ikkinchi darajali bo'laklar

PPTX 25 pages 314.2 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 314.2 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

hol hol ko‘proq gap markazi – kesimga bog‘lanib, undan anglashilgan ish-harakatning o‘rnini, paytini, holatini, bajarilish sababini, maqsadini, daraja-miqdorini bildiradigan ikkinchi darajali bo‘lakdir. hollar qanday?, qanday qilib?, qay tarzda?, qayerda?, qayerga?, qayerdan?, qachon?, nega?, nima uchun?, qancha? kabi so‘roqlarning biriga javob bo‘ladi. m: nodonga yuz aytsang ham, befoyda. kechqurun salqin bo‘ldi, ertalab shudring tushdi. to‘g‘ri yursang, murodingga oson yetasan. eslatma: hollar ravish so‘zlar bilan, kelishik shaklidagi va ko‘makchili otlar bilan, sifat, son, taqlid so‘z va undovlar bilan, fe’lning xoslangan shakllari bilan ifodalanishi mumkin. hollar sodda (bir so‘zdan iborat) va murakkab (ikki va undan ortiq so‘zdan iborat) tuzilishga ega bo‘ladi. m: tursunali bir-bir bosib minbarga chiqdi va dona-dona gapirdi. o‘g‘lining to‘yini ko‘rolmadi bechora, dunyodan ko‘zi ochiq ketdi. sharifa bilan nasiba arazlashganda durdona ularni yarashtirib qo‘ydi. o‘rin holi ish-harakatning o‘rnini bildirib, qayerga?, qayerdan?, qayerda? kabi so‘roqlardan biriga javob bo‘lgan bo‘lak o‘rin holi deyiladi. o‘rin holi o‘zi ergashgan so‘zga boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanadi. o‘rin …

2 / 25

nday?, qanday qilib?, qanday ahvolda?, qay tarzda? kabi so‘roqlarga javob bo‘lgan hol ravish holi deyiladi. ravish (tarz) holi ravish, fe’l va ko‘makchili otlar bilan ifodalanadi. ravish holi kesimga bitishuv yo‘li bilan bog‘lanadi. demak, u ko‘pincha o‘zi ergashgan so‘zdan oldin keladi. m: u o‘ychan ko‘zlari bilan botirga qarab sekin gapirdi. yig‘lab-yig‘lab marza olsang, o‘ynab-o‘ynab sug‘orasan. eslatma: ko‘makchilar yordamida shakllangan vositali to‘ldiruvchilar bilan xuddi shu ko‘rinishda shakllangan ravish hollari savollariga qarab farqlanadi. m: paxta mashina bilan terildi. (nima bilan? to‘ldiruvchi). paxta havas bilan terildi. (qay tarzda? ravish holi) daraja – miqdor holi ish-harakatning miqdorini va darajasini bildirib, qancha?, nechta?, necha marta?, qay darajada? so‘roqlaridan biriga javob bo‘lgan hol daraja-miqdor holi deyiladi. daraja-miqdor hollari sonlar bilan, miqdor ravishlari bilan, marta so‘zi qatnashgan birikmalar bilan ifodalanadi. m: ko‘p so‘zlama, oz so‘zla, oz so‘zlasang ham, soz so‘zla. hozirgacha g‘o‘za uch marta chopiq qilindi. umringda necha marta asal yegansan? sabab holi ish harakatning sababini bildirib, nimaga?, …

3 / 25

z uchun qilganman. u qasddan suqsuroyni xonga olib berdi. b. jo‘nalish kelishigidagi harakat nomi yoki harakat nomidan keyin uchun ko‘makchisi keltirish bilan: m: o‘quvchilar dam olishga dala shiyponiga kelishdi. bog‘dan chiqish uchun bir necha odim yurdi. bir chim uxlash uchun ko‘zini yumdi. c. ot yoki fe’llardan keyin uchun, deb, maqsadida, maqsadi bilan kabi so‘zlarni keltirish bilan: m: gulnor opa bafurja gaplashish maqsadida keldi. to‘ldiruvchi gapning biror bo‘lagiga (ko‘pincha kesimga) boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanib, uni to‘ldirib kelgan ikkinchi darajali bo‘lak to‘ldiruvchi deyiladi. m: vodiylarni, tog‘larni oshib, dalalarda yolg‘iz adashib, kelib qoldi yurtingga omon. to‘ldiruvchi quyidagicha ifodalanadi: a. ot bilan: dilshod maktubni xolasiga berib, ko‘chaga chiqib ketdi. mansurov odamlar bilan xayrlashdi. b. otlashgan sifat bilan: yaxshiga qora yuqmas, yomonga el boqmas. c. otlashgan son bilan: beshni beshga qo‘shsak o‘n bo‘ladi. d. sifatdosh bilan: bilmagandan bilgan yaxshi, tog‘ri ishni qilgan yaxshi. e. harakat nomi bilan: uning kulib boqishlarini bir zum ham unutmaydi. f. …

4 / 25

kabi so‘roqlarga javob bo‘luvchi so‘zlar vositali to‘ldiruvchilar deyiladi. vositali to‘ldiruvchilar jo‘nalish, chiqish, ba’zan o‘rin-payt kelishiklari qo‘shimchalarini yoki uchun, bilan, orqali, xususida, to‘g‘risida kabi ko‘makchilarini olgan so‘zlar (yoki so‘z birikmasi) bilan ifodalanadi. m: beshga uchni qo‘shsak, sakkiz bo‘ladi. chizmani kitobdan daftarga ko‘chirdim. aniqlovchi gapning biror bo‘lagini aniqlab kelgan ikkinchi darajali bo‘lak aniqlovchi deyiladi. aniqlovchi qanday?, qaysi?, nechanchi?, qancha?, nechta?, kimning?, nimaning? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. aniqlovchi aniqlagan (bog‘langan) bo‘lak aniqlanmish deyiladi. aniqlovchi narsa-buyumning rang-tusi, mazasi, hajmi, kim yoki nimaga qarashli ekanligini bildiradi. aniqlovchi ega, ot-kesim, to‘ldiruvchi yoki holga bog‘lanadi. aniqlovchi gap ichida har doim otga yoki otlashgan so‘zga bog‘lanadi. m: bahaybat samolyot (ega) yerga ohista qo‘ndi. salimjon – a’lochi o‘quvchi. (ot-kesim) ilg‘or ishchilarga (to‘ldiruvchi) mukofotlar topshirildi. mehnat faxriylari bilan yangi bog‘da (hol) uchrashdik. eslatma: aniqlovchilarning bir xili narsa-buyumning belgisini bildirsa, boshqa xili narsa buyumning kimga yoki nimaga qarashliligini bildiradi. shunga ko‘ra, aniqlovchilar ikkiga bo‘linadi: a. sifatlovchi-aniqlovchi – gapda shaxs yoki narsa-buyumning …

5 / 25

in shabada ana shu ajoyib gullarning g‘unchalarini yozmoqda. 4. ot bilan: kumush qishdan, zumrad bahordan, qolishmaydi kuzning ziynati. 5. ravish bilan: uzoq-yaqin yerlardan odamlar yig‘ila boshladi. 6. sifatdosh bilan: mayin esgan shabada ko‘nglimizni chog‘ qildi. 7. modal so‘z bilan: zarur ishlarimizni bitirdik. 8. taqlid so‘zlar bilan: zavodning mashina bo‘limidan gurs-gurs zarb uzluksiz eshitilib turadi. 9. ibora bilan: unda og‘zining tanobi qochadigan odati bor. eslatma: sifatlovchi-aniqlovchilar ba’zan o‘ziga qarashli so‘zlar bilan birikmali holda qo‘llanadi. aniqlovchi vazifasida kelgan sifatdoshlar birikmali qo‘llanib, sifatdosh qurilmani hosil qiladi. m: jamilovning egnida oq shohi kitel, sariq kavertok shim, oyog‘ida kavkazcha etik, boshida chust duppi edi. yuzida bilinar-bilinmas chechak o‘rni qolgan(sifatdosh qurilma), keng peshonali, sochlarini o‘ng tomonga silliq taragan (sifatdosh qurilma) jurnalist shoirga bir qarab qo‘ydi. b. qaratqich-aniqlovchi – gapning biror shaxs yoki narsa-buyumga qarashliligini, xosligini bildirgan bo‘lagi qaratqich aniqlovchi deyiladi. aniqlovchining bu turi qaratqich kelishigidagi so‘zlar bilan ifodalandi. qaratqich aniqlovchi bog‘langan bo‘lak qaralmish hisoblanadi. qaratqich-aniqlovchili so‘z …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ikkinchi darajali bo'laklar"

hol hol ko‘proq gap markazi – kesimga bog‘lanib, undan anglashilgan ish-harakatning o‘rnini, paytini, holatini, bajarilish sababini, maqsadini, daraja-miqdorini bildiradigan ikkinchi darajali bo‘lakdir. hollar qanday?, qanday qilib?, qay tarzda?, qayerda?, qayerga?, qayerdan?, qachon?, nega?, nima uchun?, qancha? kabi so‘roqlarning biriga javob bo‘ladi. m: nodonga yuz aytsang ham, befoyda. kechqurun salqin bo‘ldi, ertalab shudring tushdi. to‘g‘ri yursang, murodingga oson yetasan. eslatma: hollar ravish so‘zlar bilan, kelishik shaklidagi va ko‘makchili otlar bilan, sifat, son, taqlid so‘z va undovlar bilan, fe’lning xoslangan shakllari bilan ifodalanishi mumkin. hollar sodda (bir so‘zdan iborat) va murakkab (ikki va undan ortiq so‘zdan iborat) tuzilishga ega bo‘ladi. m: tursunali bir-bir bo...

This file contains 25 pages in PPTX format (314.2 KB). To download "ikkinchi darajali bo'laklar", click the Telegram button on the left.

Tags: ikkinchi darajali bo'laklar PPTX 25 pages Free download Telegram