umurtqalilar kenja tipi

PPT 33 pages 6.3 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.3 MB

File type PPT

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

slayd 1 umurtqalilar kenja tipi (38000 tur ) (o'zbekistonda esa 696 tur) umurtqalilar kenja tipiga kiruvchi hayvonlar tuzilishi va hayot tarziga ko'ra 2 ta guruhga bo'linadi: anamniyalar, ya'ni murtak pardasiz (anamnia) umurtqalilar; amniotalar, ya'ni murtak pardali (amniota) umurtqalilar. shuningdek, umurtqalilar kenja tipi 2 ta bo'limga bo'linadi: 1.jag'sizlar (agnatha) bo'limi. 2. jag'og'izlilar (gnathostomata) bo'limi. umurtqalilar kenja tipi jag'sizlar (agnatha) katta sinfi baliqlar (pisces) katta sinfi (20 000 dan ortik) quruqlikda yashovchi umurtqalilar, ya'ni to'rtoyoqlilar (tetrapoda) katta sinfi to'garak og'izlilar (cyclostomata) cinfi (45tur) suyakli baliqlar (osteichthyes) (20 000) (o'zb.84tur) tog'ayli baliqlar (chondrichthyes)(660-700) suvda hamda quruqlikda yashovchilar (amphibia) sinfi (4000) (3 tur) sudlalib yuruvchilar (reptilia) sinfi (7000) (63 tur) sutemizuvchilar (mammalia) sinfi (4000) (105 tur) qushlar (aves) sinfi (8600) (441tur) * jag'sizlar katta sinfi ikkita sinfga bo'linadi: 1. qalqondorlar (ostracodermii) cinfi. 2. to'garak og'izlilar (cyclostomata) cinfi. qalqondorlar sinfi vakillari devon davrining ikkinchi yarmida qirilib ketgan. hozirgi davrgacha to'garak og'zlilar sinfiga kiruvchi miksinlar va …

2 / 33

ligi bu hayvonlarning yashash sharoitiga moslashganligidan dalolat beradi. umumiy tavsifi daryo minogasi to'garak og'izlilarning tashqi ko'rinishi daryo minogasi misolida ko'rib chiqiladi. daryo minogasining gavdasi hozirgi barcha to'garak og'izlilarniki singari tsilindirsimon, ilonga o'xshash bo'ladi. minoganing gavdasi uch qismga – bosh, tana va dumga bo'linadi. bu qismlar aniq chegarasiz, ya'ni bir–biriga qo'shilib ketgan. boshining uchida so'ruvchi og'iz voronkasining katta teshigi joylashgan bo'lib , uning atrofi teri popukchalar bilan o'ralgan. og'iz oldi voronkasining ichki, yon va ustki devorlarida o'ziga xos shox tishlari bor. bularning joylanish o'rni hamda soni sistematik ahamiyatga ega. voronka og'iz teshigi bilan bog'langan va undagi shoxsimon moddadan iborat tishli tilining uchi ko'rinib turadi. tashqi ko'rinishi minoganing tashqi ko'rinishi minoganing tashqi ko'rinishi minoganing tashqi ko'rinishi to'garak og'izlilarning skeleti tog'ay va biriktiruvchi to'qima pardalardan iborat bo'lib, uning tarkibida suyak yo'q. o'q skeleti qalin biriktiruvchi to'qima pardasi bilan o'ralgan xordadan iborat. juft mayda tog'aylar tizmasi xordaning ikki yon devorlari bo'ylab qator joylashgan. bu …

3 / 33

ya'ni miomerlardan iborat. har bir organning murakkab tuzilgan o'z muskuli bor. muskul segmentlarini qoplag'ich biriktiruvchi to'qima mioseptalar chegaralab turadi. suzgich muskullari va boshning vistseral qismi muskullari yaxshi rivojlangan. vistseral muskullar o'ljasiga yopishish, terisini parmalab teshik teshish, oziqni so'rish va boshqa vazifalarni bajaradi. to'garak og'izlilarning harakatlanish organlari orqa va dum suzgichlardan iborat. suzgichlar skeleti ingichka tog'ay nurlaridan tashkil topgan. to'garak og'izlilarning harakatlanishida suzgichlari katta ahamiyatga ega emas. ular tanasini u yoki bu tomonga egib suzadi. suzgichlari esa asosan harakat yo'nalishini boshqarish vazifasini bajaradi. shuning uchun ular baliqlarga, kemalar yoki boshqa suvda suzayotgan predmetlarga yopishib olib suzib yuradi yoki hayotining ko'p qismini suv tubida o'tkizadi. muskul sistemasi og'iz voronkasining ostida og'iz bo'shlig'i bilan qo'shilgan og'iz teshigi bor . minogalarning faqat lichinkalik davrida halqumi bo'lib, metamorfozda u ikkita mustaqil bo'limlarga, ya'ni qizilo'ngach va nafas nayiga ajraladi. og'iz bo'shlig'idan keyin qizilo'ngach boshlanib, xordaning tagida u orqaga qayriladi va yurakni yonidan o'tib ichakka aylanadi. ichakning …

4 / 33

orqa miya, 11–hidlov kapsulasi, 12–pituitar o'simtasi, 13–og'iz bo'shlig'i, 14–qizilo'ngach, 15–ichak, 16–orqa chiqaruv (anal) teshigi, 17–jigar, 18–jabra xaltachalari, 19–nafas nayi, 19a – jabra xaltachalarining ichki teshigi, 20–yurak bo'lmasi, 21–yurak qorinchasi, 22–venoz qo'ltig'i, 23–qorin aortasi, 24–buyrak, 25–siydik yo'li, 26–siydik–tanosil bo'shlig'i (sinusi), 27–jinsiy bez, 28–siydik–tanosil teshigi, 29–jinsiy teshik. boshqa barcha umurtqali hayvonlarnikiga qarama-qarshi o'laroq to'garak og'izlilarning jabra xaltalari jabra yoriqlarida taraqqiy etib, endodermadan kelib chiqqan . jabra xaltalarining ichki yuzasida shilimshiq parda qatlami bo'lib ularda juda ko'p mayda qon tomirlari bor. minogalarning har bir jabra xaltasi (ular 7 juft) mustaqil tashqi teshik bilan tashqariga ochiladi. jabra xaltasining ichki teshigi nafas nayi bilan tutashgan. jabra xaltasining orasida keng bo'shliqlar – jabra oldi sinuslari bo'lib, bu sinuslarning har qaysisini biriktiruvchi to'qimadan tuzilgan jabralararo to'siqlar ikki kameraga ajratib turadi. nafas olish sistemasi jabra yoriqlari to'garak og'izlilarning ham barcha umurt-qalilarniki singari yuragi bor. yurak muskullari ko'ndalang targ'il, qon tomirlari muskullari esa silliq muskullardir. yurak ikki kamerali bo'lib, …

5 / 33

ta, 5 - keyingi kardinal vena, 6 - ichak arteriyasi, 7 - olib keluvchi jabra arteriyalari, 8 – qorin aortasi, 9 - jabra yoriqlari, 10 - yurak qorinchasi, 11 - yurak oldi bo'lmasi, 12 - venoz sinusi, 13 - jigar venasi, 14 - ichak osti venasi, 15 - dum venasi va arteriyasi. to'garak og'izlilarning bosh miyasi barcha umurtqalilarnikiga o'xshab beshta bo'limdan iborat . bosh miyadan 10 juft nervlar chiqadi. oldingi miya katta yarimsharlari juda kichik, nerv hujayralari miya tubida va hidlash bo'laklarida to'plangan. hidlash bo'laklaridan oldingi tomoniga hidlash nervlari (birinchi juft bosh nervlari) chiqadi. bu nervlar hid bilish kapsulasida hid bilish nervlariga tarmoqlanadi. oraliq miyaning yo'g'onlashgan yon devori (ko'rish do'mboqchasi) dan ko'zining to'r qavatiga ko'rish nervlari (ikkinchi juft bosh nervlar) chiqadi. o'rta miyaning ko'rish bo'lagidan ko'z muskullarini harakatlantiruvchi va blokli nervlar (uchinchi va to'rtinchi juft bosh nervlar) chiqadi. miyacha skelet muskullari ishini kordinatsiya qilish va tana muvozanatini saqlash vazifasini bajaradi. …

6 / 33

itta burun teshigi bilan tashqariga ochiladi. to'garak og'izlilar embrionida dastlab ikkita hidlash kamerasi rivojlanadi va ulardan biri keyinchalik yo'qolib ketadi. hid bilish organi to'garak og'izlilar hayotida o'ljasini (asosan baliqlar) topishda juda muhim ahamiyatga ega. ta'm bilish organi rivojlanmagan. chunki ularning tili muguz tishlar bilan qoplangan. hid bilish organi to'garak og'izlilarning embrional rivojlanishida dastlab tanasini old tomonida bosh buyraklar deb ataluvchi birlamchi buyraklar (pronefros) shakllanadi. bunday buyraklarni asosini buyrak naychalari tashkil etadi. har bir naycha tselomga ochiladigan voronkadan boshlanadi. voronka devoriga malpigi tanachalari deb ataluvchi kapillyarlar tomirlari chigali tegib turadi. dissimilyatsiya mahsulotlari qondan jigar orqali, tana bo'shlig'i tselomdan esa voronka orqali naychalarga o'tadi. barcha naychalari tutashib bitta siydik chiqarish nayini hosil qiladi. chiqarish nayi anal teshigidan orqaroqda tashqariga ochiladi. ayrim to'garak og'izlilar (bdellostoma avlodiga kiruvchi miksinalar)da bosh buyraklar umri davomida saqlanib qoladi. ko'pchilik to'garak og'izlilarning voyaga etgan davrida bosh buyraklar (pronefros) o'rniga birmuncha murakkab tuzilgan tana buyraklar (mezanefros) rivojlanadi. ayirish organlari …

7 / 33

chiqadi. lichinkalar mikroskopik suv o'tlari, mayda hayvonlar va organik qoldiqlar bilan oziqlanadi. lichinkasining boshskeletsizlarga o'xshash endostili bo'ladi. lichinka lantsetnik singari suv tubida qumga ko'milib yashaydi. uning tuzilishi va hayot kechirish xususiyatlari to'garak og'izlilarni boshskeletsizlardan kelib chiqqanligini ko'rsatadi. qumteshar voyaga etgan minogadan bir qator belgilari bilan farq qiladi, ya'ni ularda alohida nafas nayi bo'lmaydi, chunki halqum ichakning boshqa bo'laklaridan ajralmagan. jigari naysimon, miyasi birmuncha katta, ko'zlari murtak holda bo'lib, teri bilan to'la qoplangan. og'iz oldida so'rg'ich voronkasi bo'lmaydi, tishlari yo'q. og'zining oldi 2 ta lab bilan o'ralgan bo'ladi. rivojlanishi kumteshar to'garak og'izlilar sinfiga 45 taga yaqin tur kiradi va ular 2 ta kenja sinfga bo'linadi: minogalar – petromyzones va miksinalar – myxini . minogalar kenja sinfiga bitta minogasimonlar (petromyzoniformes) turkumi va bitta minogalar (petromyzonidae) oilasi kiradi. bu oilaning 7 ta avlodi va 24 ta turi ma'lum. minogalarda miksinalarga nisbatan parazitlik qilib hayot kechirish ancha kuchsiz tivojlangan, ya'ni ular chala parazitlar hisoblanadi. …

8 / 33

aliqlar bilan oziqlanadi. miksinalar baliqlarning ichiga kirib olib, butun ichki organlarini eb qo'yadi, faqat baliqlarning skeleti bilan terisi qoladi. demak, miksinalar vaqtincha bo'lsa ham haqiqiy endoparazitlar hisoblanadi. miksinalar tanasining shakli yirik chuvalchanglarga o'xshab ketadi . parazitlik qilib yashashi munosabati bilan ular ko'p tomondan regressiv evolyutsiyani boshidan kechirgan, ya'ni orqa suzgich qanoti va jabra apparatining skeleti yo'qolib ketgan. ko'zi zaif rivojlangan bo'lib, terisi ostiga yashiringan. ularning og'iz oldi voronkasi atrofida 2 juft mo'ylovlari bo'lib, og'iz va burun teshiklarini o'rab turadi. minogalarnikidek, shox tishchalar bilan qurollangan, parmalovchi organ vazifasini bajaradigan juda kuchli tili bor. miksinalar (myxini) kenja sinfi miksina miksina hozirgi bosh skeletlilar kenja tipining orasida eng sodda va tuban tuzilgani to'garak og'izlilar sinfi vakllari hisoblanadi. bu sinf vakillari umurtqalilarning filogeniyasini aniqlashda katta ahamiyatga ega. afsuski, paleontologiya dalillari umurtqalilar ajdodlarining tuzilishi haqidagi savolga bevosita javob bera olmaydi. chunki hozirgi vaqtda yashab turgan to'garak og'izlilarning bevosita ajdodlari qazilma holda topilmagan. qalqondorlarda ham xuddi …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqalilar kenja tipi"

slayd 1 umurtqalilar kenja tipi (38000 tur ) (o'zbekistonda esa 696 tur) umurtqalilar kenja tipiga kiruvchi hayvonlar tuzilishi va hayot tarziga ko'ra 2 ta guruhga bo'linadi: anamniyalar, ya'ni murtak pardasiz (anamnia) umurtqalilar; amniotalar, ya'ni murtak pardali (amniota) umurtqalilar. shuningdek, umurtqalilar kenja tipi 2 ta bo'limga bo'linadi: 1.jag'sizlar (agnatha) bo'limi. 2. jag'og'izlilar (gnathostomata) bo'limi. umurtqalilar kenja tipi jag'sizlar (agnatha) katta sinfi baliqlar (pisces) katta sinfi (20 000 dan ortik) quruqlikda yashovchi umurtqalilar, ya'ni to'rtoyoqlilar (tetrapoda) katta sinfi to'garak og'izlilar (cyclostomata) cinfi (45tur) suyakli baliqlar (osteichthyes) (20 000) (o'zb.84tur) tog'ayli baliqlar (chondrichthyes)(660-700) suvda hamda quruqlikda yashovchilar (amp...

This file contains 33 pages in PPT format (6.3 MB). To download "umurtqalilar kenja tipi", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqalilar kenja tipi PPT 33 pages Free download Telegram