харакатни келиб чикиши тарихи

DOC 67.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403944036_48870.doc ҳаракатни келиб чиқиши тарихи. тарихий маълумотларга қараганда ибтидоий овчилар ҳаётида овчилик ўйинлари мухим ўрин тутган. баъзи манбаларда улар овдан олдин ўтказилиши ёзилган бўлса, бошқаларида овдан сўнгги ўйинлар ўйинлар хақида фикрлар баён этилган. агар бу маълумотларни чуқурроқ тахлил этадиган бўлсак, унда овчилик ўйинлари овдан олдин ҳам, ундан сўнг ҳам ўтказилган, дейиш мумкин. овдан олдинги ўйинлар – аввалда машқ (овга тайёргарликни текшириш, овга рухий ва жисмоний тайёргарлик) вазифасини ўтаган ҳамда жиддий ўзига хос кичик ибтидоий одамлар ўлжани осонгина қўлга тушириш, унга яқинлашишни ўрганишган, бунинг учун ниқоб кийиб, хайвон қиёфасига тушишни, унинг юриш-туришлари ва товуш чиқаришларини машқ қилишган. айнан ана шундай ўйинлар жараёнида ёшларни ҳам ов қилишга ўргатишган. шу боисдан ҳам у ўзига хос мактаб вазифасини ўтаб, бир томондан, овчилар махоратини ўстиришга ёрдам берган бўлса, иккинчи томондан эса, уларда тақлид санъатини шакллантирган ва ривожлантирган. овдан сўнги ўйинлар ов мувоффақиятли тугагандангина уюштирилган деб тахлил қилиш мумкин. чунки обдон ўлжа билан қайтиш, бу зиёфат, …

акс этиб, ов вақтида жаниворлар терисидан ниқоб қилиб юришлари, бир томондан ов жараёнида ёввойи ҳайвонларни хуркитиб юбормасликни кўзласа, иккинчи жихатдан, уларнинг тушунча ва эътиқодларини этнографик ҳамда урф-одатлари, қадриятларининг ҳам ифода этади. фарғонанинг саймалитош тоғи ғорларига чизилган расмлар (эрамиздан олдинги ii-i асрлар) ҳайвон терисини ёпиниб, ўйинга тушаётган ишкор маросимларидан далолат беради. ҳайвонлар тўдасига яқинлашиш учун ибтидоий одам ҳайвон ёки қушларга айнан тақлид қилиш, бунинг учун эса уларнинг ўзига хос хусусиятларини, юриш-туришларини, ўтлашларини, бир-бирлари билан олишишларини, хуркиб қочишларини, ҳатто товушларини ҳам ўрганишга тўғри келарди. нихоят, ёввойи хайвонларни ов лиш шарт-шароити одамнинг чаққон ва абжир, жасур ва толиқмас бўлишини, бунинг учун доим тинимсиз шуғуллана боришини талаб қиларди. буларнинг хаммасини ўз навбатида ибтидоий одамда жисмоний - ритмик ҳаракатнинг феъли ёки табиат ходисаларига тақмод қилувчи пантомим ҳаракат ва ўйинларнинг, қаҳрамонлик рақсларининг туғилишига олиб келар эди. тоғ қоялари ва ғорларда чизилган суратлардаги ўйин тасвири мазмун-маъно, ва шакл-шамойил жихатдан турларига характерга эга. айримлари ов ва меҳнат жараёнини, …

г ўйнамоқ сўзи билан боғлиқ ҳолда (уй, ақл, хикмат маъноларни беради). ақл фақимни, ҳаракат ва имо-ишоралар воситасида ифода этмоқлик эса ўйинларнинг дунёга келишида мухимдир. ўзбек анъанавий болалар фольклор ўйинларининг мавзу қамрови, ижро услублари жуда кенг. ижтимоий ҳаёт, кишилар муносабатларининг бирон бир жабхаси йўқки, улар ўйинлар назарига тушмаган бўлсин. халқимизнинг деҳқончилик, чорвачилик, боғдорчилик, полизчилик, маданияти дейсизми, касб-ҳунар ва илим-билим соҳаси дейсизми, фалсафий, эстетик, аҳлоқий ёҳуд таълим-тарбия, аҳлоқ-одоб бобидаги қарашлари дейсизми-барчаси анъанавий ўйинларга мавзудир. хусусан, ўзбек болалар фольклор ўйинлари бошдан оёқ маънавий, маърифий, аҳлоқий тушунчалар билан йўғрилган. халқимизнинг минг-минг йилларда босиб ўтган тарихий йўлида, тажриба-синовлардан қайта-қайта ўтиб, яхлит ва мукаммал холга келиб, бизгага етиб келган болалар фольклор ўйинларнинг мазмуни йўналишига қараб қуйидагига турларга бўлиш мумкин. 1. мавсумий болалар фольклор ўйинлари: илк баҳор, ёз, қиш мавсумларида ўйналадиган фольклор ўйинлар. 2. маросим болалар фольклор ўйинлари: расм-русумлар, одатлар, маросимлар, анъанавий байрамларда ўйналадиган ўйинлар. 3. меҳнат билан боғлиқ болалар фольклор ўйинлари: “ерни тобиги келтириш, хайдаш”, “экин …

ни топиш ўйинлари, санимоқлар, айтишувлар, савол жавоблар, ўйлаб топлар, хотирани тиклашлар, чамалашлар ва бошқалар. 7. ҳайвонлар ва табиат ходисалари билан боғлиқ болалар фольклор ўйинлари. 8. эрмак болалар фольклор ўйинлари. 9. мусиқа ўйинлари. халқ ўйинлари, жумладан болалар фольклор ўйинлари, энг қадим вақтларда бошлаб халқ хаёти тарзини, маънавий-маърифий, жисмоний тайёргарлигини, эстетик дунёқарашини мужассамлаштирган холда шу кунимизга қадар ўсиб, мазмун мақсадига кўра теранлашиб бизга етиб келгандир. бошқа санъат турларидан фарқлиги ўлароқ ўйинларда халқ рухияти, психологияси, колорити, ёш авлод тарбиясига бўлган муносабатида ёрқин акс этади. тарихий маънбаларга қараганда, кечки полеолит даврида (тахминан милоддан 40-41 минг йил илгари) ер юзининг шмолий қисмида тотемга оид “айиқ байрамлари” бўлган. тотем – айиққа бағишланган афсоналардан бу байрам хақида баъзи маълумотларни топиш мумкин (уларнинг бирида айиқ одамларни офатдан сақлаб қолади, бунинг эвазига қобилининг энг гўзал қизини айиққа турмушга беришади. улар ўртасидаги тўй тасвиридаги “айиқ байрамига” оид баъзи элементларини билса бўлади). шуни эслаб ўтиш керакки, “айиқ байрамларинг вариантлари ва элементлари …

нги сохага оид одат, маросим ва ўйинларни вужудга келтира бошлади. маълумки, дехқонларнинг хаётида энг қувончли вақиа-бу хосилни йиғиш ва янги ноз-нематларни тотиб кўриш жараёни бўлган. йил бўйи кутилган бундай жараён, табиатни, дехқонларда байрам кайфиятини вужудга келтирган. бундай кўтаринки кайфиятни ҳаракатларда акс эттириш мақсадида кишилар ўйинлар ва маросимларни ташкил қилган, “меҳнат ўйинлари” яхши кайфият, кенг маънода айтганда, байрам холатини вужудга келтирган. броиза даврларидан бошлаб ўтроқ дехқончиликнинг вужудга келиши ва унинг тез ривожланиши натижасида бахорда меҳнат мавсумига киришиш, кузда хосилнинг йғиб олиш якунига бағишланган байрамлар ва ўйинлар шу тариқа юзага келиб, улар йиллар ўтиши билан анъанага айлана бошлаган. демак инсонинг “биринчи касби” - овчилик асосида – “овчилик ўйинлари” вужудга келган бўлса унинг дехқончиликка ўтиши ва у билан шуғулланиши натижасида “мехнат ўйинлари” шаклланиб, янги меҳнат ўйинлари ва байрамлари учун замин яратган. аду райхон берунийнинг “қадимги халқлардан қолган ёдгорликлари” асари мухим рол ўйнайди. аниқса “наврўз” кунларида ҳар хил мусобақалар ва ўйинлар “кўпкарра, кураш”, “экин …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "харакатни келиб чикиши тарихи"

1403944036_48870.doc ҳаракатни келиб чиқиши тарихи. тарихий маълумотларга қараганда ибтидоий овчилар ҳаётида овчилик ўйинлари мухим ўрин тутган. баъзи манбаларда улар овдан олдин ўтказилиши ёзилган бўлса, бошқаларида овдан сўнгги ўйинлар ўйинлар хақида фикрлар баён этилган. агар бу маълумотларни чуқурроқ тахлил этадиган бўлсак, унда овчилик ўйинлари овдан олдин ҳам, ундан сўнг ҳам ўтказилган, дейиш мумкин. овдан олдинги ўйинлар – аввалда машқ (овга тайёргарликни текшириш, овга рухий ва жисмоний тайёргарлик) вазифасини ўтаган ҳамда жиддий ўзига хос кичик ибтидоий одамлар ўлжани осонгина қўлга тушириш, унга яқинлашишни ўрганишган, бунинг учун ниқоб кийиб, хайвон қиёфасига тушишни, унинг юриш-туришлари ва товуш чиқаришларини машқ қилишган. айнан ана шундай ўйинлар жараёнида ёшларни ҳам ов қил...

DOC format, 67.5 KB. To download "харакатни келиб чикиши тарихи", click the Telegram button on the left.

Tags: харакатни келиб чикиши тарихи DOC Free download Telegram