o'zbek tilining grammatikasi

PPTX 16 pages 108.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 108.8 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o‘zbek tili grammatikasi va uning o‘rganish obyekti. grammatik kategoriyalar hozirgi o‘zbek adabiy tilining morfologik tarkibi.o‘zbek tili grammatikasi va uning o‘rganish obyekti. grammatik kategoriyalar tuzuvchi: f.f.f.d. to‘rayeva d. reja: 1. o‘zbek tili grammatikasi haqida ma’lumot; 2. o‘zbek tili grammatikasining tarkibiy qismlari; 3. grammatik va leksik ma’no; 4. grammatik kategoriyalar. ibrat baxt insonni o’zga odamlarga muhtojlik sezilmaydigan darajadagi yuksaklikka hech qachon olib chiqolmaydi. inson o’zidagi iste’dodni amalda qo’llash orqaligina anglab olishi mumkin seneka tilshunoslikda grammatika atamasi ikki ma’noda ishlatiladi: keng ma’noda tilning grammatik qurilishi; tor ma’noda tilshunoslikning shu grammatik qurilishni o‘rganuvchi sohasi anglashiladi. masalan, eski o‘zbek tilida –gu affiksi yordami bilan yasalgan ish otiga -m, -ng affiksi qo‘shilib, ushbu so‘zning kesim ekanligini ko‘rsatgan: men ko‘rgum tipida. bu hozirgi o‘zbek tilida kuzatilmaydi. ul, alar, andin, anda, ko‘zun ko‘rub (ko‘zi bilan ko‘rib) kabi qator so‘zshakl fikrimiz dalili. yoki eski o‘zbek tilida bu sening, bu mening ko‘rinishidagi sintaktik qurilma mavjud bo‘lgan. u hozirgi kunda bu …

2 / 16

rlashuvchi, shu asosda bir-birini taqozo etuvchi va bu umumiy ma’noning parchalanishi asosida inkor qiluvchi shakllar tizimi grammatik kategoriya deyiladi. tilshunosligimizda o‘zbek tilida 9ta gк mavjudligi e’tirof etiladi: nisbat kategoriyasi (fe’lga tegishli); o‘zgalovchi kategoriyasi (fe’lga tegishli); harakat tarzi kategoriyasi (fe’lga tegishli); bo‘lishli-bo‘lishsizlik kategoriyasi (fe’lga tegishli); son kategoriyasi (otga tegishli); daraja kategoriyasi (sifatga tegishli); kelishik kategoriyasi (ismlarga tegishli); egalik kategoriyasi (ismlarga tegishli); kesimlik kategoriyasi: 1) shaxs-son; 2) zamon; 3) tasdiq-inkor; 4) mayl (modallik) (kesim vazifasida kela oladigan istalgan atov birligiga tegishli); gк ham serqirra mohiyatli lisoniy hodisa bo‘lganligi sababli turli tomondan tasnif qilinadi. ulardan ayrimlarini keltiramiz: кategoriya shakllarining ma’noviy tarkibiga ko‘ra. morfologik kategoriya (mк)ning so‘z turkumi yoki gap bo‘laklariga xosligiga ko‘ra. mк sintaktik qobiliyatining yo‘nalishiga ko‘ra. кategoriya shakllarining ma’noviy tarkibiga ko‘ra gк 2 turga bo‘linadi: 1) sodda kategoriya; 2) murakkab kategoriya. yuqorida keltirilgan gklardan to‘rttasi (o‘zgalovchi, harakat tarzi, egalik, kesimlik kategoriyalari) murakkab, qolganlari esa sodda kategoriyalar hisoblanadi. demak, nisbat, bo‘lishli-bo‘lishsizlik, son, daraja, …

3 / 16

aradigmasidagi tarkibi bir necha mustaqil grammatik kategoriyalardan iborat murakkab kategoriyalarga nisbatan shunday olingan. murakkab kategoriya shakllarida ma’no murakkab bo‘lib, boshqa kategoriyaga mansub ma’nolar ham mujassamlashgan bo‘ladi. buni egalik, o‘zgalovchi, harakat tarzi, kesimlik gкlarida kuzatish mumkin. masalan, egalik kategoriyasida uch xil ma’no mujassamlashgan bo‘ladi: a) lisoniy (so‘zlarni bir-biriga bog‘lash) va nolisoniy (borliqdagi bir narsa/shaxsning ikkinchi bir narsa/shaxsga mansubligi) munosabatni ifodalash; b) shaxs ma’nosi (egalik kategoriyasi uchun nokategorial, ya’ni yondosh); d) son ma’nosi (egalik kategoriyasi uchun nokategorial, ya’ni yondosh). кesimlik kategoriyasi ham murakkab bo‘lib, unda tasdiq/inkor, mayl-zamon, shaxs-son va zamon ma’nolari birlashgan va ular bitta qo‘shimchada yoki bir necha qo‘shimchada yuzaga chiqadi. masalan, olmani ol gapida ol so‘zshakli tasdiq, buyruq mayli, ikkinchi shaxs, birlik son va hozirgi zamon ma’nolarini voqelantirib kelmoqda va bular nol shakl bilan ifodalanmoqda. кitobni olmadingiz gapida inkor ma’nosi -ma qo‘shimchasi bilan, mayl va zamon ma’nosi -di shakli bilan, ko‘plik ma’nosi -iz shakli bilan ifodalanmoqda. o‘zgalovchi kategoriyasi ham murakkab …

4 / 16

5 / 16

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilining grammatikasi"

o‘zbek tili grammatikasi va uning o‘rganish obyekti. grammatik kategoriyalar hozirgi o‘zbek adabiy tilining morfologik tarkibi.o‘zbek tili grammatikasi va uning o‘rganish obyekti. grammatik kategoriyalar tuzuvchi: f.f.f.d. to‘rayeva d. reja: 1. o‘zbek tili grammatikasi haqida ma’lumot; 2. o‘zbek tili grammatikasining tarkibiy qismlari; 3. grammatik va leksik ma’no; 4. grammatik kategoriyalar. ibrat baxt insonni o’zga odamlarga muhtojlik sezilmaydigan darajadagi yuksaklikka hech qachon olib chiqolmaydi. inson o’zidagi iste’dodni amalda qo’llash orqaligina anglab olishi mumkin seneka tilshunoslikda grammatika atamasi ikki ma’noda ishlatiladi: keng ma’noda tilning grammatik qurilishi; tor ma’noda tilshunoslikning shu grammatik qurilishni o‘rganuvchi sohasi anglashiladi. masalan, eski o‘zbek t...

This file contains 16 pages in PPTX format (108.8 KB). To download "o'zbek tilining grammatikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilining grammatikasi PPTX 16 pages Free download Telegram