sharq uyg`onish davri va unda ta`lim-tarbiya masalalari

DOC 85,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1361628058_41594.doc αζαρ www.arxiv.uz reja: 1. sharq uyg`onish davrida ilm-fan va madaniyat 2. muhammad ibn muso al-xorazmiyning ilmiy merosi va uning didaktik qarashlari 1. sharq uyg`onish davrida ilm-fan va madaniyat arab xalifaligi yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o`zgarishlar, yagona islom dinining tarkib topishi madaniy hayotga ham ta`sir etdi. madaniy hayotda yuz bergan ko`tarinkilik ma`naviy hayotda ham o`zgarishlar bo`lishiga olib keldi. ana shu ko`tarilish butun arab xalifaligini, yaqin va o`rta sharqni qamrab olganligi uchun ham sharq uyg`onish davri deb ataldi. bu uyg`onish jarayoni ix asrdan boshlab xv-xvi asrlargacha davom etdi. arab xalifaligida ix asrda vujudga kelgan uyg`onish davri xalifalikning bag`dod, damashq, xalab shaharlarida boshlanib, barcha boshqa xalqlar madaniy hayotiga tarqalgan, bu esa u davlatlarning ham madaniy rivojlanishga zamin tayyorlagan. xalifalik yemirilishi jarayonida tashkil topgan mustaqil davlatlardagi madaniy rivojlanish xalifalik davridagi madaniy rivojlanishning davomi edi. xalifa xorun ar-rashid davrida (786-833 y.y.) va uning o`g`li al-ma`mun davrida bag`dodda “bayt–ul-hikma” (“donishmandlik uyi”) (hozir akademiya ma`nosida) tashkil etiladi. …

mlarimiz ham bo`lgan. al-ma`mun xalifalik taxtiga o`tirgach u olimlarning barchasini bag`dodga chaqirib oladi va “bayt-ul-hikma” -donishmandlik uyi (“ma`mun akademiyasi”)da arab olimlari bilan hamkorlikda ilm-fan ravnaq topadi. shuningdek, qadimgi yaratilgan madaniy yodgorliklar, ular xoh yunon, xoh arab, xoh movarounnahr va xuroson xalqining eng qadimgi antik davrlar madaniyati bo`lsin, uyg`onish davri madaniyatining yaratilishi va rivojlanishiga asos bo`lib xizmat qildi. agar arablar markaziy osiyoni bosib olib, bu yerda ilgari mavjud bo`lgan fan va madaniyat o`choqlarini yo`qotgan bo`lsalar, ko`p o`tmay qadimiy ilmiy an`ana asta-sekin tiklanib, natijada ilm-fanning yetuk siymolari yetishib chiqa boshlaydi. bularning barchasining bir-biriga qo`shiluvi natijasida sharqda bir butun madaniyat tarkib topadi va rivojlana boshlaydi. yaqin va o`rta sharqda, jumladan, eron, kavkazorti va movarounnahrda savdo aloqalarining rivojlanganligi, ilm-fan, hunarmandchilikning taraqqiy etishi moddiy va madaniy aloqalarning barchasi umumiy rivojlanishga ta`sir etdi. yaqin va o`rta sharq mamlakatlarida madaniy yuksalishga olib kelgan asosiy sabab-feodal munosabatlarning yangi bosqichi bo`ldi. bu davr madaniy taraqqiyotida arab xalifaligiga bo`ysungan mamlakatlarning …

gi va hunarmandchilik, sanoat mahsulotlariningishlab chiqarilishi savdoning rivojlanishiga yo`l ochdi. natijada yaqin va o`rta sharq mamlakatlarining chet davlatlar: ispaniya, hindiston, xitoy, vizantiya bilan savdo ishlari ko`lami ortib bordi. pireney yarim orolining arablar tomonidan bosib olinishi insoniyat tarixining yangi sahifalarini ochib berdi. bu jarayonning, ayniqsa, ovro`pa uchun ahamiyati beqiyos bo`ldi. sharq faqatgina ovro`po madaniyatining rivojiga ta`sir etibgina qolmay, balki umuman, ovro`polik odamning psixologiyasi, tafakkuri, xarakteri, hayot tarzini tarixiy jarayonni tubdan o`zgartirib yubordi. bu esa o`z navbatida matematika, falsafa, astronomiya, tabiiyot, tibbiyot, xulq-odob, turmush tarzi, ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga ta`sir etdi. x asrdan boshlab movarounnahr va xurosonda mustaqil feodal davlatlar–tohiriylar, somoniylar, qoraxoniylar, g`aznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar davlatlarining paydo bo`lishida xalifalikning yemirilishi ham madaniy hayotning yanada ravnaq topishiga olib keldi. bu davrda pul muomalasi rivojlandi. jamiyat siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hayotidagi o`zgarishlar, albatta madaniy hayotga o`z ta`sirini o`tkazmasdan qolmaydi. somoniylar davlatida marv, buxoro, samarqand va urganch o`sha davrning madaniy markazlari sanalardi. bu davrda arab tili ilmiy va aloqa …

yozgan sharhlarini sotib olganligini tarjimai holida hikoya qiladi. buxoro amiri saroyida esa yirik kutubxona mavjud bo`lgan. amir kutubxonasini o`sha davrdagi sheroz kutubxonasi bilan bellasha oladigan yagona kutubxona sifatida tan olganlar. somoniylar davrida rudakiy, firdavsiy, al-xorazmiy, al-farg`oniy, abu rayhon beruniy va abu ali ibn sino kabi mutafakkirlar ijod etganlar. x asrning ikkinchi yarmidan tashkil topgan qoraxoniylar davlatida ham ba`zi xonlar o`z saroylarida kutubxonalar tashkil etdilar. bu kutubxonalarda arab va hatto g`arbiy yevropa olimlarining asarlari ham mavjud edi. bu davrda turkiy til shakllanib bordi. yusuf xos hojib, mahmud qoshg`ariy kabi olimlar jahon ahamiyatiga ega bo`lgan asarlarini yaratdilar. xi asr boshida g`aznaviylar davlati, keyinroq saljuqiylar, xorazmshohlar davlati tashkil topdi. g`aznaviylar davrida ham ilmiy, ijtimoiy-falsafiy fikrlar rivojlandi. mahmud g`aznaviy o`z saroyiga juda katta madaniy boyliklarni to`playdi, olimlarni ilmiy ishga taklif etadi. jumladan, abu rayhon beruniyning mashhur “hindiston” asarini shu yerda yaratgan edi. saljuqiylar davrida alp-arslon muhammad hokimiyatni boshqarganda uning vaziri nizom ul-mulk o`z davrining …

r-taqvim tuzadiki, bu taqvim hozirgacha eng takomillashgan kalendarlardan biri hisoblanadi. xi asrda xorazmda ilm-fan taraqqiy etadi. xorazm shohi ma`mun ii o`z saroyiga zabardast olimlarni taklif etadi. u tashkil etgan “bayt-ul-hikma” -donishmandlar uyi tarixda “ma`mun akademiyasi” deb nom qoldirgan. bu akademiyaning rivoj topishida abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, tarixchi miskavayx, riyoziyotchi abu nasr ibn iroq, faylasuf abu sahl al-masixiy, tabib abulxayr xammor kabi olimlar ilmiy ijod bilan shug`ullanganlar. lekin toj-taxt uchun kurash natijasida bu ilm dargohi o`z faoliyatini to`xtatib, olimlar tarqab ketadi. movarounnahr va xurosonda ix asrlarga kelib ma`naviy ko`tarilish sharq renessansi – uyg`onish davrining boshlanishga olib keldi. movarounnahrda ilm-fan va ma`rifat sohasida o`z xizmatlari bilan dunyoga mashhur bo`lgan faylasuf va munajjim, matematika, fizika, tibbiyot, tarix, til va adabiyot, pedagogika sohasida ilmiy merosi bilan nom qoldirgan muhammad muso al-xorazmiy, abu nasr forobiy, ahmad al-farg`oniy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino kabi qomusiy olimlar faoliyat olib bordilar. qomusiy olimlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq uyg`onish davri va unda ta`lim-tarbiya masalalari"

1361628058_41594.doc αζαρ www.arxiv.uz reja: 1. sharq uyg`onish davrida ilm-fan va madaniyat 2. muhammad ibn muso al-xorazmiyning ilmiy merosi va uning didaktik qarashlari 1. sharq uyg`onish davrida ilm-fan va madaniyat arab xalifaligi yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o`zgarishlar, yagona islom dinining tarkib topishi madaniy hayotga ham ta`sir etdi. madaniy hayotda yuz bergan ko`tarinkilik ma`naviy hayotda ham o`zgarishlar bo`lishiga olib keldi. ana shu ko`tarilish butun arab xalifaligini, yaqin va o`rta sharqni qamrab olganligi uchun ham sharq uyg`onish davri deb ataldi. bu uyg`onish jarayoni ix asrdan boshlab xv-xvi asrlargacha davom etdi. arab xalifaligida ix asrda vujudga kelgan uyg`onish davri xalifalikning bag`dod, damashq, xalab shaharlarida boshlanib, barcha boshqa xalqlar madaniy hayo...

Формат DOC, 85,0 КБ. Чтобы скачать "sharq uyg`onish davri va unda ta`lim-tarbiya masalalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq uyg`onish davri va unda t… DOC Бесплатная загрузка Telegram