gap bo‘laklarining ajralishi

DOCX 12 pages 31.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.5 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu: gap bo’laklarining ajralishi reja: 1. gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot. 2. gapning bosh bo‘laklari. 3 ega va uning ifodalanishi. 4. kesim va uning ifodalanishi. 5. ega bilan kesimning orasida tirening ishlatilishi. gap bo‘laklari gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot gapda biror so‘roqqa javob bo‘lgan vao‘zaro tobе bog‘langan so‘z yoki so‘z birikmasi gap bo‘lagi dеb ataladi. gap bo‘laklarini bеlgilashda asosiy xususiyat ular orasidagi sintaktik aloqadir. so‘zlarga so‘roq bеrish, ularning qaysi turkumga mansubligi, gap ichida joylashish tartibi, qanday qo‘shimchalar olishi tom ma'noda gap bo‘laklarining turlarini bеlgilashda asos bo‘la olmaydi. gap bo‘laklarining turi odatda bir-biriga nisbatan aniqlanadi: ega kеsimga nisbatan, aniqlovchi aniqlanmishga nisbatan, hol hollanmishga nisbatan, to‘ldiruvchi to‘ldirilmishga nisbatan aniqlanadi. nisbat bеriluvchi bo‘lak bo‘lmas ekan, u yoki bu gap bo‘lagi haqida gapirish mumkin emas. gap bo‘laklarining gap tarkibidagi mavqei bir xil emas. ba’zi gap bo‘laklari gap qurilishida markaziy o‘rinni egallaydi, bunday bo‘laklarsiz fikr anglashilmaydi. ayrim bo‘laklar esa gap qurilishida asosiy rol o‘ynamaydi, ularning …

2 / 12

ga tobe bo‘lmagan bosh bo‘lakka ega deyiladi. ega keng ma’noda predmet tushunchasini bildirib, kesimdan anglashilgan predikativ belgining kimga yoki nimaga qarashliligini ko‘rsatadi. ega bosh kelishikdagi birliklar bilan ifodalanib, kim? nima? qayer? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. ega, odatda, yakka so‘z: ot, olmosh, harakat nomi, otlashgan so‘z (sifat, son, olmosh, sifatdosh, ravishdosh, ravish, taqlid so‘z, undov so‘z, modal so‘z) bilan ifodalanadi. eganing ot bilan ifodalanishi. bosh kelishikdagi atoqli yoki turdosh ot ko‘pincha ega vazifasini bajaradi: sirdaryo hammasini yig‘ib olib, rosa kuchga to‘ladi-da.(p.q.). chor-atrof yaproqlarning mungli shivir-shiviriga to‘ldi. (o‘.h.). eganing olmosh bilan ifodalanishi. ega bosh kelishik shaklidagi ot o‘rnida qo‘llanuvchi olmoshlar bilan ifodalanadi: ular kulimsirab askiyaga quloq solishdi (p.q.) kimdir unga darrov bir kosa ovqat keltirib berdi. (o‘.usmonov). o‘zingiz juda aqlli, uzoqni ko‘radigan odamsiz. (s.soliyev). eganing harakat nomi bilan ifodalanishi. ega harakat nomi bilan ifodalana oladi: ... ariqdan oqqan suvning shildirashi eshitila boshladi... (p.q.). boshliq bo‘lish oson, boshlamoq qiyin. (maqol). eganing otlashgan sifat …

3 / 12

agi otlashgan sifatdosh ega vazifasini bajaradi: ishlagan xor bo‘lmas (maqol). qimirlagan qir oshar (maqol). birlashgan daryo bo‘lar, tarqalgan irmoq bo‘lar (maqol). eganing otlashgan ravish bilan ifodalanishi. ravish otlashganda, gapda ega bo‘lib kelishi mumkin: ko‘p so‘zning ozi yaxshi, oz so‘zning o‘zi yaxshi (maqol). o‘qishning erta-kechi bo‘lmas (maqol). eganing otlashgan taqlid so‘z bilan ifodalanishi. taqlid so‘zlar otlashib ega vazifasini bajaradi: otning dukura-dukuri relslarning tutashgan joyiga urilayotgan g‘ildirak tovushi bilan uyg‘unlashib ketardi. (ch.aytmatov). bu shovqinlarni karnayning vat-vati bosib ketadi. (s.a.) eganing otlashgan undov so‘z bilan ifodalanishi. ega vazifasida otlashgan undov so‘z kelishi mumkin: yer kurrasida qadim-qadim zamonlardan yangragan musiqiy «qur-ey!» bunday keyin ham tinmaydi. (s.nurov). eganing otlashgan modal so‘z bilan ifodalanishi. otlashgan modal so‘z ega vazifasini bajarishi mumkin: bor so‘ylaydi, yo‘q o‘ylaydi. (maqol). ega ba’zan frazeologik ibora bilan ham ifodalanishi mumkin: birovning ko‘nglini ko‘tarish qiyin, ko‘nglini cho‘ktirish esa oson. bundan tashqari, ega so‘z birikmasi yoki gapga teng predikativ birlik bilan ifodalanadi. eganing so‘z …

4 / 12

urli fe’l shakllari bilan ifodalanadigan kesim fe’l kesim deb yuritiladi: yo‘l chetida zarg‘aldoqlar sayraydi. (p.q.). o‘rik qiyg‘os gullaganda, birdan havo sovib, laylakqor yog‘ib berdi. (p.q.). fe’l kesim ba’zan frazeologik ibora bilan ham ifodalanadi: tog‘ etagida qishloqning mirzateraklari elas-elas ko‘zga tashlanadi. (p.q.). ot kesim. fe’ldan boshqa so‘z turkumlari (ot, sifat, son, olmosh, ravish, undov va b.) bilan, shuningdek, fe’lning harakat nomi shakli bilan ifodalanadigan kesim ot kesim deb ataladi. 1) kesimning ot bilan ifodalanishi. ot kesim vazifasida ko‘pincha bosh kelishikdagi ot, ba’zan esa o‘rin-payt, chiqish, jo‘nalish kelishiklardagi ot yoki ko‘makchi bilan qo‘llangan ot kelishi mumkin: yoshning hurmati - qarz, qarining hurmati – farz. (maqol). so‘zning ko‘rki - maqol. (maqol). o‘sha kuni norboy ota dalada edi. (p. q.). safaviylar ham o‘zimizning turkiy ulusdan. (p.q) ot bilan ifodalangan kesim nafaqat bosh kelishik shaklida, ba’zan jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishiklar shaklida bo‘lishi mumkin, hatto ko‘makchi orqali shakllangan bo‘lishi mumkin. masalan: ilmu hunar yerga emas, elga. …

5 / 12

oshlari ichida undan tez chopadigani, chillak otishda undan ustasi yo‘q.(p.qodirov). 8) kesimning undov so‘z bilan ifodalanishi: ellarni qutqazgan mardlarga balli! mardlarni yetkizgan yurtlarga balli! (m.shayxzoda) kesim tuzilishiga ko‘ra ikki xil bo‘ladi: 1) sodda kesim yakka bir asosli fe’llar bilan ifodalangan kesimlar hamda bog‘lamasiz kelgan ot kesimlardir. sodda kesim ifoda materialiga ko‘ra ikki xil: sodda fe’l kesim, sodda ot kesim. a) sodda fe’l kesim tuslangan fe’l, ravishdosh, sifatdosh bilan ifodalangan kesimdir. masalan: ot yiqilayotganda, humoyun oyoqlarini uzangidan chiqarib egardan qumga sakradi. (p.qodirov) qalin qorlar erib, o‘tlar ko‘karib qoldi. (ch.aytmatov) b) sodda ot kesim fe’ldan boshqa so‘z turkumlari: ot, sifat, son, olmosh, ravish, undov so‘z, modal so‘z, shuningdek, fe’lning harakat nomi bilan ifodalangan kesimdir. masalan: yolg‘onchi kishi har kim qoshida beobro‘dir. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur») keng-keng ko‘chalari bor-u, lekin markazi tiqilinch. (p.qodirov) soyda tosh ko‘p, terib chiqaraverasan. (p.qodirov) 2) tarkibli kesim ikki va undan ortiq so‘z shakllarining qo‘shiluvidan hosil bo‘lgan kesimdir. u …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gap bo‘laklarining ajralishi"

mavzu: gap bo’laklarining ajralishi reja: 1. gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot. 2. gapning bosh bo‘laklari. 3 ega va uning ifodalanishi. 4. kesim va uning ifodalanishi. 5. ega bilan kesimning orasida tirening ishlatilishi. gap bo‘laklari gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot gapda biror so‘roqqa javob bo‘lgan vao‘zaro tobе bog‘langan so‘z yoki so‘z birikmasi gap bo‘lagi dеb ataladi. gap bo‘laklarini bеlgilashda asosiy xususiyat ular orasidagi sintaktik aloqadir. so‘zlarga so‘roq bеrish, ularning qaysi turkumga mansubligi, gap ichida joylashish tartibi, qanday qo‘shimchalar olishi tom ma'noda gap bo‘laklarining turlarini bеlgilashda asos bo‘la olmaydi. gap bo‘laklarining turi odatda bir-biriga nisbatan aniqlanadi: ega kеsimga nisbatan, aniqlovchi aniqlanmishga nisbatan, hol hollanmishga...

This file contains 12 pages in DOCX format (31.5 KB). To download "gap bo‘laklarining ajralishi", click the Telegram button on the left.

Tags: gap bo‘laklarining ajralishi DOCX 12 pages Free download Telegram