ikkinchi darajali bo‘laklar

PPTX 36 pages 177.6 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 177.6 KB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

презентация powerpoint mavzu: gapning ikkinchi darajali bo‘laklari ma’ruzachi: dotsent x.narxodjayeva reja: 1. 1. aniqlovchi a) sifatlovchi aniqlovchi b) qaratqich aniqlovchi c) izohlovchi 2. to‘ldiruvchi a) vositasiz to‘ldiruvchi b) vositali to‘ldiruvchi 3.hol va uning turlari va ifodalanishi 4. gap bo‘laklarining joylashish tartibi tayanch tushunchalar: aniqlovchi, izohlovchi, to‘ldiruvchi, hol, gap bo‘laklari. ikkinchi darajali bo‘laklar bosh bo‘laklar orqali ifoda qilingan gapning asosiy mazmunini aniqlab, to‘ldirib, izohlab keladi. 5 5 ikkinchi darajali bo‘laklar aniqlovchi to‘ldiruvchi hol aniqlovchi predmet ma’nosini bildiruvchi so‘zni izohlaydigan va uning belgisini anglatadigan ikkinchi darajali bo‘lakka aniqlovchi deyiladi. aniqlovchi predmetning xususiyatini, qarashliligini va shu kabilarni ifodalaydi. aniqlovchi leksik-semantik va grammatik jihatdan uch xil bo‘ladi: sifatlovchi, qaratuvchi, izohlovchi. 1. sifatlovchi aniqlovchi aniqlovchining bu turi ot bilan ifodalangan bo‘lakka odatda bitishuv yo‘li bilan bog‘lanib, otdan anglashilgan predmetning belgi-xususiyatini, sifatini, miqdorini, o‘ringa munosabatini bildiradigan aniqlovchining bir turidir. u qanday?, qanaqa?, qaysi?, qancha?, necha?, nechanchi?, qachongi?, qayerdagi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. sifatlovchi bog‘lanib kelgan so‘z …

2 / 36

alga olib shoshilmay aylanishadi. (p.qodirov). 3) olmosh bilan: allaqaysi dengiz qushlarining odati qiziq ekan. (o‘.usmonov) har bir qiyinchilikdan so‘ng bir rohat bor. (maqol). 4) ot bilan: asfalt ko‘chaning u er bu erida suv xalqob bo‘lib yotardi. (o‘.hoshimov). kumush so‘zingni chaqaga mayda qilma. (maqol). -dagi affiksini olgan otlar ham sifatlovchi vazifasini bajaradi. masalan: uydagi har bitta buyum ma’sudani esimga soladi. (p.q.). toshkentlik yosh olim... atrofdagi cho‘ponlarni to‘plab, ziyofat qilib bermoqda... edi. (p.q.). 5) sifatdosh bilan: unda dam oladigan va yo tunab qoladigan manzil yo‘q. (k.yashin). aytar so‘zni ayt, aytmas so‘zdan qayt. (maqol). 6) ravish bilan: ko‘p befoyda narsalarni o‘rganganingdan ko‘ra senga doimo xizmat qiladigan besh-o‘nta yaxshi o‘gitni bilganing ma’qulroq. (seneka). 7) taqlid so‘z bilan: g‘ir-g‘ir mayin bahor shamoli. (oybek). bir gala o‘rdak kanal bo‘yiga tushdi. bularning g‘aq-g‘uq ovozi ancha vaqtgacha bosilmadi. (s.ahmad). sifatlovchi ba’zan so‘z birikmasi bilan ham ifodalanadi. masalan: qarama-qarshi turgan ikki eshikning birini shaxt bilan ochdi... (p.qodirov). dunyoda xushfe’l, …

3 / 36

lan: u bilan uchrashishning ming xil yo‘lini izladi. (s.ahmad). ovora bo‘lmoqning nima zarurati bor? (a.qodiriy). 3) otlashgan sifat bilan: nomardga ishi tushmagan mardning qadrini bilmas. (maqol). tekinning minnati ko‘p, mehnatning ziynati ko‘p. (maqol). qo‘rqoqning ko‘zi katta, ahmoqning so‘zi katta. (maqol). 4) otlashgan son bilan: o‘nning yarmi – besh. 5) otlashgan olmosh bilan (sifat, son o‘rnida qo‘llanadigan otlashgan olmosh bilan): buning sababi ko‘p. (p.qodirov). 6) otlashgan sifatdosh bilan: o‘qiganning tili ko‘p uzun bo‘ladi. (maqol). 7) otlashgan ravish bilan: ertaning buguni bor, bugunning ertasi bor. (maqol). qaratuvchi ba’zi hollarda so‘z birikmasi bilan ifodalanishi mumkin. masalan: ... kim bo‘lsa ham beklardan birining shunday tinchsizlik chiqarishig‘a «mumkin va bo‘ladirg‘an ish» deb qarar edi. (a.qodiriy). cho‘qqida yashashning ta’rifi ulug‘, cho‘qqidan olam keng, cho‘qqida - yorug‘!!! (shuhrat). qaratuvchi gapga teng predikativ birlik bilan ham ifodalanadi. masalan: uyda rohati yo‘qning ko‘chada farog‘ati yo‘q. (maqol). dili qing‘irning tili qing‘ir. (maqol). qizi borning nozi bor. (maqol). qaratuvchi ikki xil …

4 / 36

eneral luqmonov tushdi. (s.ahmad). ro‘para kelgan bir ayoldan: «professor jabborov qayerda o‘tiradi?»- deb so‘radi. (o‘.usmonov). 2) amalni: qishloq xo‘jalik bo‘limining mudiri zokir qo‘shmoqov qotmadan kelgan, jikkakkina yigit bo‘lib, harakatchan yigit edi. (o‘.usmonov). ko‘rinishidan qo‘rs odamga o‘xshab ketadigan bo‘lim mudiri o‘sar qurbonovich kirib keldi. (y.yakvalxo‘jaev). 3) kasbni, mutaxassislikni: rafiqov idorada turolmaydi, chunki idorada hisobchi umar alidan boshqa hech kim yo‘q. (a.qodiriy). adabiyot o‘qituvchisi yamin afandi bir dasta insholar yozilgan daftarlar ustiga bitta kitob qo‘yib, kirib kelarmish (y.yakvalxo‘jaev). u rassom o‘rol tansiqboev asarlarining nushasini jurnallardan qirqib olib saqlardi. (s.ahmad). 4) qarindoshlikni: nomimni dadam emas, bobom ahmadbek hoji qo‘ygan ekanlar. (y.yakvalxo‘jayev). hojar xolam ham qozon nonni yopadilar-ku. (p.qodirov). saltanatning ukasi mirvosil armiyadan ta’tilga kelgani, shunda qarindosh-urug‘larining barii yig‘ilganini xabarlashdi. (o‘.usmonov). 5) laqabni: mahamat chatoq keyingi fikrlarini bir safga jamlayotganday tag‘in bir oz jim qoldi. (o‘.usmonov). islom novcha ketmonini qo‘liga olib, hammadan yarim gaz yuqori turgan qaddi bilan g‘o‘zaning ustiga keladi. (a.qodiriy). dalavoy kal …

5 / 36

osh arxitektori zafar boboyevning bir loyihasi to‘g‘risida edi. (o.yoqubov). izohlovchi izohlanmishdan oldin ham, undan keyin ham kelishi mumkin: so‘ng boshqarma boshlig‘i g‘iyosiddinovni esladi. (p.qodirov). u dadasi bilan mendan tashqari, oqsoqolga, xolposh xolasiga, potma-zuhra kelinoyilariga salom aytibdi. (o‘.hoshimov). to‘ldiruvchi ko‘pincha fe’l bilan ifodalangan, ba’zan fe’ldan boshqa ayrim so‘zlar bilan ifodalangan bo‘lakka boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanib, uning ma’nosini to‘ldirib keladigan ikkinchi darajali bo‘lak to‘ldiruvchi deyiladi. to‘ldiruvchi boshqaruvchi so‘zning talabiga ko‘ra kelishik affikslari (qaratqich kelishigidan tashqari) yoki ko‘makchilar orqali shakllanadi. masalan: aql va idrok quyoshga o‘xshaydi, ular dog‘larni bekitadi. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). to‘ldiruvchi o‘zi bog‘lanib kelgan so‘z bilan (fe’l, sifat, ravish, ot, modal so‘z bilan) «to‘ldiruvchi-to‘ldirilmish» sintaktik munosabatni yuzaga keltiradi. to‘ldiruvchi ifoda materialiga ko‘ra egaga hamda qaratuvchiga o‘xshaydi, faqat grammatik shakl jihatdan ulardan farq qiladi. to‘ldiruvchi quyidagicha ifodalanadi: 1. ot bilan: nodon kishi o‘zining nasl-nasabiga, olim kishi esa o‘zining ilm va adabiga tayanadi. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). oy to‘lmagan bo‘lmasa ham, juda …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ikkinchi darajali bo‘laklar"

презентация powerpoint mavzu: gapning ikkinchi darajali bo‘laklari ma’ruzachi: dotsent x.narxodjayeva reja: 1. 1. aniqlovchi a) sifatlovchi aniqlovchi b) qaratqich aniqlovchi c) izohlovchi 2. to‘ldiruvchi a) vositasiz to‘ldiruvchi b) vositali to‘ldiruvchi 3.hol va uning turlari va ifodalanishi 4. gap bo‘laklarining joylashish tartibi tayanch tushunchalar: aniqlovchi, izohlovchi, to‘ldiruvchi, hol, gap bo‘laklari. ikkinchi darajali bo‘laklar bosh bo‘laklar orqali ifoda qilingan gapning asosiy mazmunini aniqlab, to‘ldirib, izohlab keladi. 5 5 ikkinchi darajali bo‘laklar aniqlovchi to‘ldiruvchi hol aniqlovchi predmet ma’nosini bildiruvchi so‘zni izohlaydigan va uning belgisini anglatadigan ikkinchi darajali bo‘lakka aniqlovchi deyiladi. aniqlovchi predmetning xususiyatini, qarashliligini va s...

This file contains 36 pages in PPTX format (177.6 KB). To download "ikkinchi darajali bo‘laklar", click the Telegram button on the left.

Tags: ikkinchi darajali bo‘laklar PPTX 36 pages Free download Telegram