g'ani abdurahmonov. o'zbek tili grammatikasi

PDF 248 pages 13.8 MB Free download

248 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 13.8 MB

File type PDF

Pages 248

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 248

g'. abdurahmonov o'zbek tili grammatikasi (sintaksis) o'zbekiston respublikasi xalq ta'limi tzirligsh tasdiqlagan toshkent „o'qituvchi* 1996- www.ziyouz.com kutubxonasi bu darslikda hozirgi zamon o'zbek adabiy tili sintaksisiga oid sodda gap turining muhim xususiyatlari, qo'shma gaplar ra uning turlari — ko'chirma va o'zlashtirma gaplar hamda periodlar haqida fikr yuritiladi. darslik oliy o'qu-v yurtlarining o'qituvchilari, talabalari va tilshunos- larga mo'ljallangan. mas'ul muharrir: fylologiya fanlari doktori, prof. a. rust amov taqrizchilar:- filologiya fanlari doktori, prof. ravsh anj oya r ahm onov, a lij on m amaj onov „ 4602000000—132 „ . a — - — - ------ 131—96 © .o'qituvchi" nashriyoti, 199o 18vx5—645—02785—x . www.ziyouz.com kutubxonasi shartli qisqartmalar ro'0xati a. m ux. — asqad muxtor a. u. — amin umariy a. qod. — abdulla qodiriy a. q. — abdulla qahhor „gaz." —'gazetadan gul. — g ulxaniy j . j . — jumaniyoz jabborov j urn. — jurnaldan 3 . fatx. — zinnat fatxullin i. r. …

2 / 248

bo'lib, so'z- larning va gaplarning o'zaro aloqasipi, so'z birikmalarn va gaplarni tashkil etgan bo'laklarning xususiyatlarini o'rganadi. bu jihatdan sintaksis morfologiyadan farqlanadi. morfolo- giya so'zlarning tuzilishi, yasalishi, turlanishi, |uslanishini tekshiradi. bu shakliy tekshirish ma'no asosida bo'ladi. sin- taksis ana shu shakllarning dinamikasini, ularning gapdagi va- zifasini, ma'lum fikrni ifodalashdagi rolini o'rganadi. 'morfologiya va sintaksis bir-birini to'lliruvchi, o'zaro mu- nosabatda bo'lgan sohalardir gap turlari (darak, so'roq, buy- ruq, undov gaplar) ning bir-biridan’ farqlanishi, asosan, ke* simlarning qanday so'z turkumi orqali ifo^alanishiga bog'liq; so'z onrikmalari ham boshqaruvchi bo'lakning qanday so'z turku- mi ekanligiga qarab tasnif qilinadi; nisbiy ergash gaplar bosh gap tarkibidagi korrelyativ so'zning qaysi kelishik shaklida ekan- ligiga qarab, ega, kesim yoki to'ldiruvchi ergash gap vazifasini ba- zkaradi.' bog'lovchysiz ‘qo'shma gaplarni tashkil etgan qismlardagi kesimlarning o'zaro zamon munosabati bu xil qo'shma gaplarni ma'lum guruhlarga ajratishda asos bo'lzdi vaxhokazo.. umuman, har bir sintaktik katego.riya morfologich bilan bog'langan -hol- da, ko'pincha unga asoslangan holda …

3 / 248

akliy belgilar yo'q. shuning uchun so'zlarni turkumlarga tasnif qilishda sintaksisning ahamiyati ortadi, ya'nn.ma'lum so'zni biror so'z turkumiga kiritish uchun uning ma'nosi va ba'zi morfologik xususiyatlari bilan birga ayniq- sa shu so'zning sintaktik vazifasnni hnsob^ga olmaslik mumkin emas. 4 ) www.ziyouz.com kutubxonasi sintaktik kategoriyalar morfologik kategoriyalarga teng bo'l- maydi. masalan: qushning tinch-sen tinch bu jumlada morfo- •logik jihatdan to'rt so'z uch xil so'z turkumi bor (olmosh, ot va sifat), sintaktik jnhatdan esa faqat ikki bo'lak — ega va • kesim mavjud, xolos. demak, sintaksisda so'zlar kengroq ko'- lamda, ularning ma'nosi va vazifasi hisobga olingan holda tek- shiriladi. 2. o'zbek tili singaksisi (umuman, grammatika, fonetika ham) nazariy jihagdan xali mukammal ishlanmag-an. bu sohada qi- lingan ishlar u qadar ko'p emas1. 3. o'zbek tiliga davlat.tili maqomi martabasi, statu- si) berilishi bilan atamashunoslik ham dolzarb masalalar- dan biri bo'lib qoldi. bu sohada nazariy va amaliy ishlar olib borish hamda bu sohadagi ishlarni umo'mlashtirish uchun …

4 / 248

on, relyativ, korrelyativ, kontekst, infinitiv, nominativ, inversiya, affiks, suffiks, infiks kabi atamalar ilmda o'z shaklida saqlanishi lozim. ma* salan: kategoriya — 1) turkum, 2) toifa, 3) daraja (respub* lika toifasidagi hakam), 4) umumiy belgi va bog'laqish (fal- safada): reallik — 1) mavjud; an&q, 2) amalga oshadigan (va- zifa), 3) amaliy, 4) asoeli (siyosat); sostav — 1) tarkib, 2) bi- rikma (dorivor birikmalar), 3) hay'at (komissiya hay'ati), 4) xodimlar (rahbar xodimlar), 5) poezd, eshelon (yuk vagonla- ri sostavy); forma — 1) shakl,' 2) tashqi ko'rinish (falsafa: shakl va mazmun), 3) usul, tarkib (boshqarish usuli), 4) hujjat namunasi (qaror namunasi), 5) qolip (quyish qolipi), b) rasmiy kiyim, bichim (ofitser b.ichimi), 7) uslub (she'r uslubi), 8) ko'- rinish, qiyofa, 9) forma (poligr. terilgan harflar), 10) rasmi- 1 a. n u r m o n o v, n. m a h m u d o v , a. a h m e d o …

5 / 248

$shkil etgan sodda gaplar). ammo bir sostavli raplarda sostav atamasi saqlandi. chun- ki bu o'rinda sostav atamasi biror so'z yo~pl gapning tarkibini emas, balki ega yoki kesim va unga taalluqli bo'lgan gap bo'- laklarini ifodalaydi (ega va' unga taalluqli aniqlovchi yoki izohlovchi kesim va unga taalluqli to'ldiruvchi yoki hol). shuningdek, konstr\>ktiv o'rnida qurilma yoki birikma (ravish- do;ili birikm^), pauza o'rnida to'xtam, ma'no ottenkalari o'r- nida ma'no buyoqlari agamalari ishlatildi. semantika ata- masi ma'no (ayrim so' z ,1 yokn mazmun (gaplar yoki so'z birikma- lariga nisbatan) atamyalari bilan berildi yoxud ayrim barqaror birikmalarda o'zicha qoldirildy: qo'shma gap qismlarining se- mantnk munosabati yoki so'z, birikma yoki gapning semantik vazifasi (funktsiyasi) kabi ' shu bilan birga, rus-baynalmilal atamalarni o'zbekcha sun'- iy atamalar bilan almashtirish ularning ma'no doirasini chek- lab qo'yishini esdan chiqarmaslik kerak. 4. u 'qo'llanmada hozirgi o'zbek adabiy tilining sintaksis bobiga oid hamma masalalar emas, faqat muallifning qalamiga mansub bo'lgan masalalargina yoritildi*. …$

Want to read more?

Download all 248 pages for free via Telegram.

Download full file

About "g'ani abdurahmonov. o'zbek tili grammatikasi"

g'. abdurahmonov o'zbek tili grammatikasi (sintaksis) o'zbekiston respublikasi xalq ta'limi tzirligsh tasdiqlagan toshkent „o'qituvchi* 1996- www.ziyouz.com kutubxonasi bu darslikda hozirgi zamon o'zbek adabiy tili sintaksisiga oid sodda gap turining muhim xususiyatlari, qo'shma gaplar ra uning turlari — ko'chirma va o'zlashtirma gaplar hamda periodlar haqida fikr yuritiladi. darslik oliy o'qu-v yurtlarining o'qituvchilari, talabalari va tilshunos- larga mo'ljallangan. mas'ul muharrir: fylologiya fanlari doktori, prof. a. rust amov taqrizchilar:- filologiya fanlari doktori, prof. ravsh anj oya r ahm onov, a lij on m amaj onov „ 4602000000—132 „ . a — - — - ------ 131—96 © .o'qituvchi" nashriyoti, 199o 18vx5—645—02785—x . www.ziyouz.com kutubxonasi shartli qisqartmalar ro'0xati a. m ux. — a...

This file contains 248 pages in PDF format (13.8 MB). To download "g'ani abdurahmonov. o'zbek tili grammatikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: g'ani abdurahmonov. o'zbek tili… PDF 248 pages Free download Telegram