gapning ikkinchi darajali bo‘laklari yuzasidan amaliy mashg‘ulot

PPTX 24 pages 86.5 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 86.5 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: gapning ikkinchi darajali bo`laklari yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: gapning ikkinchi darajali bo`laklari yuzasidan amaliy mashg`ulot o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. ikkinchi darajali bo‘laklar. 2. to‘ldiruvchi: vositasiz va vositali to‘ldiruvchilar, ularning ifodalanishi. 3. aniqlovchi: sifatlovchi va qaratqich aniqlovchilar, ularning ifodalanishi. 4. hol va uning turlari, ularning ifodalanishi. 5. gapda bo‘laklarning joylashish tartibi. 6. berilgan gaplardagi gap bo‘laklarini sintaktik tahlil qilish. gapning ikkinchi darajali bo‘laklari gapning ikkinchi darajali bo‘laklari bosh bo‘laklarga tobe bo‘lib, ularni to‘ldirib, aniqlab, izohlab keladi. ikkinchi darajali bo‘laklar 3 ta: to‘ldiruvchi, aniqlovchi, hol. to‘ldiruvchi , turlari va uning ifodalanishi gapdagi biror bo‘lakka, ko‘pincha kesimga, boshqaruv yo‘li bilan birikib, uni to‘ldirib, izohlab kelgan bo‘lak to‘ldiruvchi deyiladi. to‘ldiruvchi ish-harakatga vosita bo‘lgan yoki bo‘lmagan predmetni bildiradi: maydonni g‘o‘zapoyadan tozaladik. to‘ldiruvchi ikki xil bo‘ladi: vositasiz to‘ldiruvchi va vositali to‘ldiruvchi. 1. vositasiz to‘ldiruvchi harakatni o‘ziga qabul qilgan, harakat bevosita o‘ziga o‘tgan predmetni bildiradi va kimni? nimani? qayerni? so‘roqlariga javob bo‘ladi. bu to‘ldiruvchi …

2 / 24

en ko‘rganni u ham ko‘rgan. vositasiz to‘ldiruvchi tushum kelishigi qo‘shimchasisiz ham qo‘llanadi: qiz zavq bilan ashula aytdi. terimchilar paxta terishyapti. vositasiz to‘ldiruvchi ba’zan chiqish kelishigidagi so‘z bilan ham ifodalanadi va u harakatni qisman o‘ziga qabul qilgan predmetni ifodalaydi: qani, oshdan oling! 2. vositali to‘ldiruvchi hokim so`zning kimga? nimaga? kimda? nimada? kimdan? nimadan? kim bilan? nima bilan? kim haqida? nima haqida? so‘roqlarga javob bo‘lib keladigan kengaytiruvchilari vositali to`ldiruvchilar deyiladi. vositali to`ldiruvchi jo`nalish, chiqish, ba’zan o`rin-payt kelishiklari qo`shimchalarini yoki uchun, bilan, orqali, xususida, to`g`risida kabi ko`makchlarni olgan so`zlar (yoki so`z birikmasi) bilan ifodalanadi: 1) ot bilan: odam odamdan bahra oladi. 2) olmosh bilan: bu sovg‘alarni sizga oldim. 3) otlashgan so‘zlar bilan: a) otlashgan sifat bilan: yaxshiga yondash, yomondan qoch. b) otlashgan son bilan: sakkizdan ikkini ayirsak, olti qoladi. d) otlashgan sifatdosh bilan: qo‘rqqanga qo‘sha ko‘rinar. e) otlashgan ravish bilan: kamiga uzr so‘raymiz. f) otlashgan taqlid so‘z bilan: zambaraklarning gumbur-gumburiga quloq soldi. g) …

3 / 24

di. aniqlovchi ikki xil bo‘ladi: 1. sifatlovchi aniqlovchi. 2. qaratqichli aniqlovchi. sifatlovchi aniqlovchi gapda shaxs yoki narsa-buyumning belgi-xususiyati, hajmi, shakli, maza-ta’mi, rang-tusi, miqdori, tartibi kabi ma’nolarni bildiradi va qanday? qanaqa? qaysi? qancha? nechanchi? necha? qayerdagi? kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi. sifatlovchi aniqlovchi tomonidan aniqlangan bo‘lak sifatlanmish deb yuritiladi. sifatlovchi va sifatlanmish bitishuv yo‘li bilan bog‘lanadi: oppoq qor yog‘moqda. sifatlovchi aniqlovchi quyidagicha ifodalanadi: 1. sifat bilan: sevimli vatanimda hayot osuda o‘tmoqda. 2. son bilan: oliygohlarda ming-ming talabalar bilim olmoqdalar. 3. olmosh bilan: ana shu ajoyib gullarni sizga atadim. 4. ot bilan: kumush qishdan, zumrad bahordan qolishmaydi kuzning ziynati. 5. sifatdosh bilan: o‘qigan odam hayotda qoqilmaydi. 6. ravish bilan: ko‘p gap - ortiqcha yuk. 7. taqlid so‘z bilan: taqir-tuqur ovoz eshitildi. 8. modal so‘z bilan: zarur ishlarimni bitirdim. 9. ibora bilan: qo`li ochiq odamlar ko`p. ba’zan sifatlovchi aniqlovchilar so‘z birikmalari bilan ifodalanib, yoyiq holda kelishi mumkin: muzdek qizib turgan yuzini ikki kafti orasiga …

4 / 24

erda. 2) otlashgan son bilan: birining ko‘zi qora, ikkinchisining ko‘zi ko‘k edi. 3) otlashgan sifatdosh bilan: so‘raganning bir yuzi qora, bermaganning ikki yuzi qora. 4) otlashgan ravish bilan: ko‘pning haqiga xiyonat qilmang. 5. ibora bilan: og`zi bo`shning ichida gap yotmaydi. qaratqichli aniqlovchilar ham birikmali holda qo‘llanadi: vohidjon boyagi qiz ko‘rsatgan eshikning tugmasini bosdi. qaratqichli aniqlovchilar qaralmish bilan munosabatga kirishganda turlicha shakllanadi: 1. qaratqich va qaralmish beigili keladi: bir kattaning gapiga kir, bir kichikning. 2. qaratqich belgisiz, qaralmish belgili keladi: kollej hovlisi qizlarning qiy-chuviga to‘la. 3. qaratqich va qaralmish belgisiz qo`llanadi: o`rik danak, yong`oq mag`iz. ayrim vaqtda qaratqich belgili, qaralmish belgisiz kelishi ham mumkin: bizning qishloq obod bo`ldi. hol, uning turlari va ifodalanishi hol ish-harakatning belgisini bildirgan gap bo‘lagidir. hol ko‘pincha gap markazi – kesimga bog‘lanib, undan anglashilgan ish-harakatning o‘rnini, paytini, holatini, sababini, maqsadini bildiradigan ikkinchi darajali bo‘lakdir: u rustamga qarab sekin gapirdi. hol ba’zan ot-kesimga ham bog‘lanadi: dalada hosil ko‘p. …

5 / 24

) terildi. paxta havas bilan (qanday?- hol) terildi. ravishdosh bilan ifodalangan vaziyat holi o‘ziga tobe bo‘lgan bo‘laklar bilan so‘z birikmasini hosil qilishi mumkin: eshikni sekin ochib, ichkariga qaradi. bu yoyiq vaziyat holi deb ataladi. 2.o‘rin holi ish-harakatning bajarilish o‘rnini bildiradi, qayerdan? qayerda? qayerga? kabi so‘roqlarga javob bo‘ladi, quyidagicha ifodalanadi: -ot bilan: shoshib uyga kirdi. biz daladan qaytdik. uni kollejda kutmoqchi edi. -o‘rin ravishi bilan: olisdan mashina ko‘rindi. akbar ichkarida o‘tirardi. -olmosh bilan: bunda bulbul kitob o‘qiydi. -ot bilan birga kelgan ko‘makchi bilan: uy ichida odam ko‘p edi. jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishigidagi so‘zlar ham hol, ham to‘ldiruvchi bo‘lib keladi, bunda ularni so‘roqlariga qarab farqlanadi: biz kollejga (qayerga?- hol) bordik. u menga (kimga? – to‘ldiruvchi.) qaradi. 3. payt holi ish-harakatning bajarilish paytini bildirib, qachon? qachondan beri? qachongacha? so‘roqlariga javob bo‘ladi va quyidagicha ifodalanadi: - payt ravishi bilan: bugun ishni erta tamomladim. -ravishdosh bilan: do‘stini qaytguncha kutdi. -ot bilan: tongda yo‘lga tushdi. -sifatdosh …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gapning ikkinchi darajali bo‘laklari yuzasidan amaliy mashg‘ulot"

mavzu: gapning ikkinchi darajali bo`laklari yuzasidan amaliy mashg`ulot mavzu: gapning ikkinchi darajali bo`laklari yuzasidan amaliy mashg`ulot o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. ikkinchi darajali bo‘laklar. 2. to‘ldiruvchi: vositasiz va vositali to‘ldiruvchilar, ularning ifodalanishi. 3. aniqlovchi: sifatlovchi va qaratqich aniqlovchilar, ularning ifodalanishi. 4. hol va uning turlari, ularning ifodalanishi. 5. gapda bo‘laklarning joylashish tartibi. 6. berilgan gaplardagi gap bo‘laklarini sintaktik tahlil qilish. gapning ikkinchi darajali bo‘laklari gapning ikkinchi darajali bo‘laklari bosh bo‘laklarga tobe bo‘lib, ularni to‘ldirib, aniqlab, izohlab keladi. ikkinchi darajali bo‘laklar 3 ta: to‘ldiruvchi, aniqlovchi, hol. to‘ldiruvchi , turlari va uning ifodalanishi gapdagi bi...

This file contains 24 pages in PPTX format (86.5 KB). To download "gapning ikkinchi darajali bo‘laklari yuzasidan amaliy mashg‘ulot", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning ikkinchi darajali bo‘la… PPTX 24 pages Free download Telegram