ikkinchi darajali bo‘laklar

PPTX 36 pages 118.8 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 118.8 KB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

презентация powerpoint mavzu: ikkinchi darajali bo‘laklar. to‘ldiruvchining ifodalanishi va tasnifi. aniqlovchi ta’rifi va tasnifi. holning ta’rifi va tasnifi. reja: 1.gapning ikkinchi darajali bo‘laklari. 2.to‘ldiruvchi va uning ifodalanishi. 3.aniqlovchi va uning ifodalanishi. 4.hol va uning ifodalanishi. to‘ldiruvchi ko‘pincha fe’l bilan ifodalangan, ba’zan fe’ldan boshqa ayrim so‘zlar bilan ifodalangan bo‘lakka boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanib, uning ma’nosini to‘ldirib keladigan ikkinchi darajali bo‘lak to‘ldiruvchi deyiladi. to‘ldiruvchi boshqaruvchi so‘zning talabiga ko‘ra kelishik affikslari (qaratqich kelishigidan tashqari) yoki ko‘makchilar orqali shakllanadi. masalan: aql va idrok quyoshga o‘xshaydi, ular dog‘larni bekitadi. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). to‘g‘ rilik bilan xiyonat, yolg‘ onchilik bilan diyonat chiqisha olmaydi. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). to‘ldiruvchi o‘zi bog‘lanib kelgan so‘z bilan (fe’l, sifat, ravish, ot, modal so‘z bilan) «to‘ldiruvchi-to‘ldirilmish» sintaktik munosabatni yuzaga keltiradi. to‘ldiruvchi ifoda materialiga ko‘ra egaga hamda qaratuvchiga o‘xshaydi, faqat grammatik shakl jihatdan ulardan farq qiladi. to‘ldiruvchi quyidagicha ifodalanadi: 1. ot bilan: nodon kishi o‘zining nasl-nasabiga, olim kishi esa o‘zining ilm …

2 / 36

a quloch och. (maqol). aziz o‘g‘lim, yomonlar bilan suhbatdosh bo‘lma, ulardan arslondan qochganday qoch, hammaga rahm va shafqat ko‘zi bilan qara. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). botirdan yaxshi ish qolar, donodan - yaxshi so‘z. (maqol). otlashgan son bilan: chiqmasa... bittasini menga ber, bir-ikki oy boqay... (p.qodirov). ikkovga birov botolmas, otliqqa yayov etolmas. (maqol). otlashgan olmosh bilan: manmanlik yaramas odat ekanini anglang, hamisha buni yodingizda tuting. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). katami, kichikmi har qaysisini hurmatlab, yoshi va martabasiga ko‘ra muomala qiling. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). otlashgan sifatdosh bilan: ayrilganni ayiq er, botinganni bo‘ri er. (maqol). otlashgan ravish bilan: ko‘kka boqma, ko‘pga boq. (maqol). ko‘pni bilgan oz so‘zlar, oz bo‘lsa ham soz so‘zlar. (maqol). otlashgan taqlid so‘z bilan: to‘g‘ ri, studentlar allaqachon paxtadan qaytib, yomg‘irdan ivigan parklar yana oshiq-ma’shuqlarning shivir-shiviriga to‘ldi. (o‘.hoshimov). to‘ldiruvchi o‘z vazifasi va shakliga ko‘ra ikki turga ajratiladi: vositasiz to‘ldiruvchi va vositali to‘ldiruvchi. vositasiz to‘ldiruvchi harakatni o‘ziga qabul qilgan, harakat …

3 / 36

ili vositasiz to‘ldiruvchi tarkibida tushum kelishigi -ni affiksi saqlanadi: bor borini eydi, uyatsiz orini eydi. (maqol). odamni po‘stin emas, ish qizdiradi. (maqol). belgisiz vositasiz to‘ldiruvchida -ni qo‘shimchasi qatnashmaydi, lekin uni tiklash mumkin bo‘ladi. boshqacha qilib aytganda, bunday vositasiz to‘ldiruvchi belgisiz tushum kelishigi shaklidagi so‘z bilan ifodalanadi: non emoqchi bo‘lsang, o‘tin tashishdan erinma (maqol). tekin boylik axtarguncha, o‘zingga bop hunar top (maqol). vositali to‘ldiruvchi bosh, qaratqich, tushum kelishiklaridan boshqa kelishikdagi birliklar bilan hamda ko‘makchili ishlatilgan birliklar bilan ifodalanadi. vositali to‘ldiruvchilarning ma’nolari va so‘roqlari turlichadir. mazkur to‘ldiruvchilarni jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishiklari affikslari hamda «bilan», «uchun», «to‘g‘ risida», «haqida» kabi ko‘makchilar shakllantirib, ular kimga? nimaga? kimda? nimada? kimdan? nimadan? kim bilan? nima bilan? kim uchun? kim to‘g‘ risida? nima xususida? kabi so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. masalan: inson bilimga intiladi va qachonki unda bilimga tashnalik so‘nsa, u insoniylikdan mahrum bo‘ladi. («tafakkur gulshani»). vositali to‘ldiruvchi ko‘pincha fe’l bilan ifodalangan bo‘laklarga, ba’zan esa sifat, ravish, ot, …

4 / 36

xil bo‘ladi: sifatlovchi, qaratuvchi, izohlovchi. sifatlovchi aniqlovchi ot bilan ifodalangan bo‘lakka odatda bitishuv yo‘li bilan bog‘lanib, otdan anglashilgan predmetning belgi xususiyatini, sifatini, miqdorini, o‘ringa munosabatini bildiradigan aniqlovchining bir turidir. u qanday?, qanaqa?, qaysi?, qancha?, necha?, nechanchi?, qachongi?, qaerdagi? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. sifatlovchi bog‘lanib kelgan so‘z sifatlanmish deb ataladi. sifatlovchi turli so‘z turkumlari bilan ifodalanadi: sifat bilan: quyoshning issiq, tansiq nurlari odamlarga xush yoqadigan bo‘lib qoldi. (o'.hoshimov). rang-barang gullar, har xil ekinlar, bog'lar, suvlar quyoshda yashnab tovlanadi (oybek). yaxshi so‘z, yaxshi muomala, ishq- muhabbat - insonni insonga, qalbni qalbga bog'laydigan sehrli ip. (sh.ubaydullaev). son bilan: ikkita zog‘ora non bilan to'rtta turshakni dasturxonga qo‘yib tamaddi qilgan bo'ldim. (o'.hoshimov). birinchi qor ham shu tepalik boshiga yog'adi, birinchi maysalar ham xirmontepa bag‘rida ko'karadi. (o'.hoshimov). uch-to‘rtta yirik-yirik qora qushlar nimanidir mo'ljalga olib shoshilmay aylanishadi. (p.qodirov). olmosh bilan: allaqaysi dengiz qushlarining odati qiziq ekan. (o'.usmonov) har bir qiyinchilikdan so‘ng bir rohat bor. (maqol). ot bilan: …

5 / 36

g‘uq ovoz ancha vaqtgacha bosilmadi. qaratqich aniqlovchi bu aniqlovchi ot yoki otlashgan so‘z bilan ifodalangan bo‘lakka muvofiqlashuv yo‘li bilan bog‘lanib, o‘zi ifodalayotgan shaxs yo predmetga boshqa bir shax syoki predmetning qarashli, tegishli ekanini bildiruvchi aniqlovchining bir turidir. u kimning? nimaning? qaerning? so‘roqlaridan biriga javob bo‘ladi. qaratuvchi quyidagicha ifodalanadi: ot yoki ot o‘rnida qo‘llanadigan olmosh bilan: tip-tiniq fazoning bir burchida turnalar karvoni ko'rindi. zumo'tmav ularning o'vchan sadolari havoni to'ldirdi... (o'.hoshimov). harakat nomi bilan: u bilan uchrashishning ming xil vo'lini izladi. (sahmad). ovora bo'lmoqning nima zarurati bor? (a.qodiriv). otlashgan sifat bilan: nomardga ishi tushmagan mardning qadrini bilmas. (maqol). tekinning minnati ko‘p, mehnatning ziynati ko‘p. (maqol). qo‘rqoqning ko‘zi katta, axmoqning so‘zi katta. (maqol). otlashgan son bilan: o‘nning yarmi - besh. otlashgan olmosh bilan (sifat, son o‘rnida qo‘llanadigan otlashgan olmosh bilan): buning sababi ko‘p. (p.qodirov). otlashgan sifatdosh bilan: o'qiganning tili ko‘p uzun bo'ladi. (maqol). otlashgan ravish bilan: ertaning buguni bor, bugunning ertasi bor. (maqol). …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ikkinchi darajali bo‘laklar"

презентация powerpoint mavzu: ikkinchi darajali bo‘laklar. to‘ldiruvchining ifodalanishi va tasnifi. aniqlovchi ta’rifi va tasnifi. holning ta’rifi va tasnifi. reja: 1.gapning ikkinchi darajali bo‘laklari. 2.to‘ldiruvchi va uning ifodalanishi. 3.aniqlovchi va uning ifodalanishi. 4.hol va uning ifodalanishi. to‘ldiruvchi ko‘pincha fe’l bilan ifodalangan, ba’zan fe’ldan boshqa ayrim so‘zlar bilan ifodalangan bo‘lakka boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanib, uning ma’nosini to‘ldirib keladigan ikkinchi darajali bo‘lak to‘ldiruvchi deyiladi. to‘ldiruvchi boshqaruvchi so‘zning talabiga ko‘ra kelishik affikslari (qaratqich kelishigidan tashqari) yoki ko‘makchilar orqali shakllanadi. masalan: aql va idrok quyoshga o‘xshaydi, ular dog‘larni bekitadi. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). to‘g‘ rilik bilan xiyon...

This file contains 36 pages in PPTX format (118.8 KB). To download "ikkinchi darajali bo‘laklar", click the Telegram button on the left.

Tags: ikkinchi darajali bo‘laklar PPTX 36 pages Free download Telegram