tilshunoslik asoslari

PDF 194 pages 8.0 MB Free download

194 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.0 MB

File type PDF

Pages 194

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 194

/ . o'zbekiston respubllkasi olly ba o'rta maxsus ta'llm vazirllgi ibrohim yo'ldoshev o'lmas sharipova tilshunoslik asoslari o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi oliy o'quv yurtlari uchun o'quv qo'llanma sifatida nashrga tavsiya etgan ' bakalavriat yo'nalishi: 5141 ioo - o'zbek tili va adabiyoti 5141300 - ona tili va adabiyoti toshkent «iqtisod-moliya» 2007 81 taqrizchilar: filologiya fanlari doktori, professor r.rasulov; filologiya fanlari nomzodlari, dotsentlar x.mahamadaliyev, m.yo'ldoshev yo'ldoshev ibrohim y72 tilshunoslik asoslari. oliy o'quv yurtlari uchun o'quv qo'llan- mal i.yo'idoshev, o'.sharipova; mas'ul muharrir s.muhammedova; o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'tim vazirligi. - t.: iqtisod-moliya, 2007. - 192 b. sharipova 0'. "tilshunoslik asoslari" fanidan yozilgan ushbu o'quv qo'ilanmada tilshunoslikning tarixi va nazariyasiga oid materiallar berilgan. unda "tilning paydo bo'lishi" , "til va tafakkur", "til va jamiyat", "yozuv va uning paydo bo'lishi", "leksikologiya", "grammatik kategoriyalar", "sotsiolingvistika", 'tillaming ti pologik tasnifi" kabi mavzular atroflicha yoritib berilgan. ushbu qo'llanma oliy o'quv yurti filologiya fakulteti …

2 / 194

at», «tilshunoslik va boshqa fanla!», «yozuv», «leksikologiya», «leksikma'noning kengayishi va torayishi», «terminologiya», «terminlarning yasalishi», «etirnologiya», «leksikografiya», «tillarning genealogik tasnifi» rnavzulari, filologiya fanlari nornzodi, dotsent o'.sharipova tomonidan esa«tilshunoslik fan sifatida», «tilning rnohiyati», «tilning paydo bo'lishi», «til sistema sifatida», «fonetika va fonologiya», «nutq tovushlari artikulyatsiyasi», «nutq tovushlari tasnifi», «nutqning fonetik bo'laklari», «urg'u», «tovushlarning nutqjarayonida o'zga rishi», «so'zlarning rna'no rnunosabatiga ko'ra turlari», «tabu va evferniirn», «grarnrnatika», «morfologiya», «sintaksis», erstatda kelgindilartili mahalliy tilga sezilarli m'sir o'tkazadi: iekin uni slqib chiqara olmaydi. tilda inqilob bo'lmaydi. tildagi o'zgarishlar asta-sekin evolyutsion yo'l bilan am alga oshadi. til taraqqiyotida turg'unlik bo'lmaydi. u doim rivojlanadi. har qanday til o'z tarixiy taraqqiyoti davomida lug'at tarkibini ichki va tashqi manbalar hisobiga boyitib, rivojlantirib boradi. til taraqqiyotining bu umumiy qonuniyati o'zbek tili uchun ham taalluqlidir. o'zbek tili lu g'at tarkibining boyishida ichki manbalar muhim manbalardan hisoblansa da, dunyodagi hech bir til faqat o'z ichki manbalarigagina tayanib ish 9 ko'rmaganidek, o'zbek tili uchun …

3 / 194

halar bilan birga, o'z navbatida, ularni ifodalovchi lekse malar ham o'ziashadi. dunyoning ko'pgina tilshunoslari tillarning o'zaro aloqasi xususida talaygina ilmiy izlanishlar olib borishgan. olib borilgan tadqiqotlarning ko'pchiligida bu masalaga ijtimoiy-tarixiy hamda psixologik nuqtayi nazardan yondashilgan, ya'ni muayyan bir til tarixini o'rganish orqali mazkur til ning o'z taraqqiyoti davomida tarixning u yoki bu davrida boshqa tillar ta' - siriga tushishi va buning natijasida tillar o'rtasida o'zaro so'z almashish hodisasi kuzatilgan. tabiiyki, tillar o'rtasida o'zaro so'z almashish aloqa sining miqdoriy natijalari turli tillarda turlicha bo'ladi. jahon tillari orasida hech qachon va hech qayerda boshqa tillar ta'siriga tushmagan yoki o'z lug'at boyliklaridan boshqa tillarga bermagan til topilmasa kerak. shu ningdek, hech bir tirik til boshqa bir til bilan o'zaro aloqaga kirishmaslik kafolatini bera olmaydi. ayniqsa, o'zaro aloqada bo'lgan xalqlaming tillari bir-birlariga ta'sir etishi, bir-birini boyitishi uchun xizmat qilishi, bunday o'zaro ta'sirning leksikada samarali bo'lishi ma'lum fakt. xalqlarning o'zaro aloqalari, tillarning bir-biriga ta'siri turli …

4 / 194

$ordadir. ayni shunday ho]at ni o'zbek tilining barcha terminologik sistemalarida ham to'liq kuzatish mumkin. 10 , quyida o'zbek tilining tarixiy taraqqiyotiga ta'sir ko'rsatgan va u bilan muomalada bo'lgan tillar mavzusini o'zbek kitobatchilik terminologiyasi timsolida berishga harakat qildik. ta'kidlash lozimki, ba'zi turkiy tillarda bo'lganidek, o'zbek kitobatchi lik terminologiyasi shakllanishining dastlabki bosqichlarida (xi-xii asrdan xx asr boshlariga qadar) o'zbek adabiy tilining lug'at boyligidan ayni so haga oid terminlar yaratishda asosiy manba o'laroq yetarli darajada foyda lanilmagan. bu yo'nalishda asosiy ustunlikka, birinchi navbatda, arab tili, keyin esa, fors-tojik tili ega bo'lgan. shu bois,o'zbek kitobatchilik terminolo giyasining shakllanishida arab hamda fors-tojik tillarining o'mi katta bo'lgan. arab tillning ta'siri o'zbek tili leksikasida arabcha so'zlaming ma\judligi o'tmishda markaziy osiyo hududlarining arablar tomonidan egallanishi hamda uning tarixiy ijtimoiy oqibatlari bilan bog'liqdir. sodir bo'lgan siyosiy hamda ma'naviy o'zgarishlar mahalliy xalqlar intel1~ktual turrnush tarzining barcha sohalariga arab tili va arab madaniyatining kirib kelishiga zamin yaratdi. buning natija sida, arab …$

5 / 194

lliy xalq vakillari o'z ona tili bilan bir qatorda arab tilida erkin yozadigan va gapira oladigan bo'ldi. o'rta osiyolik mashhur olimlar al-xorazmiy, abu rayxon beruniy, abu ali ibn sino, abunasr forobiy, ahihad al-farg'oniy kabilar o'z il miy asarlarini arab tilida yozganlar. turkiy tillarga dastlab diniy, so'ngra ijtimoiy-siyosiy, ilmiy va madaniy terminologiyaga oid arabizmlar kirih keldi. arabcha so'zlar nafaqat turkiy tillarga, balki u bilan doimiy birga yashab kelgan fors-tojik tiliga ham o'z ta'sirini ko'rsatdi. ko'pgina adabiyotlarda o'zga tillardan so'z o'zlashtirishning asosiy manbai sifatida boshqa tillardan qilingan tarjimalar ko'rsatiladi. albatta, 1 1 bu to'g'ri. kitobatchilik sohasida ham ambcha yoki forscha leksik birliklarning o'zbek tiiiga kirib kelishida u tiiiardan qilingan davlat ahamiyati damjasidagi tarjimalarning o'rni katta bo'lgan. bunday tmjimachilik ishlaridan ko'zda tutiigan asosiy maqsad turkiy xalqlarni sharqda takomil topgan fan va adabiyot yutuqlari biian keng tanishtirishdir. shu maqsadda, asosiy tmjimalar arab va fors tiiiaridan am alga oshirilgan. arabcha so'zlarning o'zbek tiliga kirib kelishidagi …

Want to read more?

Download all 194 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik asoslari"

/ . o'zbekiston respubllkasi olly ba o'rta maxsus ta'llm vazirllgi ibrohim yo'ldoshev o'lmas sharipova tilshunoslik asoslari o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi oliy o'quv yurtlari uchun o'quv qo'llanma sifatida nashrga tavsiya etgan ' bakalavriat yo'nalishi: 5141 ioo - o'zbek tili va adabiyoti 5141300 - ona tili va adabiyoti toshkent «iqtisod-moliya» 2007 81 taqrizchilar: filologiya fanlari doktori, professor r.rasulov; filologiya fanlari nomzodlari, dotsentlar x.mahamadaliyev, m.yo'ldoshev yo'ldoshev ibrohim y72 tilshunoslik asoslari. oliy o'quv yurtlari uchun o'quv qo'llan- mal i.yo'idoshev, o'.sharipova; mas'ul muharrir s.muhammedova; o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'tim vazirligi. - t.: iqtisod-moliya, 2007. - 192 b. sharipova 0'. "tilshunosl...

This file contains 194 pages in PDF format (8.0 MB). To download "tilshunoslik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik asoslari PDF 194 pages Free download Telegram