sharq matematik olimlarining asarlarida arifmetikaning

DOC 78.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1576157063.doc sharq matematik olimlarining asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqida r e j a: 1. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqidagi dastlabki ma`lumotlar. 2. psixologik - pedagogik adabiyotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni rivojlantirish masalalari. 3. e.i.texeeva, f.n.blixer, a.m.leushina maktabgacha yoshdagi bolalarni matematika elementlariga o`rgatish to`g`risida. 4. bikbaeva n.u. 50 - 90 yillarda o`zbekistondagi bolalar bog`chalarida elementar matematik tasavvurlarni shakllantirishga o`rgatish metodikasi masalalari. tayanch so`zlar: algebra, algoritm - "hozirgi zamon algebrasining otasi" al- xorazmiy nomi bilan bog`liqdir. uning "al - jabr val - muqobala" risolasi keyinchalik evropada "algebra" deb ataladigan bo`ldi. zij - yil hisobi jadvallari, trigonometrik jadvallari, sayyoralar harakati jadvali va yulduzlar ro`yxatи bor. xayotimizda chuqur o`zgarishlar yuz bermoqda. xalqimizning asriy orzusi mustaqillikka tinch, parlament yo`li bilan erishdik. istiqlol tufayli o`zbek xalqi o`zining haqiqiy tarixini, jaxon tan olgan madaniy va ma`rifiy boyliklarini, urf-odat va an`analarini tiklash imkoniyatiga …

n arab, fors, hind va yunon tillarini o`rgangan. donishmand sifatida tanilgan, 9-asr boshlarida o`z davrining katta ilmiy va madaniy markazi hisoblanmish bog`dodga taklif qilingan. xorazmiy saroyda barakali ijod qilib, sharqning dastlabki akademiyasi ("bayt- ul - xikmat") "donolar uyi "da faol ishtirok etdi. xorazmiy juda ko`p asarlar yaratgan bo`lsa ham ularning hammasi bizga etib kelmagan. xorazmiyning arifmetika va algebraga oid asarlari matematika tarixida yangi davrni o`rta asrlar matematikasi davrini boshlab berdi, hamda matematikaning keyingi asrlardagi taraqqiyotiga bekiyos hissa qo`shdi. o`quvchilar algebra, algoritm so`zlarini ko`p eshitishgan. algebra matematikaning katta bir bo`limi, algoritm esa x,ozirgi zamon x;aco6 ` texnikasining, matematikasining asosiy termini. algebra, algoritm so`zlari matematik, astronom va geograf, "xozirgi zamon algebrasining otasi "al - xorazmiy nomi bilan bog`liqdir. uning "al - jabr val-muqabala" risolasi keyinchalik evropada "algebra" deb ataladigan bo`ldi. ayni shu asar tufayli al-xorazmiy nomidan xii asr boshlarida "algoritm" termini paydo bo`ldi. xorazmiyning matematikaga oid shox asarlari fapb va sharq xalqlari …

arbobi bo`lgan. asli nomi muxammad tarag`ay. 1409 yilda shohrux otasining davlati o`rnida ikkita mustaqil davlat tuzdi. biri - xyposon - markazi xirot, ikkinchisi movaraunnahrni (boshqarishni) markazi samarqand. xirotni shohrux o`zi boshqardi. movarounnahrni boshqarishni esa ulug`bekka topshirdi. bobosi temurning aksi sifatida ulug`bek harbiy yurishlarni yoqtirmas edi. u juda zarur bo`lsagina, biror xon uning davlati chegarasini buzsa, unga qarshi yurish qilar edi. uni ilm-fan, qurilish, shahar va qishloqlarni obodonlashtirish ko`proq qiziqtirar edi. u 1447 yil buxoroda, 1490 yil samarqandda, 1432 - 1433 yillari gijduvonda madrasa qurdirdi. "bibixonim" masjidi, "go`ri - amir" maqbarasi va "shoxi - zinda"ni qurilishini nihoyasiga etkazdi. taxminan 1425-1428 yillari u samarqand yaqinidagi obi rahmat tepaligida o`zining rasadxonasini qurdirdi. rasadxonaning binosi 3 qavatli bo`lib, uning asosiy quroli - seketantning balandligi 50 metrcha edi. ulug`bekning ilm - fanga qiziqishida, birinchidan bobosi - temur bilan o`zga yurtlarga qilgan safarlari, bobosi saroyidagi shoirlar va olimlar bilan o`tkaziladigan suhbatlar, otasi - shohruxning noyob kitoblarini …

vallari 10 ta o`nli xona aniqligida hisoblangan. hisoblash vositalari deyarli bo`lmagan bir davrda bu ishlarni bajarish uchun anchagina hisobchilar talab qilingan. эhtimol, hisoblash markazi bo`lgandir? ulug`bekning sinus va kosinuslar jadvallari bir minut oraliq bilan tuzilgan. zijda ulug`bek bir gradusning sinusini hisoblash uchun alohidarisola yozganligi qayd qilindi. ammo uning bu asari hozircha topilmagan. zijning amaliy astronomiyaga taalluqli qismida ekliptika ekvatorga og`ishi, osmon yoritgichlarining koordinatlarini aniqlash, erdagi ixtiyoriy punktning geografik uzunligi va kengligini aniqlash, yulduzlar va sayyoralar orasidagi masofalarni aniqlash kabi masalalar bor. ulug`bek oy va quyosh tutilishlarini ikki usulda: 1. o`zi tuzgan jadvallar yordamida. 2. bevosita hisoblab aniqlash mumkinligini aytadi va usullarga doir misollar keltiradi. ulug`bekning yulduzlar ro`yxati 1018 yulduzdan iborat bo`lib, u yulduz turkumlari bo`yicha joylashtirilgan. ro`yxatda harbir yulduzning turkumdagi nomeridan tashqari, uning ulduz turkumidagi o`rnining qisqacha tavsifi, 1437 yildagi teng kunlik nuqtasiga nisbatan uzunligi va kengligi berilgan. buyuk olimning "risolaiy ulug`bek" nomli astronomik va "tarixi arba`ulus" nomli tarixiy asari …

ador bo`lgan. reaktsion doiralar tazyiqi ostida ulug`bekning o`g`li - abdullatif 1949 yilning kuzida otasini makkaga safari bahonasida samarqand yaqinida qatl ettirdi. ulug`bek jasadi samarqandda dafn etilgan. 1449 yili ulug`bekning fojeali o`limidan so`ng samarqand olimlari asta sekin yaqin o`rta sharq mamlakatlari bo`ylab tarqalib ketdilar. ular o`zlari borgan erlarga samarqand olimlarining yutuqlarini va "zij"ning nusxalarini ham etkazdilar. xususan ali qushchi 1473 yil istambo`lga borib, u erda rasadxona qurdirdi. shu tariqa ulug`bek "zij"i turkiyada tarqaldi va turkiya orqali ovrupa mamlakatlariga ham etib bordi. hozirgi kundagi ma`lumotlarga ko`ra, "zish"ning 120 ra yaqin forsiy nusxasi va 15 dan ortiq arabiy nusxasi mavjud. jamshid g`iyosiddin al-koshiy o`rta osiyolik atoqli matematik va astronom. to`liq ismi jamshid ibn ma`sud ibn maxmud g`iyosidiн al koshiy. taxminan 1430 yilda samarqandda vafot etgan. uni "koshoniy" ham deb atashadi, chunki u эronning koshon shahrida tug`ilgan. koshoniyning tarjimai holi haqida deyarli ma`lumotlar yo`q. ba`zi matematika tarixchilarining yozishiga qaraganda u boshlang`ich ma`lumotni o`z ona …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About " sharq matematik olimlarining asarlarida arifmetikaning"

1576157063.doc sharq matematik olimlarining asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqida r e j a: 1. muxammad ibn muso - al xorazmiy, umar xayyom, nasriddin tusiy, jamshid giyosiddin al - koshiy, ulug`bek asarlarida arifmetikaning rivojlanishi haqidagi dastlabki ma`lumotlar. 2. psixologik - pedagogik adabiyotlarda maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni rivojlantirish masalalari. 3. e.i.texeeva, f.n.blixer, a.m.leushina maktabgacha yoshdagi bolalarni matematika elementlariga o`rgatish to`g`risida. 4. bikbaeva n.u. 50 - 90 yillarda o`zbekistondagi bolalar bog`chalarida elementar matematik tasavvurlarni shakllantirishga o`rgatish metodikasi masalalari. tayanch so`zlar: algebra, algoritm - "hozirgi zamon algebrasining otasi" al- xorazmiy nomi bilan bog`liqdir. uning "al - jabr...

DOC format, 78.0 KB. To download " sharq matematik olimlarining asarlarida arifmetikaning", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq matematik olimlarining a… DOC Free download Telegram