so'z va uning ma'noviy tuzilishi

DOC 43 pages 184.5 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 184.5 KB

File type DOC

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

ishning umumiy tavsifi……………………………………………………3 reja: kirish asosiy qism 1. so`z va uning ma`noviy tuzilishi 1.1. so‘z va uning mohiyati 1.2.leksik ma’no va uning tuzilishi 1.3. leksik ma`noning taraqqiyot yo`llari 2. so`z ma`nosining ko`chishi va uning asosiy turlari 2.1. metafora asosida nom kchishi 2.2. metonimiya usulida nom kchishi 2.3. sinekdoxa usulida nom kchishi 2.4. vazifadoshlik asosida nom ko`chishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati kirish mavzuning dolzarbligi. til bevosita ajdodlardan avlodlarga o`tib kelayotgan ma`naviy meros, bebaho boylik hisoblanadi.shuning uchun birinchi prezidentimiz i.a.karimov “uni boyitish,asrab-avaylash, nufuzini yanada oshirish uchun doimo izlanishlar,tadqiqotlar olib borish zarur” ligini ta`kidlab o`tgan. ma`lumki, leksema – tilning asosiy birligi sifatida bizni qurshab turgan olam unsurlarini nomlash uchun xizmat qiladi. leksema nomlash vazifasi bilan chegaralanib qolmasdan, olam haqidagi bilimlarimizni kelajak avlodlarga yetkazish, anglash, tinglovchiga ta`sir etish kabi vazifalarni ham bajaradi. bu esa so`zning naqadar serqirra hodisa ekanligidan dalolat beradi. so`zlar dastlab paydo bo`lganda biror bir predmet, harakat, holat yoki miqdor haqidagi tushunchalarni …

2 / 43

sh, va tahlil etishdan iborat. ana shu maqsaddan kelib chiqib, tadqiqot oldiga quyidagi vazifalar qo`yildi. -o`zbek va dunyo tilshunosligida so`z ma`nolari, xususan, ko`chma ma`nolarga bag`ishlangan ilmiy adabiyotlarni to`plash va o`rganish; -so`z ma`nosining ko`chish usullari haqidagi ilmiy-nazariy qarashlarni tahlil etish; -ko`chma ma`nolar va ularning turlari, tasnifi muammolarini o`rganish; ishning metodologik asosi. ishning metodologik asosini dialektikaning umumiylik-xususiylik, butun-bo`lak, mohiyat-hodisa kabi hodisalarini aks ettiruvchi ta`limot shuningdek, tilshunos olimlarning nazariy qarashlari, g`oyalari tashkil etadi. ishda tavsiflash, qiyoslash, tahlillash kabi usullardan keng foydalanildi. ishning tuzilishi. kurs ishining umumiy tavsifi kirish, ikki bob, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro`yxatidan iborat. 1. so‘z va uning ma’noviy tuzilishi 1 §. so`z va uning mohiyati so`z o`z tovush qobig`iga ega bo`lgan, ob`ektiv narsa-hodisalar haqidagi tushunchani, ular rtasidagi aloqani yoki ularga munosabatni ifodalay oladigan, turli grammatik ma’no va funksiyalarda qo‘llanadigan eng kichik asosiy til (nutq) birligi. so`z tovush tomoni bilan fonetikaning; leksik birlik (leksema) sifatida leksikologiyaning; turli grammatik ma`nolarni ifodalashi va …

3 / 43

ari, qo`llanishida, nutq ichida, ko`chgan ma`noda ishlatilishi, emotsional bo`yoqqa ega bo`lishi ham mumkin. masalan, bolam so`zi o`rniga qo`zichog`im, toychog`im yoki bo`tam, bo`talog`im deyish; jo`ja birday jon (bolasi ko`p); bu bola sher (qo`rqmas); zurriyod (farzand) kabi qo`llanishlar; otajon, bolaginam, jonim otam so`zlarining ma`nosi turli yo`llar bilan ifodalangan. bundan ko`rinadiki, so`z ma`nosi butun bir sistema bo`lib, u qo`shimcha ma`nolarini ham, emotsional-stilistik ottenkalarni ham o`z ichiga oladi. bu hodisa so`zning ma`no strukturasi deyiladi. so`zning semantik strukturasi shu so`z ifodalaydigan ma`nolarning yig`indisi, so`zning butun ma`no sistemasidir. so`zning tushuncha va emotsiyalarni tovush vositasi bilan ifodalashi unda fonetik tomonning mavjudligini ko`rsatadi. bu so`zning material tomonidir. tovushning yolg`iz o`zi so`zni tashkil qilmaydi. so`z esa ma`nosiz bo`lmaydi. so`zning ma`nosi esa tovush kompleksi orqali ifodalanadi. demakki, so`z ma`no va tovushning - ichki (semantik) va tashqi (formal) tomonlarning ajralmas birligidan iborat. shu bilan birga, so`z ma`lum grammatik xususiyatlarga ham ega. tovushlar ma`lum grammatik xususiyat ifodalab, shu bilan birga, so`zning grammatik …

4 / 43

elgilar tildagi paradigmatik aloqalarga asoslansa, predikativ belgilar esa sintagmatika, ya`ni fraza va gaplarning nutqda ishlatilish tomoniga asoslanadi. ko`rinadiki, tilning leksika va semantikasini o`rganishda ikki yo`nalish mavjud bo`lib, ularning birinchisi faqat leksik-semantik xususiyatlar bilan ish ko`rsa, ikkinchi yo`nalish esa tilning belgilar yig`indisi (semiotik sistema) ekanligiga asoslanadi. lekin har ikki qarashning ham ob`yekti va vazifalari bir-biri bilan bog`liqdir. so`zning semantik strukturasi so`zlashuv situatsiyasida yoki kontekstda kengroq ochiladi. so`zning farqlanish alomatlari sema deb ataladi. leksik qatlamda semantemaga leksema to`g`ri keladi. semalar fonologiyadagi fonemalarning farqlanish belgilariga o`xshaydi. farqi shuki, semalar o`rtasidagi munosabat m`ano bilan aloqadordir. semantikada qaysi ma`nolar semalarga tegishli va qaysilari ularga tegishli emasligi aniq emas. bunda bir-biriga yaqin ma`nolar, yani semalar sinonimik ma`nolar sifatida qaralishi ma`lum bir aniqlikka asoslanadi. so`z tilning eng asosiy va markaziy birligi bo`lib, an`anaviy jihatdan aytilishi va ma`no birligi, tilshunoslar tomonidan haqiqiy va formal ma`nolar, formal va semantik ma`nolar, grammatik va leksik ma`nolarning qarama-qarshiligi sifatida qarab kelinadi. so`zlarga …

5 / 43

lik hisoblanadi. shu tufayli "fonologik so`z", "morfologik so`z", "semantik so`z", tushuncha va terminlari farqlanib, ularning har biri alohida til sathida o`rganiladi. so`zlarning nutqda ishlatilishi ularning tanlanishi, yani boshqa so`zlar bilan semantik aloqasi va ma`lum so`zlarning boshqa so`zlar bilan ma`no jihatdan birikish qobiliyatiga bog`liq. so`zlarning tanlanishi ularning ma`lum leksik-semantik paradigmalarga u yoki bu semantik belgilari (semalari) asosida birlashuvi deb qaraladi. so`zlarning tanlanish jihati va ular o`rtasidagi semantik munosabatlar paradigmatik aloqalar deb yuritiladi. so`zlar real borliqni aks ettiruvchi sifatida bir-birlari bilan bog`lanadilar va tematik guruhlarga birlashadi. masalan, qush nomlari, meva daraxtlari guruhi v.b. so`zlar o`rtasidagi ichki ma`no farqlanishi bilan bog`liq bo`lgan paradigmatik va sintagmatik munosabatlar omonimiya, polisemiya, sinonimiya, antonimiya va boshqa hodisalarni, so`zlarning leksik- semantik variantlarini tasnif qilish borasida kengroq ochiladi. so`zning mazmun komponentlari o`rtasidagi bog`lanish va so`zlarning ma`nolari orasidagi munosabatlar ularning nutqda ishlatilishini o`rganish orqali aniqlanadi. tilda so`z va leksema atamalari ko`p hollarda aralash holda qo`llanadi. lekin ular bir-biridan farq qiladi. …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so'z va uning ma'noviy tuzilishi"

ishning umumiy tavsifi……………………………………………………3 reja: kirish asosiy qism 1. so`z va uning ma`noviy tuzilishi 1.1. so‘z va uning mohiyati 1.2.leksik ma’no va uning tuzilishi 1.3. leksik ma`noning taraqqiyot yo`llari 2. so`z ma`nosining ko`chishi va uning asosiy turlari 2.1. metafora asosida nom kchishi 2.2. metonimiya usulida nom kchishi 2.3. sinekdoxa usulida nom kchishi 2.4. vazifadoshlik asosida nom ko`chishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati kirish mavzuning dolzarbligi. til bevosita ajdodlardan avlodlarga o`tib kelayotgan ma`naviy meros, bebaho boylik hisoblanadi.shuning uchun birinchi prezidentimiz i.a.karimov “uni boyitish,asrab-avaylash, nufuzini yanada oshirish uchun doimo izlanishlar,tadqiqotlar olib borish zarur” ligini ta`kidlab o`tgan. ma`lumki, leksema – tilning asosiy bir...

This file contains 43 pages in DOC format (184.5 KB). To download "so'z va uning ma'noviy tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: so'z va uning ma'noviy tuzilishi DOC 43 pages Free download Telegram