kimyoviy birikmalarning muhim sinflari.docx

DOCX 18 pages 35.7 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.7 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

oâzbekiston respublikasi oliy taâlim fan va innovatsiya vazirligi university of business and scince mustaqil ish mavzu: kimyoviy birikmalarning muhim sinflari o'quvchi: melixanova merojxon 1-kurs k.bl-24-01 2024-2025-o'quv yili reja: 1. kimyoviy elementlar 2. organik birikmalar 3. anorganik birikmalar 1. kimyoviy elementlar kimyoviy elementlar â bu atomlarining muayyan turi va ma'lum kimyoviy xossalarga ega boâlgan moddalar. 2023 yil holatiga koâra, davriy jadvalda jami 118 ta kimyoviy element mavjud. ular orasida tabiiy ravishda uchraydigan elementlar soni 94 ta va qolganlari sun'iy ravishda laboratoriya sharoitida sintez qilingan. kimyoviy elementlar davriy jadvalda tartib raqami boâyicha joylashgan boâlib, bu tartib raqami atom yadrosidagi protonlar sonini bildiradi. masalan, vodorod (h) eng kichik atom raqamiga ega boâlib, uning protonlar soni 1 ga teng. eng ogâir tabiiy element esa uran (u) boâlib, uning tartib raqami 92. elementlar metall va metallmaslarga boâlinadi. metallar elementlarning katta qismini tashkil etadi: temir (fe), mis (cu), alyuminiy (al), kumush (ag), oltin (au) va magnit …

2 / 18

lari va ularning bogâlanish xossalariga asoslangan holda aniqlanadi. elementlarning tabiatdagi tarqalishi ham muhim. kislorod yer qobigâida eng koâp tarqalgan element boâlib, uning miqdori taxminan 46,6% ni tashkil qiladi. qizigâi shundaki, koâplab muhim elementlar juda kam miqdorda uchraydi, masalan, oltin va platina kabi qimmatbaho metallar. sunâiy elementlar, faqat laboratoriya sharoitida sintez qilingan elementlar boâlib, ularning hayot siklida tabiiy tarqalishi kuzatilmaydi. bundan tashqari, sunâiy elementlar yerda uzoq muddat saqlanmaydi va radioaktiv parchalanish orqali boshqa elementlarga aylanishadi. misol uchun, ununpentiy (uup) va livermoriy (lv) shular jumlasidandir. kimyoviy elementlarning turli xil qoâllaniladigan sohalari ham mavjud. masalan, nikel va kobalt kuchli magnit xossalarga ega, aluminiy esa yengil va korroziyaga chidamli. bugungi kunda nano-texnologiyalar, tibbiyot, telekommunikatsiya va energetikada bu elementlar keng qoâllaniladi. yana bir qiziqarli fakt shundaki, yangi elementlar mol-mol kashf etilmoqda va ular kimyo olimlari tomonidan oârganilmoqda. har bir yangi elementning tushunilishi va oârganilishi materiaga yangi qarashlar va texnologiyalar uchun fundament yaratadi. 2. organik birikmalar …

3 / 18

, propan (câhâ) va boshqalar ma'lum. uglevodorodlar neft, gaz va boshqa tabiiy manbalardan olinadi. 2. **spirtlar**: molekulada uglerod bilan bog'langan gidroksil guruhi (âoh) mavjud. eng oddiy spirt - metanol (châoh) va etanol (câhâ oh). 3. **aldegidlar va ketonlar**: ushbu birikmalar karbonil guruhi (>c=o) mavjudligi bilan tavsiflanadi. formaldegid (hcho) va atseton (châcochâ) tekis misol bo'lib, ular sanoatda keng qo'llaniladi. 4. **kislotalar**: molekulada karboksil guruhi (âcooh) mavjud. eng taniqli organik kislotalardan biri - sirka kislotasi (châcooh). 5. **esterlar**: kislotalarning spirtlar bilan o'zaro ta'siri natijasida hosil bo'ladi va kislota anhidridlari yoki laktonlar deb ham atalishi mumkin. esterlar parfyumeriya sanoatida va oziq-ovqat aromatizatorlarida keng qo'llaniladi. 6. **aminlar**: azot atomining mavjudligi bilan tavsiflanadi. aminlar aminokislotalar va oqsillar tarkibidagi funksional guruhlar hisoblanadi. molekulyar massalar turlicha bo'lib, metandan (châ) boshlab, ulkan biologik makromolekulalar, masalan, oqsillar va dnkgacha bo'lishi mumkin. metanning molekulyar massasi 16,04 g/mol ni tashkil qiladi, etanol uchun esa bu ko'rsatkich 46,07 g/mol. organik birikmalarning fizikaviy …

4 / 18

un muhimdir. yog'lar gidrofobik molekulalar bo'lib, ular lipid deb ham ataladi, masalan, triglitseridlar. oqsillar aminokislotalardan tashkil topgan zanjirlar bo'lib, ular hujayralar faoliyatining ko'plab tomonlarini boshqaradi. oxirgi yillarda organik kimyo fanida nanotexnologiyalar va biomateriallar kabi yangi sohalar rivojlanmoqda. misol uchun, uglerod nanotubalari va grafen materiallarning tuzilishida va elektr o'tkazuvchanlik xususiyatlarida inqilobiy o'zgarishlar qilish imkoniyatini beradi. ko'rinib turibdiki, organik birikmalar kimyo va biologiyaga oid juda ko'p masalalarni qamrab oladi va ularning tadqiqi har kuni yangilanib, kengayib bormoqda. 3. anorganik birikmalar anorganik birikmalar â bu organik bo'lmagan moddalarning katta guruhiga kiruvchi kimyoviy birikmalardir. bu turdagi birikmalar asosan, tabiatda keng tarqalgan minerallar va gazlardan iborat. anorganik kimyo aynan shu turdagi moddalarning tuzilishi, xossalari va reaksiyalarini o'rganadi. quyida anorganik birikmalar haqida ba'zi asosiy ma'lumotlarni keltirib o'tamiz. anorganik birikmalar asosan metall va metallmas elementlardan tashkil topadi. bunda anorganik moddalarning muhim qismini metall oksidlari, gidroksidlari, tuzlari va kislotali birikmalar tashkil etadi. masalan, kislotali birikmalarga xlorid kislotasi (hcl), …

5 / 18

eng qo'llaniladi. temir (iii) oksid (fe2o3), mis oksid (cuo) kabi metall oksidlari turli metall mahsulotlarini ishlab chiqarishda asosiy manbalardan hisoblanadi. shu bilan birga, kalsiy oksid (cao), yoki odatda lime deb ataladigan modda, qurilish materiallari ishlab chiqarishda ishlatiladi. gazsimon anorganik birikmalarga kelsak, uglerod dioksid (co2), ammiak (nh3), va vodorod sulfid (h2s) kabi gazlar muhim rol o'ynaydi. uglerod dioksid atmosferada topiladi va o'simliklar tomonidan fotosintez jarayonida foydalaniladi. ammiak esa o'g'itlar sanoati uchun muhim xomashyo bo'lib, har yili millionlab tonna miqdorda ishlab chiqariladi. anorganik birikmalar suvda eriymanligi bilan ajralib turadi. masalan, natriy xlorid (nacl), yoki oddiy tuz, suvda eriydi va natriy (na+) va xlor (cl-) ionlariga bo'linadi. bu xususiyat ko'plab tuzlarning eritma holatida turli reaksiyalarda faol ishtirok etishiga imkon beradi. ba'zi anorganik moddalarning suvda erimaydigan qismi esa ularning o'ziga xos xossalaridan biri hisoblanadi. yana bir qiziqarli jihat, ba'zi anorganik birikmalar katta issiqlik quvvatiga ega. masalan, metall gidroksidlar reaktsiyalari ko'p hollarda ekzotermik bo'lib, ya'ni …

6 / 18

dqiqotning muhim qismidir. tajribiy usullar turli fan sohalarida murakkab jarayonlar va tizimlarni o'rganishda qo'llaniladi. tajribiyotlarning asosiy maqsadi nazariy bilimlarni tasdiqlash yoki rad etish va yangi bilimlarni kashf etishdir. 1. **tajriba turlari**: - **laboratoriya tajribalari**: bu tajribalar maxsus jihozlangan muhitda oâtkaziladi va koâpincha nazorat qilinadigan sharoitlarda amalga oshiriladi. laboratoriyada turli uskunalar va asboblar yordamida aniq o'lchashlar o'tkazish mumkin. - **tuproqli tajriba (polyoviye)**: bu turdagi tajribalar tabiiy muhitlarda (masalan, dalalar, o'rmonlar yoki daryolar) o'tkaziladi. bo'shliqli muhitda extrenal faktorlar nazorat qilib bo'lmaydi. 2. **tajriba usullari**: - **kuzatish usullari**: bu aniq ma'lumotlarni yig'ish va ulardan foydalanishni talab qiladi. kuzatish jarayonida olimlar tabiiy hodisalarni yoki sintezlangan jarayonlarni baholashadi. - **eksperiment**: ilmiy gipotezalarni sinab koârish uchun foydalaniladigan usuldir. bu ta'sir oâtkazish va oâzgarishlarni kuzatishni oâz ichiga oladi. 3. **tajriba bosqichlari**: - **rejalashtirish**: tajribaning maqsadi, gipotezasi va metodologiyasini belgilash dolzarbdir. - **ma'lumot yigâish**: tajriba natijalarini toâplash jarayoni. - **ma'lumotlarni tahlil qilish**: statistik yoki boshqa texnik vositalar yordamida. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy birikmalarning muhim sinflari.docx"

oâzbekiston respublikasi oliy taâlim fan va innovatsiya vazirligi university of business and scince mustaqil ish mavzu: kimyoviy birikmalarning muhim sinflari o'quvchi: melixanova merojxon 1-kurs k.bl-24-01 2024-2025-o'quv yili reja: 1. kimyoviy elementlar 2. organik birikmalar 3. anorganik birikmalar 1. kimyoviy elementlar kimyoviy elementlar â bu atomlarining muayyan turi va ma'lum kimyoviy xossalarga ega boâlgan moddalar. 2023 yil holatiga koâra, davriy jadvalda jami 118 ta kimyoviy element mavjud. ular orasida tabiiy ravishda uchraydigan elementlar soni 94 ta va qolganlari sun'iy ravishda laboratoriya sharoitida sintez qilingan. kimyoviy elementlar davriy jadvalda tartib raqami boâyicha joylashgan boâlib, bu tartib raqami atom yadrosidagi protonlar sonini bildiradi. masal...

This file contains 18 pages in DOCX format (35.7 KB). To download "kimyoviy birikmalarning muhim sinflari.docx", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy birikmalarning muhim s… DOCX 18 pages Free download Telegram