kimyoviy birikmalarning muhim sinflari.docx

DOCX 35.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiya vazirligi university of business and scince mustaqil ish mavzu: kimyoviy birikmalarning muhim sinflari o'quvchi: melixanova merojxon 1-kurs k.bl-24-01 2024-2025-o'quv yili reja: 1. kimyoviy elementlar 2. organik birikmalar 3. anorganik birikmalar 1. kimyoviy elementlar kimyoviy elementlar — bu atomlarining muayyan turi va ma'lum kimyoviy xossalarga ega bo‘lgan moddalar. 2023 yil holatiga ko‘ra, davriy jadvalda jami 118 ta kimyoviy element mavjud. ular orasida tabiiy ravishda uchraydigan elementlar soni 94 ta va qolganlari sun'iy ravishda laboratoriya sharoitida sintez qilingan. kimyoviy elementlar davriy jadvalda tartib raqami bo‘yicha joylashgan bo‘lib, bu tartib raqami atom yadrosidagi protonlar sonini bildiradi. masalan, vodorod (h) eng kichik atom raqamiga ega bo‘lib, uning protonlar soni 1 ga teng. eng og‘ir tabiiy element esa uran (u) bo‘lib, uning tartib raqami 92. elementlar metall va metallmaslarga bo‘linadi. metallar elementlarning katta qismini tashkil etadi: temir (fe), mis (cu), alyuminiy (al), kumush (ag), oltin (au) va magnit …

oslangan holda aniqlanadi. elementlarning tabiatdagi tarqalishi ham muhim. kislorod yer qobig‘ida eng ko‘p tarqalgan element bo‘lib, uning miqdori taxminan 46,6% ni tashkil qiladi. qizig‘i shundaki, ko‘plab muhim elementlar juda kam miqdorda uchraydi, masalan, oltin va platina kabi qimmatbaho metallar. sun’iy elementlar, faqat laboratoriya sharoitida sintez qilingan elementlar bo‘lib, ularning hayot siklida tabiiy tarqalishi kuzatilmaydi. bundan tashqari, sun’iy elementlar yerda uzoq muddat saqlanmaydi va radioaktiv parchalanish orqali boshqa elementlarga aylanishadi. misol uchun, ununpentiy (uup) va livermoriy (lv) shular jumlasidandir. kimyoviy elementlarning turli xil qo‘llaniladigan sohalari ham mavjud. masalan, nikel va kobalt kuchli magnit xossalarga ega, aluminiy esa yengil va korroziyaga chidamli. bugungi kunda nano-texnologiyalar, tibbiyot, telekommunikatsiya va energetikada bu elementlar keng qo‘llaniladi. yana bir qiziqarli fakt shundaki, yangi elementlar mol-mol kashf etilmoqda va ular kimyo olimlari tomonidan o‘rganilmoqda. har bir yangi elementning tushunilishi va o‘rganilishi materiaga yangi qarashlar va texnologiyalar uchun fundament yaratadi. 2. organik birikmalar organik birikmalar biologiya va kimyo …

biiy manbalardan olinadi. 2. **spirtlar**: molekulada uglerod bilan bog'langan gidroksil guruhi (–oh) mavjud. eng oddiy spirt - metanol (ch₃oh) va etanol (c₂h₅oh). 3. **aldegidlar va ketonlar**: ushbu birikmalar karbonil guruhi (>c=o) mavjudligi bilan tavsiflanadi. formaldegid (hcho) va atseton (ch₃coch₃) tekis misol bo'lib, ular sanoatda keng qo'llaniladi. 4. **kislotalar**: molekulada karboksil guruhi (–cooh) mavjud. eng taniqli organik kislotalardan biri - sirka kislotasi (ch₃cooh). 5. **esterlar**: kislotalarning spirtlar bilan o'zaro ta'siri natijasida hosil bo'ladi va kislota anhidridlari yoki laktonlar deb ham atalishi mumkin. esterlar parfyumeriya sanoatida va oziq-ovqat aromatizatorlarida keng qo'llaniladi. 6. **aminlar**: azot atomining mavjudligi bilan tavsiflanadi. aminlar aminokislotalar va oqsillar tarkibidagi funksional guruhlar hisoblanadi. molekulyar massalar turlicha bo'lib, metandan (ch₄) boshlab, ulkan biologik makromolekulalar, masalan, oqsillar va dnkgacha bo'lishi mumkin. metanning molekulyar massasi 16,04 g/mol ni tashkil qiladi, etanol uchun esa bu ko'rsatkich 46,07 g/mol. organik birikmalarning fizikaviy va kimyoviy xususiyatlari ularning molekulyar tuzilishiga bog'liq. masalan, polimerlar (katta organik molekulalar) …

sillar aminokislotalardan tashkil topgan zanjirlar bo'lib, ular hujayralar faoliyatining ko'plab tomonlarini boshqaradi. oxirgi yillarda organik kimyo fanida nanotexnologiyalar va biomateriallar kabi yangi sohalar rivojlanmoqda. misol uchun, uglerod nanotubalari va grafen materiallarning tuzilishida va elektr o'tkazuvchanlik xususiyatlarida inqilobiy o'zgarishlar qilish imkoniyatini beradi. ko'rinib turibdiki, organik birikmalar kimyo va biologiyaga oid juda ko'p masalalarni qamrab oladi va ularning tadqiqi har kuni yangilanib, kengayib bormoqda. 3. anorganik birikmalar anorganik birikmalar — bu organik bo'lmagan moddalarning katta guruhiga kiruvchi kimyoviy birikmalardir. bu turdagi birikmalar asosan, tabiatda keng tarqalgan minerallar va gazlardan iborat. anorganik kimyo aynan shu turdagi moddalarning tuzilishi, xossalari va reaksiyalarini o'rganadi. quyida anorganik birikmalar haqida ba'zi asosiy ma'lumotlarni keltirib o'tamiz. anorganik birikmalar asosan metall va metallmas elementlardan tashkil topadi. bunda anorganik moddalarning muhim qismini metall oksidlari, gidroksidlari, tuzlari va kislotali birikmalar tashkil etadi. masalan, kislotali birikmalarga xlorid kislotasi (hcl), sulfat kislota (h2so4), azot kislota (hno3) kiradi. bu birikmalar juda kuchli erituvchi xossaga …

ishlab chiqarishda asosiy manbalardan hisoblanadi. shu bilan birga, kalsiy oksid (cao), yoki odatda lime deb ataladigan modda, qurilish materiallari ishlab chiqarishda ishlatiladi. gazsimon anorganik birikmalarga kelsak, uglerod dioksid (co2), ammiak (nh3), va vodorod sulfid (h2s) kabi gazlar muhim rol o'ynaydi. uglerod dioksid atmosferada topiladi va o'simliklar tomonidan fotosintez jarayonida foydalaniladi. ammiak esa o'g'itlar sanoati uchun muhim xomashyo bo'lib, har yili millionlab tonna miqdorda ishlab chiqariladi. anorganik birikmalar suvda eriymanligi bilan ajralib turadi. masalan, natriy xlorid (nacl), yoki oddiy tuz, suvda eriydi va natriy (na+) va xlor (cl-) ionlariga bo'linadi. bu xususiyat ko'plab tuzlarning eritma holatida turli reaksiyalarda faol ishtirok etishiga imkon beradi. ba'zi anorganik moddalarning suvda erimaydigan qismi esa ularning o'ziga xos xossalaridan biri hisoblanadi. yana bir qiziqarli jihat, ba'zi anorganik birikmalar katta issiqlik quvvatiga ega. masalan, metall gidroksidlar reaktsiyalari ko'p hollarda ekzotermik bo'lib, ya'ni tashqi muhitga issiqlik chiqaradi. anorganik birikmalar kimyoviy sanoat uchun juda muhim bo'lib, har bir anorganik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy birikmalarning muhim sinflari.docx"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiya vazirligi university of business and scince mustaqil ish mavzu: kimyoviy birikmalarning muhim sinflari o'quvchi: melixanova merojxon 1-kurs k.bl-24-01 2024-2025-o'quv yili reja: 1. kimyoviy elementlar 2. organik birikmalar 3. anorganik birikmalar 1. kimyoviy elementlar kimyoviy elementlar — bu atomlarining muayyan turi va ma'lum kimyoviy xossalarga ega bo‘lgan moddalar. 2023 yil holatiga ko‘ra, davriy jadvalda jami 118 ta kimyoviy element mavjud. ular orasida tabiiy ravishda uchraydigan elementlar soni 94 ta va qolganlari sun'iy ravishda laboratoriya sharoitida sintez qilingan. kimyoviy elementlar davriy jadvalda tartib raqami bo‘yicha joylashgan bo‘lib, bu tartib raqami atom yadrosidagi protonlar sonini bildiradi. masalan, vodorod (h...

DOCX format, 35.7 KB. To download "kimyoviy birikmalarning muhim sinflari.docx", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy birikmalarning muhim s… DOCX Free download Telegram