gapning uyushiq bo‘laklari

PPTX 26 pages 92.4 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.4 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

prezentatsiya powerpoint gapning uyushiq bo‘laklari. reja: 1.gapning uyushiq bo‘laklari. 2.uyushishning ifoda vositalari. 3.sanash ohangi va teng bog‘lovchilar. 4. uyushiq qator a’zolarining o‘zaro aloqaga kirishuvi. gapda bir xil so‘roqqa javob bo‘lib, bir xil sintaktik vazifasini bajaradigan, o‘zaro teng aloqaga kirishgan, bir umumiy bo‘lakka bog‘lanadigan gap bo‘laklari gapning uyushiq bo‘laklari deyiladi. masalan: odamning eng shirin, lazzatli va halol taomi o‘z mehnati, qo‘l kuchi bilan topgan rizqidir. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). mazkur gapda eng shirin, lazzatli va halol hamda o‘z mehnati, qo‘l kuchi bilan guruh so‘zshakllari uyushib kelgan. bunda birinchi guruhdagi so‘zshakllar bir xil so‘roqqa - qanday? degan so‘rog‘iga javob bo‘lib, sifatlovchi vazifasini bajargani holda, taomi umumiy bo‘lagiga - egaga bog‘langan; ikkinchi guruhdagi so‘zshakllar ham bir xil so‘roqqa - qanday? so‘rog‘iga javob bo‘lib hol vazifasida kelib, topgan umumiy bo‘lagiga - sifatlovchiga bog‘langan. har bir guruhdagi so‘zshakllar o‘zaro teng aloqaga kirishgan. bunday teng aloqadagi so‘z shakllar soni ikkidan va undan ortiq bo‘lib, keyingi paytlarda …

2 / 26

kesim: a) uyushiq fe’l kesim: ... ufqqacha cho‘zilgan lolazor rang-barang tovlanmoqda, yonmoqda. (j.abdullaxonov); b) uyushiq ot kesim: qalbi pok bo‘lgan kishining ishlari ham pok bo‘ladi, toza bo‘ladi. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). 3.uyushiq aniqlovchi: uyushiq sifatlovchi: tabiatning hech kimga bo‘ysunmaydigan, birovdan ruxsat ham so‘rab o‘tirmaydigan o‘z qonunlari bor. (o‘.hoshimov). ba’zan ikki va undan ortiq sifatlovchilar sifatlanmishni turli tomondan aniqlaydi va shuning uchun ham uyushmagan sanaladi. masalan: tog‘ tepasida to‘planayotgan qora bulutlar tushga borib quyuqlashib ketdi. (p.qodirov). bunda sifatlanmish (bulutlar) o‘rniga nisbatan harakatdagi belgi (tog‘ tepasida to‘planayotgan) va rang-tus (qora) jihatdan aniqlangan. uyushgan sifatlovchilar esa sifatlanmishni bir tomondan aniqlaydi. masalan: ular ichida sariq, binafsha rang gullar... asta silkinib, o‘zlarini ko‘z-ko‘z qilmoqchi bo‘lardilar. (j.abdullaxonov). bu gapda sifatlanmish (gullar) faqat rang- tus (sariq, binafsha rang) jihatdan tavsiflangan. sifatlovchilarning uyushganligini belgilashda sanash ohangsi muhim rol o‘ynaydi; uyushiq qaratuvchi: hayotda go‘zallik, quvvat va saodatning manbai soddalikdir. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). uyushiq izohlovchi: ...bo‘lajak katta san’atkor, arxitektura …

3 / 26

shakllanadi: mustaqil holda va umumlashgan holda. uyushuvchilar mustaqil holda shakllanganda, grammatik ko‘rsatkichlar (ot va otlshgan so‘zlar bilan foydalangan bo‘laklarda - kelishik, egalik, ko‘plik affikslari, -dagi o‘rin belgisi affiksi hamda ko‘makchilar; ot va fe’l kesimlarida - to‘liqsiz fe’l va ko‘makchi fe’llar hamda - dir affiks bog‘lamasi va so‘z bogtamalari) uyushiqli qatorning har bir a’zosida qatnashadi. masalan: qahraton sovuqqa va qurg‘ oqchilikka chidamli bo‘lgani uchun chinor manzarali daraxt sifatida qadrlanadi. (a.aminov). uyushuvchilar umumlashgan holda shakllanganda, turli grammatik ko‘rsatkichlar uyushiq qatorning oxirgi a’zosida qo‘llanib, barchasi uchun taalluqli bo‘ladi. bunda turli umumlashtiruvchi grammatik ko‘rsatkichlar qavsdan tashqariga chiqariladi. va bu holda shakllangan uyushuvchilarning bitta bo‘lak deb qarash lozim bo‘ladi. masalan: sharq chinorlari (kavkaz, qrim va o‘rta osiyo)da... o‘stiriladi. (a.aminov). mahkam (karavotlar va tubochkalar) bilan qurshalgan stolga qaradi. (p.qodirov). ... bu xona boshqa xonalaridan (nihoyatda yorug‘ligi, ozoda, haddan tashqari sarishtaligi) bilan farq qilardi. (j.abdullaxonov). uyushiq qator a’zolari tenglashish yo‘li bilan sintaktik aloqaga kirishadi. bu aloqa teng …

4 / 26

lidan na uyidan sado chiqdi (i.rahim). va bog‘lovchisi vazifasida -u (-yu), -da, na ... na yuklamalari ham qo‘llanishi mumkin. keyin chakmonning ikki engini xurjunga o‘xshatib elkasiga tashladi-da, orqaga qaytdi. (p.qodirov). yigit qora qushlarni ko‘rdi-yu, birdan sergaklandi. (p.qodirov). va biriktiruv bog‘lovchisi vazifasini bilan ko‘makchisi ham bajarishi mumkin: deraza bilan doska orasida qo‘lini orqasiga qilib yurib, lektsiya o‘qiyotgan surrang kostyumli barvasta kishi to‘xtadi. (p.qodirov). bilan yordamchisi, va bog‘lovchisi singari, juft - juft qo‘llangan uyushuvchilarda har bir juft o‘rtasida keladi: to‘g‘rilik bilan xiyonat, yolg‘ onchilik bilan diyonat chiqisha olmaydi. («oz - oz o‘rganib dono bo‘lur»). 2.zidlovchilar (lekin, ammo, biroq): tolibjon bolalarning beg‘ubor, ammo almoyi - aljoyi gaplaridan zavqlanib jimgina borardi. (s. ahmad). usta qambar o‘g‘lini urmadi, so‘kmadi, lekin bir - ikki oy u bilan gaplashmadi. (p.qodirov). zidlov bog‘lovchilar vazifasida -u, (-yu) yuklamasi ham qo‘llanishi mumkin. masalan: o‘ttiz yildan beri shu qishloqda uy quribman-u, ... shu buloq ... oyko‘lni oyko‘l qilib turgan shu suv …

5 / 26

viloyatlarida bo'lsangiz, 500-600 yillik chinorlarni ko'rasiz. (a.aminov). u doktorlarga goh zug‘um qilib, goh yaxshi gapirib statsionardan chiqdi. (s.ahmad). uyushuvchilar o‘zaro va, hamda, bilan biriktiruv bog‘lovchilari orqali, shuningdek, yakka ayiruv bog‘lovchilari yordamida aloqaga kirishganda, ular orasiga vergul qo‘yilmaydi: anhorda suv sokin va ulug‘ vor oqardi. (f.musajonov). salim ota bilan yigitlar mehmonni ... kuzatib tashqariga chiqishdi. (skaromatov). uyushiq bo‘lakli gaplarda umumlashtiruvchi birliklar uyushuvchilardan oldin kelsa, shu birlikdan so‘ng ikki nuqta qo‘yiladi: hamma erda: uylarda, ko‘chalarda ivirsib yotgan xazon yuzi ertalab qirovdan ... oppoq bo‘lib qoladi. (oybek). umumlashtiruvchi birliklar uyushuvchilardan so‘ng kelganda, undan oldin tire qo‘yiladi: kishilar, xotinlar, bolalar - kutib oluvchilar vagon bo‘ylab chopdilar. (r.fayziy). /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gapning uyushiq bo‘laklari"

prezentatsiya powerpoint gapning uyushiq bo‘laklari. reja: 1.gapning uyushiq bo‘laklari. 2.uyushishning ifoda vositalari. 3.sanash ohangi va teng bog‘lovchilar. 4. uyushiq qator a’zolarining o‘zaro aloqaga kirishuvi. gapda bir xil so‘roqqa javob bo‘lib, bir xil sintaktik vazifasini bajaradigan, o‘zaro teng aloqaga kirishgan, bir umumiy bo‘lakka bog‘lanadigan gap bo‘laklari gapning uyushiq bo‘laklari deyiladi. masalan: odamning eng shirin, lazzatli va halol taomi o‘z mehnati, qo‘l kuchi bilan topgan rizqidir. («oz-oz o‘rganib dono bo‘lur»). mazkur gapda eng shirin, lazzatli va halol hamda o‘z mehnati, qo‘l kuchi bilan guruh so‘zshakllari uyushib kelgan. bunda birinchi guruhdagi so‘zshakllar bir xil so‘roqqa - qanday? degan so‘rog‘iga javob bo‘lib, sifatlovchi vazifasini bajargani holda, tao...

This file contains 26 pages in PPTX format (92.4 KB). To download "gapning uyushiq bo‘laklari", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning uyushiq bo‘laklari PPTX 26 pages Free download Telegram