yusuf xos hojibning «qutadgu bilig» asarida yetuk insonni kamolga yetkazish masalalari

DOC 76.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1361191478_41573.doc юсуф хос щожибнинг «кутадгу билиг» асарида етук инсонни www.arxiv.uz yusuf xos hojibning «qutadgu bilig» asarida yetuk insonni kamolga yetkazish masalalari yusuf xos hojibning “qutadg`u bilig” asarida inson kamoloti masalasi markaziy masala bo`lib hisoblanadi. mazkur asarda insonning jamiyat va hayotda tutgan o`rni, burch va vazifalari haqidagi muammolar o`ziga xos tarzda bayon etiladi. buyuk mutafakkir yusuf xos hojib “qutadg`u bilig” kitobining an`anaviy boshlamasidan keyinoq insonning haqiqiy baxti bilimda ekanligini bayon etadi. u ilm, zakovatning ahamiyati haqida fikr yuritish bilan birga unga alohida boblar ham bag`ishlangan. lekin olim faqat ilm-ma`rifatning ahamiyatini ko`rsatibgina qolmaydi, u bilim va zakovatning amaliyotdagi o`rnini ham yoritadi. u bilimli buyuk, uquvni ulug` deb ta`riflaydi. chunki zakovatli inson ulug` bo`ladi, bilimli kishi buyuk bo`ladi, deb ilmli kishilarni asl toifadagi kishilarga qo`shadi. olim ezgu ishlarning barchasi ilm tufayli amalga oshirilishini aytadi. o`sha davrdayoq olim “bilim hatto osmon sari yo`l ochur” deb bashorat qiladi. u dunyoda odam paydo bo`libdiki, faqat bilimli …

uchun olimlarni hurmat etish kerakligini ta`kidlab, ilm ahlini o`ta qadrlasa, ilmsizlarni johil kishilar deb biladi. agar shunday johillar mansab va amalga ega bo`lsa, ular egallagan to`rni poygak deb biladi. dunyoda inson bilim va zakovati tufayli orzu-tilaklarga, ulug`likka erishishi mumkinligini aytadi. lekin shunday bilim va zakovatning qadriga faqat xuddi o`zlariga o`xshagan donolar va zakovatlilar yetadi, johil va telbalar bunday xislatlarga ega emas, deydi. chunki jamiyatdagi barcha xatolar bilimsizlik, nodonlik, jaholat tufayli sodir bo`lishidan u qayg`uga tushadi, hayotda nodon va johillar ko`payib ketganligidan afsuslanadi. u yurtni idora etuvchilarni va xalqni boshqaruvchilarni ikki toifaga bo`lib, birinchisi adolatli siyosatni yurituvchi beklar va ikkinchisi dono olimlar deydi. chunki siyosatchilar yurtni boshqarsa, olimlar ma`rifiy yo`l-yo`riq ko`rsatadi. olim bilimni ziyoga, tengi yo`q javohirga o`xshatib, u insonni yuksaltiradi, jahonning sir-asrorini bilib olishga yordam beradi, deydi. insoniyat nimaga erishgan bo`lsa, bilim tufayli erishganligini ta`kidlaydi. ammo bu boylikni hech kim o`g`irlay olmaydi, deb bilim va zakovatni muqaddas do`st, mehribon qarindosh, …

a, elu xalqning boy va farovon turmushi-barchasi ilm va ma`rifatning ravnaqiga bog`liq ekanligini to`g`ri va ishonarli dalillar bilan badiiy ifodasini bera olgan va o`zi ham ana shu ezgu ishni amalga oshirish uchun tinmay faoliyat ko`rsatgan. mutafakkir o`zining axloqiy qarashlarini, ya`ni, ijtimoiy munosabatlar, jamiyat a`zolarining barcha tiplari o`rtasidagi axloqiy munosabatlarni amaliyotga tayangan holda yoritadi. bu axloqiy, xulq-odob tamoyillari, talab va vazifalari butun asar davomida qahramonlarning o`zaro munosabatlari asosida ifodalangan. unda elig (xon), uning vakillari, ijtimoiy guruhlarning o`zaro munosabati, axloqi, muomalasi talablari bayon etiladi, turli kasb egalariga xos xislatlar, odatlar yoritiladi. asarda ilgari surilgan axloqiy xislatlar mohiyatining to`laqonli ochib berilishi olimning ta`lim-tarbiya, axloq masalalarini qay darajada chuqur bilganligidan dalolat beradi: insoniylik, rostgo`ylik, to`g`rilik, soflik, mehr-muhabbat, vafo, shafqat, muruvvat, insof, adolat, ishonch, sadoqat, xushmuomalalik, shirinso`zlik, saxovat, mardlik, himmatlilik, tavoze, hurmat va ehtirom, tadbirkorlik. aql zakovat, halollik, ezgulik kabi xislatlar ulug`lanadi, ularga yolg`onchilik, noinsoflik, fisqu fasod, bevafolik, mehrsizlik, dag`allik, qo`pollik, baxillik, nomardlik, quvlik, hurmatsizlik, …

ikkinchisi yaxshi so`z, deydi. insoniy munosabatlarning eng oliy mezoni sanalgan hurmat va ehtiromni tarkib toptirishning barcha ko`rinishlari asarda o`z ifodasini topgan. yusuf xos hojib jamiyat taqdirini hal etuvchi eng ulug` mansabdorlardan tortib, oila a`zolarigacha bir-biriga bo`lgan muomala-munosabat masalalarini ham hayotiy misollar vositasida yoritadi. katta yoshlilarning kichiklarga, kichiklarning ulug`larga, amaldor va mansabdorlarning o`z xizmatchilariga, xizmatchilarining o`z xo`jalariga, turli ijtimoiy guruh a`zolarining bir-birlariga, oilada oila a`zolarining bir-birlariga muomala madaniyatining eng oddiy ko`rinishlarigacha tasvirlab, kishining ko`z oldida yaqqol namoyon etadi. buni biz farzand tarbiyasida uning tug`ilganidan boshlab xulq-odob qoidalarini, bilim va hunarni o`rgatish, buning uchun pok va bilimli muallim-murabbiy tanlash, farzandning hatti-harakatini doimo nazoratda saqlash kabi masalalarning bayon etilishidan ham bilsak bo`ladi. mutafakkir ulug`lar va kichiklar o`rtasidagi xulq-odob qoidalari haqida gapirar ekan, shu asnoda kamtarlik, salomlashish odobi, talablari, qoidalarini ham tavsiya etadi. ayniqsa, yusuf xos hojibning amaldorlar axloqi haqidagi o`gitlari diqqatga sazovor va bu fikrlar hozirgi davrda ham qimmatli sanaladi. allomaning beklar, hojiblar, …

, chovgon o`yinlarida o`ynay oladigan, merganlik kabi xislatlarga ega bo`lishi kerakligini ta`kidlaydi. shuningdek, har bir insonning kamolga yetishida to`sqinlik qiladigan yomon illatlar, nuqson va kamchiliklardan birinchi navbatda el-yurt xizmatida bo`lgan amaldorlar ham xoli bo`lishi lozimligi uqtiriladi: maishat, ishratparastlikka berilish, kek, gina, adovat, nizo, xusumat, fisqi-fasod, maishiy buzuqlik, mayparastlik, kayfu safoga berilish, mutakabbirlik, xiyonat, davlat ketidan quvish, manfaatparastlik, xudbinlik, boshqalarning haq-huquqlarini toptash, ta`magirlik, haqorat kabilar shunday illatlardirki, buning natijasi davlatning rivojiga putur yetkazib, jamiyatni ma`naviy qashshoqlikkka olib boradi, deb bunday yomon illatlardan tiyilishni maslahat beradi. masalan: (agar) dunyo beglari ichimlikka (maishatga) berilsa, el va xalqning dardlari (qismati) achchiq bo`ladi. jahongir kishi aysh-ishratga mahliyo bo`lsa, elini buzadi (xarob qiladi), o`zi (esa) tilamchi bo`lib qoladi1 yusuf xos hojib takabburlik, mag`rurlanish, kekkayishga kamtarlik, xushsuxanlik, xushfe`llikni qarshi qo`yadi. shuningdek, amaldorlarga xoh katta, xoh kichik bo`lsin, baland himmatlilik, muruvvatli bo`lish, samimiylik, xos fazilat ekanligini alohida ta`kidlaydi. insonning haqiqiy boyligi uning ko`z va ko`ngil to`qligi deb baho …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yusuf xos hojibning «qutadgu bilig» asarida yetuk insonni kamolga yetkazish masalalari"

1361191478_41573.doc юсуф хос щожибнинг «кутадгу билиг» асарида етук инсонни www.arxiv.uz yusuf xos hojibning «qutadgu bilig» asarida yetuk insonni kamolga yetkazish masalalari yusuf xos hojibning “qutadg`u bilig” asarida inson kamoloti masalasi markaziy masala bo`lib hisoblanadi. mazkur asarda insonning jamiyat va hayotda tutgan o`rni, burch va vazifalari haqidagi muammolar o`ziga xos tarzda bayon etiladi. buyuk mutafakkir yusuf xos hojib “qutadg`u bilig” kitobining an`anaviy boshlamasidan keyinoq insonning haqiqiy baxti bilimda ekanligini bayon etadi. u ilm, zakovatning ahamiyati haqida fikr yuritish bilan birga unga alohida boblar ham bag`ishlangan. lekin olim faqat ilm-ma`rifatning ahamiyatini ko`rsatibgina qolmaydi, u bilim va zakovatning amaliyotdagi o`rnini ham yoritadi. u bilimli b...

DOC format, 76.5 KB. To download "yusuf xos hojibning «qutadgu bilig» asarida yetuk insonni kamolga yetkazish masalalari", click the Telegram button on the left.

Tags: yusuf xos hojibning «qutadgu bi… DOC Free download Telegram