boshlang`ich matematika kursi nazariyasi

PPTX 11 pages 315.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 315.6 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

prezentatsiya powerpoint sanoq sistemalari: sanoq sistemasi tushunchasi. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari. o`nli pozitsion sanoq sistemasini targ`ib qilishda m.xorazmiyning ro’li. o`nli pozitsion sanoq sistemasida sonlarning yozilishi va o`qilishi. “boshlang`ich matematika kursi nazariyasi” fanidan taqdimot o’zbekiston respublirasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti 35-mavzu: 1 sanoq sistemasi haqida tushuncha. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari. o’nlik sanoq sistemasida son yozuvi. o’nlik sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash ma’ruza mashg’ulotining rejasi: sanoq sistemalari haqida tushuncha. insoniyat paydo bo’lib, madaniyat darajasi ancha yuqori bo’lgan davrdan boshlab yozuv paydo bo’lgan. bunda dastlab nima haqida gap yuritilayotgan bo’lsa, shu narsa yoki tushunchaning tasvirini beradigan rasmlardan foydalanilgan. keyinchalik rasmlar o’rniga maxsus belgilar va nihoyat asta-sekinlik bilan harflar, so’ng raqamlar paydo bo’lgan. avvaliga sonlar chiziqchalar yoki tugunchalar yordamida belgilangan. so’ng ko’p miqdordagi belgilarni guruhlash ehtiyoji tug’ilgan. odamlar qo’lllaridagi barmoqlari yordamida sanaganlari uchun belgilar 10 talab, ba’zan 20 talab (oyoq va qo’ldagi barmoqlarning soniga ko’ra) …

2 / 11

n, a) 1101 — bu yerda o’ngdan birinchi o’rinda turgan bitta raqami bitta birlikni bildirsa, 3-o’rinda turgan 1 raqami bitta yuzlikni, 4-o’rinda turgan 1 raqami bitta minglikni anglatadi. odatdagi 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 raqamlari yordamida sonlarni yozish hindistonliklar tomonidan joriy qilingan. shunday sanoq sistemalari ham borki, unda bir xil raqamlar sonning yozuvida qaysi o’rinda joylashishidan qat’i nazar, doim bir xil ma’noni anglatadi. bunday sanoq sistemalari nopozitsion sanoq sistemalari deb yuritiladi. rim sanoq sistemasi nopozitsion sanoq sistemasiga misol bo’ladi. i, ii, iii, v, x, l, c, d, m kabi belgilar yordamida yozish rimliklar tomonidan kiritilgan bo’lib, sonlar i — bir, ii — ikki, iv- to’rt, vi — olti, xi - o’n bir, xl — qirq, xc — to’qson va hokazolar ko’rinishda yozilgan. masalan, xxxix — o’ttiz to’qqiz, bunda, x belgi barcha o’rinlarda o’nni, i belgi esa birni anglatadi. rim sanoq sistemasida kichik qiymat bildiruvchi belgi …

3 / 11

u esa ba’zi yozuvlarni turlicha o`qishga olib kelar edi. ix asrning buyuk olimlaridan biri o`zbek (xorazm) matematigi muhammad ibn muso al-xorazmiydir. uning «kitob al-jabr» nomli kitobi fanga algebra nomini berdi. bu kitobda arifmetik masala va tenglamalarning yechilish qoidalari bayon qilingan. al-xorazmiy o`zining boshqa kitobida hindistonda kashf qilingan hind arifmetikasini, ya’ni o`nli sanoq sistemasini yoritdi. uch yuz yil keyin, ya’ni xii asrda u lotin tiliga tarjima qilindi va bu kitob butun yevropa xalqlari uchun arifmetikadan birinchi darslik bo`lib qoldi. natijada yevropa mamlakatlarida arab davlatida yashagan muallif yozgan kitob bo`yicha o`nli sanoq sistemasi o`rganilgani uchun o`nli sistemadagi arab raqamlari deyila boshlandi. bu esa noto`g`ridir. xii asrdan boshlab garbiy yevropada uzoq davom etgan turg`unlikdan so`ng matematikaga qiziqish uyg`ondi, bunga savdo-sotiqning kengayishi sabab bo`ldi . rus fanining rivojlanishida leontiy filippovich magniskiy tomonidan yozilgan «arifmetika sirech nauka chislitelnaya» kitobi muhim rol o`ynadi. bu kitob pyotr i davrida 1703-yilda slavyan tilida nashr qilindi, ammo undagi hamma …

4 / 11

. demak, a natural sonning o’nlik sanoq sistemasidagi yozuvi deb quyidagi yigindiga aytiladi: a = an • 10n + an-1 • 10n-1 + ... + a2 • 102 + a1 • 10 + a0, bu yerda: an, ...,a1 — 0 dan 9 gacha bo’lgan raqamlar. an≠ 0 deb kelishiladi. son yozuvini 0 lardan boshlash faqat malum sondagi raqamlardan iborat nomerlashda qo’llanadi, masalan: lotoreya, pasport, avtomobil nomerlarida. n = an • 10n + an-1 10n-1 + ... + a2 • 102 + a1 • 10 + a0 son berilgan bo’lsa, uni n = ko’rinishda yozish mumkin. son yozuvidagi chiziq uni harfiy ko’paytmadan farqlash uchun chiziladi. o’nlik sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash. o’nlik sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash quyidagicha amalga oshiriladi. va sonlar berilgan bo’lsin. quyidagi n < k; n = k, an< bn, shartlardan biribajarilsa, a < b bo’ladi. nazorat savollari. sanoq sistemasi haqida nimalar bilasiz. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari deganda nimani …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "boshlang`ich matematika kursi nazariyasi"

prezentatsiya powerpoint sanoq sistemalari: sanoq sistemasi tushunchasi. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari. o`nli pozitsion sanoq sistemasini targ`ib qilishda m.xorazmiyning ro’li. o`nli pozitsion sanoq sistemasida sonlarning yozilishi va o`qilishi. “boshlang`ich matematika kursi nazariyasi” fanidan taqdimot o’zbekiston respublirasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti 35-mavzu: 1 sanoq sistemasi haqida tushuncha. pozitsion va nopozitsion sanoq sistemalari. o’nlik sanoq sistemasida son yozuvi. o’nlik sanoq sistemasida sonlarni taqqoslash ma’ruza mashg’ulotining rejasi: sanoq sistemalari haqida tushuncha. insoniyat paydo bo’lib, madaniyat darajasi ancha yuqori bo’lgan davrdan boshlab yozuv paydo bo’lgan. bunda dastlab nima h...

This file contains 11 pages in PPTX format (315.6 KB). To download "boshlang`ich matematika kursi nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang`ich matematika kursi n… PPTX 11 pages Free download Telegram