уйғонган миллат маърифати

DOCX 31.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1497257762_68495.docx уйғонган миллат маърифати (мурод абдуллаев билан cyxfiam) · сизнинг кўп саъй-ҳаракапиарингиз билан дорулфу-нунда миллий уйғониш даври узбек адабиёти кафедраси ташкил бўлди. тўғрисини айтсак, биз шу чоққача на мум-тоз адабиётимиз, на шўро даври адабиётшунослиги мисо-лида бундай талқинларга дуч келмаган эдик. жадид адабиёти деган тушунчалар бор эдию у ҳам мафкуравий тор фикрлик исканжасидан буткул фориғ бўла олмаган эди. шу маьнода, миллий уйғониш адабиёти ҳар қалай биз учун янги тушунча. сиз ўзингиз раҳбарлик қилаётган шу илм дарго-ҳининг мазмун-моҳиятини, мақсад ва вазифаларини қандай изоҳлайсиз? · маданият тарихида «уйғониш» (ренессанс) деган тушунча бор. уни кўпроқ ўрта аср европасига ва асосан 19-асрдан бошлаб ишлатиб келадилар. у ижтимоий-маъ-навий ҳаётнинг барча жабҳаларидаги жонланиш, кўтари-лишнинг бир пайтда бир варакайига тўғри келишини кўзда тутади. масалан, италияда 14-16-асрларда шундай бўлган. «уйғониш» учун олдин «ухлаган» бўлиши керак, албатта. бу жиҳати ҳам тўғри келади. рем ва ромул милоддан етти аср олдин асос солган қадим антик маданиятни, помпеи, цезарларни жаҳонга берган румо давлати …

босқичлар ҳақидаги таълимот асосида феодализмнинг емирилиши, капитализмнинг шаклланиши даври ҳодиса-си, деб тушунтирилади. миллатларнинг пайдо бўлиши-дан таъриф-тавсифигача капитализм билан боғлаб кели-нади. чунончи, миллат - капитализмнинг маҳсули, у ки-шиларнинг аввало иқтисодий, сўнг тил, ҳудуд, маданий бирлиги асосида карор топган ижтимоий тараққиёт шак-ли каби. диний, давлат бирлигининг аҳамияти йўқ. бу етмагандек, ҳар бир миллат қоқ иккига ажратилди («ҳар бир миллатда икки миллат бор...»). миллат тушунчаси бизда жуда эскидан келади. маса-лан, алишер напои ими иг ҳар бир асарида учрайди. олай-лик, паҳлавон муҳаммадга «шамсул миллати вад-дин» деб таъриф беради. у миллатни дин, мазҳаб маъносида ҳам қўллайди, лекин кўп ўринларда тил, дин, ҳудуд бирлиги га таянган кишилар жамоасини кўзда тутади. xx асрнинг бошида ҳам бизда миллат шундай тушунилди. гап шунда-ки, 300-400 йиллик сукунатдан кейин (жаҳон тарих қати-да туркистон ва умуман туркий халқлар таназзулини 16-асрдан бошлаш анъанаси мавжуд бўлиб, бунинг бош са-бабларидан бири 15-асрда денгиз йўлининг очилиб, и пак йўлининг тўхтаб қолиши деб ҳисоблайдилар) қадим ўлка-миз ҳаётининг …

иб, 1929 йилга қадар давом этган ва шамдай атрофии ёритиб бораётганида лаврой шамоли ўчирган бу ҳодисанинг мазмун-моҳияти у ёқда турсин, майдонга ке-лиши, қатағон сабабларини ҳам етарли англай олган эмас-миз. узоқ йиллар уни тилга олиш ман қилинди. сўнг уни 1905-1907 йиллардан рус инқилобий ҳаракати билан боғ-ладик. октябрдан кейин халқ манфаатига зид йўддан кет-ди, деб тушунтирдик. ва замонга қараб бу нуқтаи назарга таҳрир киритиб бордик. аслида туркистонда русиядаги инқилобларнинг таъсири биз ўйлаганчалик бўлган эмас. аввало, бу инқилобий ҳаракатларнинг аксарияти тор доирада туркистонга кўчириб келтирилган руслар ораси-дагина бўлган, маҳаллий халқ деярли иштирок этмаган. иккинчидан, ҳар қандай инқилоб зўравонликка таянар эди. ниҳоят, бу инқилобларнинг ғоявий дастури — илмий социализмча «ижтимоий адолат ва тенглик» талқини ис-ломга зид эди. шуларга кўра, 1905-1917 йиллар туркистон инқилоби ҳақида гапириш муболағадан бошқа нарса эмас. 1917 йил феврални шоир сидқий хо ила или кий русия инқилоби деб тушунтиради ва унга бағишлаб шу номда махсус бир достон ёзиб бостиради. октябрь, кўпчилик …

уюк бурилиш йили» бўлиб тарихга кирди. шу билан ўттиз йилча давом этган иқги-содий, ижтимоий, маънавий ҳаётнинг барча жабҳаларида катта кўтарилиш ясаб, халқимизнинг яхлит бир узбек миллати сифатида ўзини англашига, қадри ва ўрнини то-пишига буюк хизмат қилган жадидчилик даври битиб, унинг намояндаларини «синф сифатида тугатиш» бош-ланди. миллий уйғониш барҳам топди. «социалистик уйғониш» йўлга қўйилди. биз миллий уйғониш даври узбек адабиёти деганда мана шу даврни кўзда тутамиз. мен ҳозир авж даври 30 йил атрофида деб кўрсатдим. бу ҳодисанинг майдонга келиш омиллари ҳам бор. у узоқрокдан, туркистоннинг истилосидан бошланади. шу тариқа биз ушбу даврни 1865-1929 саналари билан чегаралаймиз. бу давр адабиёти чинакам маънодаги янги адабиётдир. у анъанавий адаби-ётдан шаклидан тортиб, мазмун-мундарижасигача, ифода воситаларигача кескин фарқ қилади. у миллатни уйғот-ган, истиқлолга бошлаган адабиётдир. бу унинг биринчи ва энг муҳим хусусиятидир. кафедрамиз мана шу давр адабиётини ўрганиш ва ўргатишни мақсад қилиб олади. биз россия истилоси ва унинг оқибатлари, давр воқеала-рининг тарихий-бадиий адабиётда ёритилиши, миллий озодлик …

уаллимлар ҳам, узбек матбаачилик тарихини бошлаб берган оташзабон публицистлар ҳам, профессионал узбек театрининг биринчи ғиштини қўйиб, актёрли-гидан муаллимлигигача ўзи бажарган театрчилар ҳам, қўйингки, истиқлол учун кураш байроғини баланд кўта-риб, уни яқинлаштириш учун калам билангина эмас, қурол билан ҳам жонбозлик қилган шулар эди. улар ҳақда сўз юритганда шу томонларини ҳам айтиш керак бўлади. ниҳоят, яна бир ran. бу давр адабий -тарихи й материал и фанимиз учун, муболағасиз айтиш мумкинки, очилмаган қўриқ даража-сида. биз ҳозир ҳамза ва қодирийни истисно қилсак, даврнинг энг машҳур кишиларинигина, уларнинг ҳам номларию бир-икки тилга тушган асарларинигина била-миз. чўлпоннинг салмоқпи биргина китоби чиқди, холос. беҳбудий, фитратларнинг эса мутахассислар етишмасли-ги, борларининг ҳам қовушмаслиги, бўшанглигимиз, масъ-улиятсизлигимиз ва ҳоказолар туфайли шу пайтга қадар бирорта алоҳида китоби чиқмади. турли сабаблар билан у қадар машҳур бўлмаган ис-теъдодлар ҳақида гапирмай қўя қолайлик. нима қилиш керак? ҳар бир кун, дақиқани ғанимат билиб, миллий уйғониш деб аталган ва тарихимизда ғоят муҳим ўрин тутган бу даврнинг сақланиб …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "уйғонган миллат маърифати"

1497257762_68495.docx уйғонган миллат маърифати (мурод абдуллаев билан cyxfiam) · сизнинг кўп саъй-ҳаракапиарингиз билан дорулфу-нунда миллий уйғониш даври узбек адабиёти кафедраси ташкил бўлди. тўғрисини айтсак, биз шу чоққача на мум-тоз адабиётимиз, на шўро даври адабиётшунослиги мисо-лида бундай талқинларга дуч келмаган эдик. жадид адабиёти деган тушунчалар бор эдию у ҳам мафкуравий тор фикрлик исканжасидан буткул фориғ бўла олмаган эди. шу маьнода, миллий уйғониш адабиёти ҳар қалай биз учун янги тушунча. сиз ўзингиз раҳбарлик қилаётган шу илм дарго-ҳининг мазмун-моҳиятини, мақсад ва вазифаларини қандай изоҳлайсиз? · маданият тарихида «уйғониш» (ренессанс) деган тушунча бор. уни кўпроқ ўрта аср европасига ва асосан 19-асрдан бошлаб ишлатиб келадилар. у ижтимоий-маъ-навий ҳаётнинг барча ...

DOCX format, 31.0 KB. To download "уйғонган миллат маърифати", click the Telegram button on the left.

Tags: уйғонган миллат маърифати DOCX Free download Telegram