o'zbek tili morfemikasi

PPTX 20 pages 398.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 398.5 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation o'zbek tili morfemikasi.derivatsiya va so'z yasalishi.grammatik shakl ,ma'no va grammatik kategoriya jovliboyeva 01 oʻzbek morfologiyasi: soʻz yasalishi va shakllanishi 02 derivatsiya: usullari va xususiyatlari 03 grammatik shakl, maʼno va grammatik kategoriya reja: ravishlarda derivatsiya va so'z yasalishi ko'p ravishlar tub so'zlarga "-dan", "-gacha", "-bo'ylab" kabi ko'makchilarning qo'shilishi natijasida yasaladi. misol uchun, "uy" so'zidan "uygacha" ravishi hosil bo'lishi mumkin, bu esa 2-xil so'z yasalish usuli ekanligini ko'rsatadi. ravishlarda derivatsiya ko'pincha sifatlardan "-larcha", "-chasiga" kabi qo'shimchalar orqali hosil bo'ladi. masalan, "tez" sifatidan "tezlarcha" ravishi yasaladi, bu esa sifatdan ravish yasashning 1-usuli hisoblanadi. ba'zi ravishlar takroriy so'zlardan, ya'ni 3-xil usul bilan hosil qilinadi. masalan, "sekin" so'zining takrorlanishi orqali "sekin-sekin" ravishi yasalishi mumkin, bu ravishning ma'nosini kuchaytiradi. grammatik ma'no: ifoda tarzlari grammatik ma'no: ifoda tarzlari grammatik ma’no ifodasi 2: prefikslar orqali. "be-" old qo'shimchasi inkor ma'nosini bildiradi. 20 dan ortiq prefiks o'zbek tilida mavjud, ularning ma'nolari turlicha. grammatik ma’no ifodasi 3: so’z …

2 / 20

ategoriyalarni aniqlash uning vazifasidir. otlarda derivatsiya va so'z yasalishi so'z yasalishi otlarda 3 usulda amalga oshiriladi: affiksatsiya (qo'shimchalar orqali), kompozitsiya (so'zlarni birlashtirish) va konversiya (bir turkumdan boshqasiga o'tish). "bog'" va "bon" so'zlaridan "bog'bon" (bog'dor) so'zining hosil bo'lishi 2 komponentli kompozitsiyadir. otlarda derivatsiya orqali hosil bo'lgan so'zlarning ma'nosi o'zgargani bilan grammatik kategoriyasi saqlanib qoladi. misol uchun, "ish" (ish) so'zidan "-chi" qo'shimchasi bilan yasalgan "ishchi" (ishchi) so'zi ham ot bo'lib qoladi, faqat ma'nosi 1 qadamga o'zgaradi. otlarda derivatsiya - bu o'zak yoki asosga affikslarni qo'shish orqali yangi so'zlar yaratish jarayoni. masalan, "kitob" (kitob) so'zidan "-xon" affiksini qo'shib "kitobxon" (o'quvchi) so'zi yasaladi, bu 1-darajali derivatsiya hisoblanadi. sifatlarda derivatsiya va so'z yasalishi sifatlarda so'z yasalishi 2 xil usulda sodir bo'ladi: affiksatsiya va kompozitsiya. affiksatsiya orqali "-siz", "-iy" kabi qo'shimchalar bilan yangi sifatlar hosil qilinadi. 3 ta asosiy affiks mavjud. sifatlarda derivatsiya, asosan, affikslar orqali amalga oshiriladi. masalan, "-li" affiksi otlardan sifat yasaydi (masalan, "aql" …

3 / 20

va modellari so'z yasalish modellari 2 turga bo'linadi: unumli va unumsiz. unumli modellarda yangi so'zlar osonlikcha yasaladi, masalan, "-chi" qo'shimchasi orqali kasb nomlari (tikuvchi, quruvchi) hosil qilish. so'z yasalishining 4 ta asosiy modeli bor: affiksatsiya (qo'shimchalar orqali), kompozitsiya (qo'shilish), konversiya (o'tish) va qisqartirish. affiksatsiya eng keng tarqalgan usul bo'lib, 2 ta asosiy turga bo'linadi: prefiksatsiya va suffiksatsiya. so'z yasalishida 3 ta asosiy usul mavjud: morfologik, sintaktik va leksik-semantik usullar. morfologik usulda affikslar (qo'shimchalar) qo'shish orqali so'zlar hosil qilinadi, masalan, "o'qi" fe'lidan "o'quvchi" ot yasash. affiksatsiya: prefikslar, suffikslar va infikslar affiksatsiya: prefikslar, suffikslar va infikslar affiksatsiya: prefikslar, suffikslar va infikslar affiksatsiya: prefikslar, suffikslar va infikslar grammatik shakl: tushuncha va turlari soʻzning grammatik shakli 3 xil yoʻl bilan ifodalanishi mumkin: affiksatsiya (qoʻshimchalar bilan), ichki fleksiya (oʻzakdagi tovush oʻzgarishi, kam uchraydi) va suppletivizm (oʻzakning butunlay oʻzgarishi). bu usullar grammatik ma’noni bildiradi. grammatik shakl: tushuncha va turlari grammatik shakl – soʻzning 1 yoki undan …

4 / 20

fellarda derivatsiya va so'z yasalishi o'zbek tilida fe'l yasalishida konversiya kam uchraydi, ammo kompozitsiya muhim rol o'ynaydi. masalan, "qo'l qo'ymoq" iborasi 2 ta so'zdan tuzilgan bo'lib, yangi ma'noli fe'lni ifodalaydi. reduplikatsiya: takrorlash orqali so'z yasalishi 01 02 03 o'zbek tilida to'liq va qisman reduplikatsiya farqlanadi. to'liq reduplikatsiyada so'z to'liq takrorlansa, masalan, "uy-uy", qisman reduplikatsiyada esa so'zning bir qismi takrorlanadi, misol uchun, "oppoq" so'zida "op" qismi takrorlanadi. reduplikatsiya o'zbek tilida sifat, ravish, ot kabi so'z turkumlarida uchraydi. masalan, "katta-katta" sifatida, "yugur-yugur" ravishida keladi. bu usul orqali hosil bo'lgan so'zlar 2 xil ma'no anglatishi mumkin. reduplikatsiya: takrorlash orqali so'z yasalishi haqida ma'lumot sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 sales 1st qtr 2nd qtr 100 0 olmoshlarda grammatik shakl va ma'no olmoshlarda kelishik shakllari orqali ham grammatik ma'no anglatiladi. "kimga?" so'rog'iga javob beradigan jo'nalish kelishigi (masalan, "unga") grammatik shakl orqali (3-shaxs) ob'ektning yo'nalishini ko'rsatadi. grammatik …

5 / 20

yangi birlik ma'nosini anglatadi. yordamchi so'zlarda grammatik kategoriya ko'makchi, bog'lovchi, yuklama va undov kabi yordamchi so'zlar grammatik shaklga ega emas, chunki ularning vazifasi gap bo'laklari o'rtasida munosabat o'rnatishdir. ularda son, kelishik kabi 3 ta morfologik ko'rsatkich yo'q. yordamchi so'zlarda grammatik kategoriya bo'lmaydi, chunki ular mustaqil leksik ma'noga ega emas. ular faqat boshqa so'zlar bilan birgalikda grammatik munosabatlarni ifodalaydi, 1-va 2-darajali belgilar hisoblanadi. yordamchi so'zlar, masalan, "bilan" ko'makchisi, predmetlar o'rtasidagi birgalik ma'nosini ifodalaydi, lekin o'zida hech qanday grammatik kategoriyani mujassamlashtirmaydi. ularning ahamiyati 0 darajada deb baholanadi. xulosa xulosada grammatik shakl, ma'no va grammatik kategoriya o'rtasidagi 3 asosiy bog'liqlik tahlil qilinadi. kelgusidagi tadqiqotlar uchun 4-5 ta istiqbolli yo'nalish ko'rsatilishi mumkin. xulosa xulosa qismida tadqiqot natijalari umumlashtirilib, asosiy topilmalar ta'kidlanadi. ushbu bo'lim 20 dan 30 tagacha so'zdan iborat bo'lishi va maqolaning eng muhim jihatlarini yoritishi lozim. konversiya: so'z turkumining o'zgarishi konversiya so'z turkumining o'zgarishi, masalan, "ish" otining "ishla-" fe'liga aylanishi kabi, o'zbek tilida …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tili morfemikasi"

powerpoint presentation o'zbek tili morfemikasi.derivatsiya va so'z yasalishi.grammatik shakl ,ma'no va grammatik kategoriya jovliboyeva 01 oʻzbek morfologiyasi: soʻz yasalishi va shakllanishi 02 derivatsiya: usullari va xususiyatlari 03 grammatik shakl, maʼno va grammatik kategoriya reja: ravishlarda derivatsiya va so'z yasalishi ko'p ravishlar tub so'zlarga "-dan", "-gacha", "-bo'ylab" kabi ko'makchilarning qo'shilishi natijasida yasaladi. misol uchun, "uy" so'zidan "uygacha" ravishi hosil bo'lishi mumkin, bu esa 2-xil so'z yasalish usuli ekanligini ko'rsatadi. ravishlarda derivatsiya ko'pincha sifatlardan "-larcha", "-chasiga" kabi qo'shimchalar orqali hosil bo'ladi. masalan, "tez" sifatidan "tezlarcha" ravishi yasaladi, bu esa sifatdan ravish yasashning 1-usuli hisoblanadi. ba'zi ravis...

This file contains 20 pages in PPTX format (398.5 KB). To download "o'zbek tili morfemikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tili morfemikasi PPTX 20 pages Free download Telegram