xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi

PPTX 29 pages 8.8 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.8 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi tashqi tuzilishi. qilichdumlilar (xiphosura) sinfi: tashqi tuzilishi; oziqlanishi; ichki transport; nafas olishi; ekskretsiya; nerv tizimi va sezgi a’zolari; ko’payishi va rivojlanishi. o’rgimchaksimonlar (arachnida) sinfi: tashqi tuzilishi; oziqlanishi; nafas olishi; ichki transport; ekskretsiya; nerv tizimi va sezgi a’zolari; ko’payishi va rivojlanishi. asosiy turkumlari va muxim vakillari: qisqichbaqachayonlar (eurypterida), chayonlar (scorpiones), telifonlar (uropygi), chilviroyoqlar (amblypygi), o’rgimchaklar(araneae), soxta chayonlar (pseudoscorpiones), solpugalar(solifugae), pichano’rarlar (opiliones), kanalar (acari); o’rgimchaksimonlar filogeniyasi. xelitseralilar filogeniyasi. xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi xelitseralilar (chelitserata) kenja tipiga umumiy tavsif qilichdumlilar (xiphosura) sinfi tashqi va ichki tuzilishi o‘rgimchaksimonlar (arachnida) sinfi tashqi va ichki tuzilishi o‘rgimchaksimonlar (arachnida) sinfi sistematikasi xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi xelitseralilarning tanasi odatda bosh-ko‘krak va qorindan iborat. boshko‘krak yettita bosh va ko’krak bo‘g‘imlarining qo’shilishidan hosil bo’lgan. unda 6 juft, ba’zan 7 juft bir shoxli oyoqlar joylashgan. qorin bo‘limida oyoqlari o‘zgarib ketgan yoki butunlay rivojlanmagan. ayrim vakillarining qorni oldingi va keyingi bo‘limlarga bo‘lingan bo‘ladi. antennula va bosh bo‘lagi (akron)ning …

2 / 29

xelitseralilarning tanasi odatda bosh-ko‘krak va qorindan iborat. boshko‘krak 7 ta bosh va ko’krak bo‘g‘imlarining qo’shilishidan hosil bo’lgan. unda 6 juft bir shoxli oyoqlar joylashgan. antennula va bosh bo‘lagi (akron)ning yo‘qligi bilan xelitseralilar boshqa bo‘g‘imoyoqlilardan farq qiladi. boshko‘krakning birinchi juft oyoqlari oziqni maydalash va ezish vazifasini bajaradigan xelitseraga, ikkinchi jufti esa sezish va ba’zan tutish vazifasini bajaradigan pedipalpalarga aylangan. odatda pedipalpasi boshqa yurish oyoqlariga juda o‘xshab ketadi. xelitseralilar 70000 dan ortiq bo‘g‘imoyoqlilarni o‘z ichiga oladi. ko‘pchilik vakillari quruqlikda hayot kechiradi. bu kenja tipga qilichdumlilar, isqichbaqachayonlar, ya’ni gigant qalqondorlar va o‘rgimchaksimonlar sinflari kiradi. qilichdumlilar (xiphosura) sinfi qilichdumlilar — juda kam uchraydigan qadimgi dengiz hayvonlari. paleozoy erasida keng tarqalgan, keyinchalik qirilib ketgan. hozirgi davrda ularning faqat 5 turi tarqalgan. uzunligi 50—90 sm ga yetadi. qilichdumlilarning keng va yassi tanasi yaxlit bosh-ko‘krak va qorindan iborat. qorin bosh-ko‘krak bilan hapakatchan qo‘shilgan bo‘lib, 6 juft plastinkasimon jabraoyoqlarga ega. qorinning keyingi uchida harakatchan uzun dum o‘simtasi joylashgan. …

3 / 29

jabra qopqoqchasini hosil qiladi. qolgan qorinoyoqlarda juda ko‘p plastinkasimon jabra yaproqchalari joylashgan. dum o‘simtasi telson bilan qorin bo‘limining keyingi uchta bo‘g‘imining qo‘shilishidan hosil bo‘lgan. hazm qilish va qon aylanish sistemasi boshqa bo‘g‘imoyoq-lilarga o’xshash bo‘ladi. yuragi naysimon bo‘lib, sakkizta ostiylar, ya’ni yurakoldi bo‘lmasiga ochiluvchi teshiklar bilan ta’minlangan. yurakning keyingi uchi berk, oldingi uchidan esa oldinga bitta aorta chiqadi. aortadan to‘rtta kalta yon arteriyalar chiqadi. qilichdumlilarning ikki juft ko‘zlari bor. ulardan bir jufti oddiy ko‘zlar bo‘lib, ular boshko‘krakning ustida markaziy chiziqdan ikki tomonda joylashgan. bu ko‘zlarning yonida yirik ikkinchi juft ko‘zlar joylashgan. yirik ko‘zlar o‘ziga xos tuzilgan. ular juda ko‘p mayda ko‘zchalardan tarkib topgan bo‘lsada, lekin tiniq umumiy kutikula bilan qoplangan va alohida qismlarga ajralmagan. qilichdumlilar ayrim jinsli, jinsiy bezlari juft bo‘lib, bir-biri bilan tutashgan naysimon xaltachalardan iborat. jinsiy teshigi birinchi qorin segmentida jabra qopqoqchalarining ostiga ochiladi. rivojlanishi metamorfoz orqali boradi. lichinkasining ko‘krak segmentlari to‘liq, rivojlangan, lekin qorin qismi uncha yaxshi rivojlanmagan. …

4 / 29

rning tana bo‘g‘imlari va bo‘limlari turli darajada rivojlangan. ayrim vakillari (chayonlar, solpugalar)ning tanasi ko’p sonli bo‘g‘imlardan iborat. ular ko‘kragining oldingi bo‘g‘imlari yoki hamma ko‘krak bo‘g‘imlari bosh bo‘limi bilan birikib, bitta boshko‘krak bo‘limini hosil qiladi. ko‘pchilik o‘rgimchaksimonlarning qorin bo‘g‘imlari ham bosh ko‘krak singari qo‘shilib ketib, tanasi ikkita yaxlit bo‘lim (boshko‘krak va qorin) bo‘limini hosil qiladi. kanalarning hamma tana bo‘limlari va bo‘g‘imlari birga qo‘shilib ketgan o‘rgimchaklarning xelitseralari kalta bo‘lib, og‘iz teshigining oldingi tomonida joylashadi. xelitseralar uch bo‘g‘imdan iborat. uning ustki bo‘g‘imi harakatchan, o‘tkir ilmoqni hosil qiladi. kanalar xelitserasining uchi o‘tkirlashgan, tishchasi ikki bo‘g‘imli o‘simtalardan iborat. pedipalpa bir nechta bo‘g‘imdan iborat, asosiy bo‘g‘imidagi chaynovchi o‘simtasi oziqni maydalaydi. pedipalpaning boshqa bo‘g‘imlari paypaslagich vazifasini bajaradi. chayonlar va soxta chayonlarning pedipalpasi uzun qisqichga aylangan. o‘rgimchaklar va solpugalarda pedipalpalar yurish oyoqlariga o‘xshash bo‘lib, sezgi vazifasini bajaradi. o’rgimchaksimonlar to’rt juft yurish oyoqlarining hammasi bir xilda tuzilgan, 6-7 bo’g‘imli oyoqlarning uchki qismida tirnoqlari bo’ladi. qorin bo’limida oyoqlari rivojlanmagan. chayonlar …

5 / 29

halqum bo‘limi muskulli so’ruvchi keng oshqozonni hosil qiladi. oshqozon suyuq oziqni so’rib olish uchun xizmat qiladi. oldingi ichakka bir juft so’lak bezlari yo’li ochiladi. bu bezlar va jigar suyuqligi oqsil moddalarni parchalash xususiyatiga ega. o’rgimchaksimonlar tutgan o‘ljasini o‘ldirib, uning tanasiga so’lak bezi suyuqligini to’kadi. suyuqlik ta’sirida o‘ljasining ichki to’qimalari parchalanib, suyuq holga keladi. shundan so’ng ular suyuq oziqni so‘rib oladi. shunday qilib, o‘rgimchaklarning ozig‘i ichakdan tashqarida hazm bo‘ladi. o‘rta ichakning oldingi qismi uzun yon o‘simtalarni hosil qiladi. bu o‘simtalar ichak hajmini va uning so‘rish yuzasini kengaytiradi. ichak bo‘shlig‘iga bir juft hazm qilish bezi — jigar yo’li ochiladi. jigar hazm qilish fermentlari ishlab chiqarish va oziqni so‘rish vazifasini bajaradi. bundan tashqari jigar hujayralarida oziq ham hazm bo‘ladi. ko‘pchilik o‘rgimchaksimonlar yirtqich ozilanadi. lekin ular orasida umurtqali hayvonlar, ba’zan hasharotlarning qoni va tana suyuqligini so‘ruvchi parazitlar, o‘simlik shirasi bilan oziqlanadigan zararkunandalari va chiriyotgan organik qoldiqlarni iste’mol qiluvchi saprofit turlari ham ko‘p uchraydi. nafas …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi"

xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi tashqi tuzilishi. qilichdumlilar (xiphosura) sinfi: tashqi tuzilishi; oziqlanishi; ichki transport; nafas olishi; ekskretsiya; nerv tizimi va sezgi a’zolari; ko’payishi va rivojlanishi. o’rgimchaksimonlar (arachnida) sinfi: tashqi tuzilishi; oziqlanishi; nafas olishi; ichki transport; ekskretsiya; nerv tizimi va sezgi a’zolari; ko’payishi va rivojlanishi. asosiy turkumlari va muxim vakillari: qisqichbaqachayonlar (eurypterida), chayonlar (scorpiones), telifonlar (uropygi), chilviroyoqlar (amblypygi), o’rgimchaklar(araneae), soxta chayonlar (pseudoscorpiones), solpugalar(solifugae), pichano’rarlar (opiliones), kanalar (acari); o’rgimchaksimonlar filogeniyasi. xelitseralilar filogeniyasi. xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi xelitseralilar (chelit...

This file contains 29 pages in PPTX format (8.8 MB). To download "xelitseralilar (chelitserata) kenja tipi", click the Telegram button on the left.

Tags: xelitseralilar (chelitserata) k… PPTX 29 pages Free download Telegram