tilshunoslik asoslari

PDF 34 стр. 3,1 МБ Бесплатная загрузка

34 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,1 МБ

Тип файла PDF

Страницы 34

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 34

5-mavzu. til va nutq qatlamlari tilshunoslik asoslari o‘qituvchi: f.f.n., dotsent n.ahmedova 2 reja til sathlari fonetik-fonologik sath va uning birliklari leksikologiya va uning birliklari mavzu: tilning fonetik-fonologik, lug„at sathi tayanch tushunchalar til va nutq munosabati nutq birliklari til birliklari til sathi fonema morfema soʻz birikmasi leksema gap tavsiya etiladigan adabiyotlar roʻyxati  исламджанова х. путеводитель по языковедческим дисциплинам. – ташкент, 2009.  ирискулов м.т. tилшуносликка кириш. – тошкент: янги аср авлоди, 2009.  амирова т.а., и другие. история языкознания. –м., 2005.  реформацкий а.а. введение в языкознание. учебное пособие. - м.: 2004.  xolmanova z. tilshunoslikka kirish. oʻquv qoʻllanma. - t.: 2007 4  til tizimini tashkil etgan asosiy sathlar til tizimini tashkil etgan asosiy sathlar fonetik-fonologik sath leksik sath grammatik sath  leksik sath tilning leksik sathi tilda mavjud boʻlgan soʻzlarning yigʻindisidan iborat. leksik sath tilning fonetik-fonologik va grammatik sathlaridan har doim oʻzgarib va rivojlanib turishi bilan ajralib turadi. …

2 / 34

sohasi frazeologiya deyiladi. soʻz tilshunoslikning boshqa boʻlimlarida ham oʻrganiladi  leksikologiya haqida umumiy tushuncha lеksikologiya tilshunoslikning tilni lug`at tarkibini o`rganuvchi boʻlimidir. so`z tilning eng asosiy va markaziy birligidir. tildagi barcha so`zlarning yig`indisi uning lug`at tarkibi yoki lеksikasi dеb ataladi. lеksikologiyaning o`rganish doirasi kеng, unda so`zlarning ma‟nolari, til lug`at tarkibining boyishi va nutqiy vazifalari, ma‟nodagi oʻzgarishlar, ma‟noning torayishi va kеngayishi kabi bir qator masalalarni qamrab oladi. leksemaning semantik tarkibi leksema semema sema atash semalari integral sema differensial sema arxisema ifoda semasi baho semasi nomema  so`z - leksema moddiy tomon (nomema) ma’no tomon (semema) soʻzning ma’nolari lugʻaviy yoki atash ma’nosi grammatik ma’no  o’rik leksemasi sememasi: 1) ho‘l meva turi; 2) shu mevaning quritilgani; 3) shu mevani beradigan daraxt. nomemasi: 4 ta harf – 4 ta tovush, 2 ta bo’g’in, 1 ta urg’u daraxt leksemasining semalari quyidagilar: 1) predmet; 2) o‘simlik; 3) yerda o‘suvchi; 4) tanali; 5) ildizli; 6) shoxli; 7) …

3 / 34

likka asoslansa, mеtonimiya dеb yuritiladi: navoiyni oldim qoʻlimga. butunni unung qismi bilan atash yoki qism nomini butun uchun qo`llash sinеkdoxa dеyiladi: qo’lini ogʻziga tiqdi bir pеdmеt nomini ikkinchi prеdmеtga umumiy vazifasi asosida ko`chirilishi vazifadoshlik dеb yuritiladi: samolyot qanoti ma’noning kengayishi yaylov so‘zi dastlab "tog’ning tepasidagi o‘tloq"ni ifodalagan: hozirgi paytda yaylov so‘zi "mol boqiladigan o‘tloq"ni emas, balki umuman "mol boqiladigan maydon"ni anglatadi ma’no torayi shi m.qоshg‟аriyning “dеvоnu lug‟оtit turk” аsаridа qаyd etilishichа, xi аsrdа kiyik so„zi bаrchа vаhshiy hаyvоnlаrgа nisbаtаn hаm qo„llаngаn, so„ng hаyvоnlаrning bir turi – оhuni ifоdаlаshgа хоslаnib qоlgаn. ma’no torayi shi masalan, qadim m. koshg„ariy davrida barcha tolalar yung deb atalgan. keyinchalik paxtadan olinadigan tola ip so„zida, pilladan olinadigan tola ipak so„zida ifodalanadigan bo„ldi. yung so„zi hozir jonzod terisidan olinadigan tolani bildiradi, ya‟ni yung so„zi leksik ma'nosida torayish kechdi. ma’no torayi shi yilqi so„zi ham dastlab ‘uy hayvoni’ leksik ma'nosida bo„lgan. bu so„z o„zi ifodalagan tushuncha farqlanishi natijasida …

4 / 34

maqsadi bilan amalga oshiriladi. disfemizm kishi, narsa, harakat, holatga dag„al, qo„pol, takallufsiz so„zlarni qo„llash orqali yuzaga keladi. evfemizm disfemizm invalidlar - imkoniyati cheklanganlar invalidlar olimpiadasi - paralimpiya o‘yinlari ko‘r - ko‘zi ojiz xotin - umr yo‘ldoshi xotin olmoq –uylanmoq qari - yoshi ulug‘ kechikmoq - ushlanib qolmoq semirmoq o‘rniga to‘lishmoq o‘lim tushunchasiga nisbatan ko‘ziga tuproq to‘lmoq, asfalasofinga jo‘namoq, yer tishlamoq, yerning qa'riga ketmoq, qulog‘i tagida (ostida) qolmoq, yostig‘i qurimoq, narigi dunyoga jo‘namoq bukri, cho‘loq, novcha, tirtiq, ahmoq, nomard, muttaham so‘zlarining odamga nisbatan qo‘llanishi disfemizm disfemizm disfemizmlar so‘zning deyarli hosila ma'nosi sifatida yuzaga keladi. u hosila ma'noni yuzaga keltiruvchi quyidagi hodisalar natijasi bo‘ladi. 1.metaforaga ko‘ra hosil bo‘ladi. masalan: to‘nka, ho‘kiz, terak, qo‘nqa kabi disfemizmlar odamga nisbatan qo‘llanar ekan, uning ko‘rinishi, shakli o‘xshashligi nazarda tutilgan. 2.metonimiyaga ko‘ra hosil bo‘ladi. masalan, chopon, chuvrindi kabi disfemizmlar odamga nisbatan qo‘llanar ekan, yo uning ustidagi, yo uning harakatiga qarab aloqadorligi nazarda tutilgan. 3.sinekdoxaga ko‘ra hosil bo‘ladi. …

5 / 34

a beraman o„rnida qizimni uzataman, qizimni turmushga chiqaraman kabi so„z va iboralaming qo‟llanishi evfemizmdir. tabu tabu so„zi polineziyaning tonga tilidan olingan bo„lib, „man etmoq‟, „taqiqlamoq‟ ma‟nosini beradi. shuni e'tiborga olgan holda, tabu ikkiga bo„lib o„rganiladi: etnografik tabu, lingvistik tabu o‘tmishda biron kishi o‘lganda, qabiladan o‘lim sharpasini yo‘qotish uchun marhumning nomini aytish man etilgan. tabu etnik tushuncha bo‘lib, qandaydir narsaning, harakatning nomini aytishni man qilishdir. bunday odatning tilga tatbiq qilinishi bilan lingvistik tabu yuzaga kelgan. o‘zbek tilida chayonning nomi tabulanib, uning o‘rnida eshak, benom, nomi yo‘q so'zlari ishlatiladi. tabu va evfemizmlarning paydo bo„lishi ham, ijtimoiy tafakkur, aniqrog„i irim va e‟tiqodlar bilan bog„liq. masalan, ilon - “arg„amchi”, pes – “oqarmoq” kabi qo„llashlar bu yomon hodisalarning oldini olish, irim bilan bog„liq bo„lsa, tug„moq- “yengil bo„lmoq”, “ko„zi yorimoq”, “o„g„il yo qiz ko„rmoq”; erga bermoq - “turmushga chiqarmoq” (uzatmoq), “baxti ochilmoq” singari qo„llashlar etika (madaniyat)ga daxldordir. tabu bitta leksema ma‟nosida nutqiy muhit talabiga ko„ra zidlanishning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 34 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tilshunoslik asoslari"

5-mavzu. til va nutq qatlamlari tilshunoslik asoslari o‘qituvchi: f.f.n., dotsent n.ahmedova 2 reja til sathlari fonetik-fonologik sath va uning birliklari leksikologiya va uning birliklari mavzu: tilning fonetik-fonologik, lug„at sathi tayanch tushunchalar til va nutq munosabati nutq birliklari til birliklari til sathi fonema morfema soʻz birikmasi leksema gap tavsiya etiladigan adabiyotlar roʻyxati  исламджанова х. путеводитель по языковедческим дисциплинам. – ташкент, 2009.  ирискулов м.т. tилшуносликка кириш. – тошкент: янги аср авлоди, 2009.  амирова т.а., и другие. история языкознания. –м., 2005.  реформацкий а.а. введение в языкознание. учебное пособие. - м.: 2004.  xolmanova z. tilshunoslikka kirish. oʻquv qoʻllanma. - t.: 2007 4  til tizimini tashkil etgan asosiy sathlar ...

Этот файл содержит 34 стр. в формате PDF (3,1 МБ). Чтобы скачать "tilshunoslik asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tilshunoslik asoslari PDF 34 стр. Бесплатная загрузка Telegram