушунча мазмуни. иккинчи саволни ёритишда, тушунчанинг муайян ҳажм ва мазмунга эга бўлиши тўғрисида талабаларга конкрет мисоллар асосида тушунтириб бериш лозим. тушунча муайян ҳажм ва мазмунга эга бўлади. тушунчанинг ҳажми деб тушунчада акс этган буюмлар йиғиндисига айтилади. чунончи, юқоридаги «она» тушунчасининг ҳажмига барча оналар, дунё халқлари орасида фарзанд кўриб, уни тарбиялаб, вояга етказган ва етказаётган аёллар киради. тушунчанинг мазмуни деб иштирок этаётган буюмлардаги белгиларга айтилади. чунончи, «она» тушунчасидан муҳим белгилар гўдакка волидалик қилиш (гўдакни туғиш), боқиш, меҳрибонлик ва мурувват қилиш каби энг асосий белгилар тушунчанинг мазмунини шакллантиради. тушунчанинг ҳажми ва мазмуни ўртасида ўзаро боғлиқлик бўлиб, у шакл ва мазмун ўртасидаги ўзаро тескари муносабат қонуни деб аталади. бунинг маъноси шуки, мабода ҳажм ортаверса, мазмун аниқлашади, яъни бойиб боради. демак, мазмун бойиса, ҳажм қисқаради. бинобарин, тушунчада ифодаланган фикр ойдинлашади. масалан, «жиноят» тушунчасини олиб кўрадиган бўлсак, у ҳолда мазкур тушунча …

5 / 21

га бўлинишига қаратиб, фикрни аниқ мисоллар ёрдамида баён қилиш мақсадга мувофиқ. тушунча муайян мезонларга, энг аввало ҳажми ва мазмунига кўра, ундан сўнг эса тафаккурдаги бошқа вазифаларига кўра турларга бўлинади. тушунча ҳажмига кўра якка жуъзий, умумий ва нол турдаги кўринишларга бўлинади. якка тушунчалар алоҳида олинган буюмларнинг муҳим, белгиларидир масалан, ii курс талабаси аҳмедов, «тошкент», «ой» бошқалар. жуъзий тушунча эса, муайян кўпликдаги буюмларнинг айрим қисмини ифодалайди. чунончи, «баъзи тингловчилар», «баъзи аълочилар» деган тушунчаларда тингловчиларнинг ва аълочиларнинг айрим қисми назарда тутилади. жуъзий тушунча «баъзи», «анчагина», «аксарият», каби сўзлар билан бошланадиган нарсаларни билдиради. тушунчанинг ҳажмига кўра турлари тушунчанинг мазмунига кўра турлари якка тушунчалар умумий тушунчалар жамловчи тушунчалар мусбат ва манфий аниқ ва мавҳум ижобий ва салбий нисбатли ва нисбатсиз т у ш у н ч а турлари умумий тушунча муайян синф, гуруҳ, кўпликка таалуқли барча буюмларнинг йиғиндисидир. масалан «стол», «китоб», «давлат», «соат», «самолёт» каби тушунчаларда ифода этилган барча нарсаларнинг йиғиндиси фикрланади. баъзи ҳолларда умумийлик …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tushunchalar"

слайд 1 10-мавзу: тушунча режа: тушунча тафаккур шакли сифатида. тушунчанинг мазмуни тушунчаларнинг турлари тушунчалар ўртасидаги муносабатлар. тушунчаларни умумлаштириш ва тушунчаларни чегралаш таърифлаш (дезинфекция). тушунчаларни таърифлаш (дефиниция). предмет ва ҳодисаларнинг умумий ва муҳим белгиларини инсон онгида яхлит акс эттирувчи тафаккур шаклидир. тушунча 1-масалани ёритганда талабалар эътиборини тафаккурнинг универсал мантиқий шаклларидан бири тушунчанинг моҳиятини очишга қаратиш мақсадга мувофиқ бўлади. буюмларнинг умумий, муҳим белгиларини инсон онгида акс эттирувчи тафакур шаклига тушунча деб аталади. тушунча борлиқнинг одам тафаккурида инъикос этишининг шаклларидан биридир. унинг ёрдамида ҳодисалар, жараёнларнинг моҳияти билиб олинади, уларнинг умумий ва муҳим томонлари, бе...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPT (294,5 КБ). Чтобы скачать "tushunchalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tushunchalar PPT 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram