umurtqalilar zoolojiyasi. hordalilar tipi.

DOCX 16 pages 649.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 649.5 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

ma'ruza-1 xordalilar tipi. reja: 1. umurtqalilar zoologiyasi fanining maqsad va vazifalari. fanning rivojlanish tarixi va uslublari 2. umurtqalilar zoologiyasi fanining tabiatdagi va inson hayotidagi ahamiyati. umurtqali hayvonlarni o'rganish metodlari. 3. xordali hayvonlarning kelib chiqish evolyutsiyasini o'rganish. 4. sistematik holati va kelib chiqishi. umurtqali hayvonlar zoologiyasi xordalilar (chordata) tipiga kiruvchi hayvonlarga bag'ishlanadi. xordalilar birta tipga kirsa ham bu tipning hozirgi vaqtda 43.000 dan ortiq turi ma'lum. hayvonot olamida bu tip vakillari alohida axamiyatga ega. 1. bu hayvonlar eng yuksak darajali tuzilgan hayvonlar bo'lib, evolyutsiya jarayonida xilma-xil ekologik sharoitlarda yashashga moslangan va tuzilishda shunga mos belgilarini hosil qilgan. 2. bu hayvonlar inson faoliyatida katta amaliy ahamiyatga ega (oziq-ovqat, kiyim-kechak, transport, sport sohasida) va kishilarning estetik zavqlanishida va boshqa sohalarda foydalaninadi. hayvonlarning yangi zotlarini yaratishda ham foydalaniladi. ayrim turlari xalq xo'jaligiga zarar ham keltiradi. masalan, yumronqoziq, sichqon, dala sichqoni qishloq xo'jaligiga zarar keltiradi. ko'plari vabo, entsefalit, brutsiellyoz singari xafli kasalliklarni keltirib chiqaradi ya'ni …

2 / 16

(1815-1844) umurtqalilar ekologiyasi va zoogeografiyasi xaqidagi materiallari «sibirning shimoliga va sharqiga sayohat» nomli ishi katta ahamiyatga ega. moskva universiteti prof k. f. rulening (1814-1858) xizmati katta. uning shogirti n. a. severtsov (1827-1885) rossiyaning evropa qismi, hamda turkiston zoogeografiyasi soxasidagi ishlarini davom ettirdi. baliqlarni l. s. berg (1876-1950), amfibiya va reptiliyalarni p. v. terent'ev (1903-1970), qushlarni g. p. dementev (1898-1969), sut emizuvchilarni s.i. ognev (1886-1951) sistemasini rivojlantirishda xizmatlari katta. prof. d. n. kashkarov (1878-1941), akademik s. s. shvarts (1919-1970), prof n. p. naumov (1902) umurtqalilar ekologiyasining masalalarini hal qildi. o'rta osiyo, xususan o'zbekistonda umurtqali hayvonlarni o'rganishda olimlardan quyidagilarning xizmatlari alohida ahamiyatga ega. baliqlar bo'yicha: prof. g. komilov, sudralib yuruvchilar bo'yicha: prof. o. p. bogdanov, qushlar bo'yicha: prof a. k. sagitov, prof. d. yu. kashkarov, r. n. miklenburtsev, m. m. ostapenko, sut emuzuvchilar bo'yicha prof. o. p. bogdanov, prof. g. s. sultonov, dots. v. i. taryannikovlarning xizmatlari katta. xordalilar (chordata) tipiga umumiy …

3 / 16

, qator o'xshash belgilarga ega. ularning asosiylari quyidagilar: 1. hamma xordalilarda dastlab elka tori, ya'ni xorda sifatida paydo bo'lgan o'q skeleti bor. xorda embrional rivojlanish davrida boshlang'ich ichak sistemasining yuqori tamonidan ajralib chiquvchi tor sifatida paydo bo'ladi. shunday qilib xorda entodermadan hosil bo'lgan. xordaning keyingi taqdiri har xil. u faqat tuban xordalilarda (astsidiyalar va salplardan tashqari) bir umr saqlanadi. lekin shunda ham umurtqa pog'onasining rivojlanshi tufayli aksariyat hayvonlarda xorda bir muncha reduktsiyalashadi. yuksak darajada rivojlangan umurtqalilarda xorda embironal organ hisoblanadi va voyaga etgan hayvonlarda uni umurtqa pog'onasi siqib chiqaradi, natijada bo'g'inlarga bo'linmagan yaxlit o'q skeleti sigmentli bo'lib qoladi. boshqa skelet hosilalari singari (xordadan tashqari) umurtqa pog'onasi ham mezodermadan hosil bo'lgan. 2. o'q skeleti ustida ichi kovak nay shaklidagi markaziy nerv sistemasi joylashgan. nerv nayining ichi (bo'shligi) nevrotsel deb ataladi. markaziy nerv sistemasining naysimon tuzilishi (qobiqlilardan tashqari) barcha xordalilar uchun xosdir. deyarli barcha xordalilarda nerv nayining oldingi qismi kengayib, bosh miyani …

4 / 16

orga qarama qarshi bo'lan tomoni devorning yorilishidan hosil bo'ladi. bitayotgan gastropor o'rniga esa anal teshigi hosil bo'ladi. 2. xordalilarda tana bo'shlig'i ikklamchi tipda (selom). bu belgisida ko'ra, xordalilar ninatanlilar bilan halqali chuvalchanglarga yaqin turadi. 3. embirionda va tuban xordalilarda organlarining metamer joylashishi ayniqsa yaqqol ko'rinadi. yuksak darajada rivojlangan vakillarning tuzilishi umumiy murakkablishishi tufayli ularda metameriya yaxshi ko'rinmaydi. 4. xordalilar tanasining ikki tomonlama (belateral) simmetriyasi bilan harakterlanadi. ma'lumki, bunday belgi ayrim umurqasiz hayvonlarda ham bor. xordalilar tipi 4 ta kenja tipga bo'linadi. 1. chala xordalilar (nemichorda) bu kenja tipga xordalilarga xos belgilari uncha bilinmaydigan, juda g'alati tarzda tuzilgan dengizda yashovchi sodda hayvonlar kiradi. umuman bu gruppa shu qadar o'ziga xoski. uni ko'pincha nina terililar, qil jag'lilar va xordalilar o'rtasida oraliq o'rinda turadigan mustaqil tip deb ham hisoblaydilar. 2. lichinka xordalilar yoki pardalilar (urochorda yoki tunicata ) kenja tipi. tuzilishi jihatidan tipik hordalilardan uzoqlashgan o'ziga hos dengiz hayvonlari bo'lib, bu guruhga yakka …

5 / 16

– to'garak og'izlilar, baliqlar suvda va quruqda yashovchilar, sudralib yuruvchilar qushlar hamda sut emizuvchilar – harakatchan bo'lganligi hamda sut emizuvchilar yuqori darajada tuzilganligidan butun er shariga, undagi okean, dengizlarga, ko'l va daryolarga, barcha quruqliklarga tarqalgan va qisman havo bo'shlig'ini ham egallab olgan. xordalilar tipi tubandagi kenja tip va sinflarga bo'linadi. xorlalilar tipi (chordata) 1-kenja tip. chala xordalilar (nemichorda). i sinf. graptolitsimonlar (cgaptolitholdea) yoki pterobranxiyalar (pterobranchia) . ii sinf. ichak bilan nafas oluvchilar (enteropneusta). 2-kenja tip. lichinka xordalilar yoki pardalilar (urochorda yoki tunicata). i sinf. appendikulyariyalar (appendiculariae). ii sinf. astsidiyalar (ascidie). iii sinf. salplar (salpae). 3-kenja tip. bosh skeletsizlar (acrania). xorda boshlilar sinfi (cephalochorda). 4-kenja tip. i sinf. to'garak og'izlilar (vertebrata yoki craniota). ii sinf.baliqlar (pisces). iii sinf. suvda va quruqda yashovchilar yoki amfibiyalar (amphibla). iv sinf. sudralib yuruvchilar yoki reptiliyalar (reptilla). v sinf. qushlar yoki parrandalar (aves). vi sinf. sut emizuvchilar yoki darrandalar (mammalia). chala xordalilar tipi reja: 1. chala …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqalilar zoolojiyasi. hordalilar tipi."

ma'ruza-1 xordalilar tipi. reja: 1. umurtqalilar zoologiyasi fanining maqsad va vazifalari. fanning rivojlanish tarixi va uslublari 2. umurtqalilar zoologiyasi fanining tabiatdagi va inson hayotidagi ahamiyati. umurtqali hayvonlarni o'rganish metodlari. 3. xordali hayvonlarning kelib chiqish evolyutsiyasini o'rganish. 4. sistematik holati va kelib chiqishi. umurtqali hayvonlar zoologiyasi xordalilar (chordata) tipiga kiruvchi hayvonlarga bag'ishlanadi. xordalilar birta tipga kirsa ham bu tipning hozirgi vaqtda 43.000 dan ortiq turi ma'lum. hayvonot olamida bu tip vakillari alohida axamiyatga ega. 1. bu hayvonlar eng yuksak darajali tuzilgan hayvonlar bo'lib, evolyutsiya jarayonida xilma-xil ekologik sharoitlarda yashashga moslangan va tuzilishda shunga mos belgilarini hosil qilgan. 2. bu h...

This file contains 16 pages in DOCX format (649.5 KB). To download "umurtqalilar zoolojiyasi. hordalilar tipi.", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqalilar zoolojiyasi. horda… DOCX 16 pages Free download Telegram