boshlang`ich matematika kursi nazariyasi

PPTX 23 pages 528.8 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 528.8 KB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

prezentatsiya powerpoint “boshlang`ich matematika kursi nazariyasi” fanidan taqdimot o’zbekiston respublirasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallar bajarishning og`zaki usullari. 41-mavzu: 1 ma’ruza rejasi: ko`paytirishning qulay usullari. bo`lishning qulay usullari. 1-usul. bir ko’paytmaning ko’payuvchisini ikkita sonning bo’linmasi shaklida ifodalanishi. bir ko’paytmaning ko’payuvchisini ikkita sonning bo’linmasi shaklida ifodalanishi uchun, ikkinchi ko’paytmani kamayuvchi va ayriluvchiga ko’paytiriladi,keyin ko’paytmaning ayirmasi topiladi. berilgan usul qator qoidalarni ifodalashga imkon beradi. 1 - qoida. 9 (99, 999)ga ko’paytirish. sonni 9 (99, 999)ga ko’paytirish uchun, uni 10 (100, 1 000) marta oshirish va olingan natijadan sonning o’zini ayirish kifoya. isbot. a — berilgan son bo’lsin. 9 ga ko’paytirish qoidasiiga asoslanib, a 2-qoida. 9 ga ko’paytirish. sonni 9 ga ko’paytirish uchun, shu sondan uning o’nliklar sonini birga oshirib ayirish, va hosil bo’lgan ayirmaga uning birdan o’ngacha raqamining to’ldiruvchisini qo’shib qo’yish kifoya. 3-qoida. 99 ga ko’paytirish. sonni 99ga ko’paytirish …

2 / 23

uning raqamlarining orasiga raqamlarning yig’indisini qo’yish kifoya. agar hosil bo’gan yig’indi ikki xonali bo’lsa,birliklarni berilgan sonning raqamlari orasiga qo’yiladi, o’nliklari esa birinchi raqamga qo’shiladi. 3 - usul. 9 ta o’nlikdan iborat ikki xonali sonni ko’paytirish. 9 ta o’nlikdan iborat ikki xonali sonni ko’paytirish uchun, ikkinchi sonning 100gacha bo’lgan to’ldiruvchisini topib, birinchi sondan ayirib va natijaga berilgan sonlarning 100 gacha bo’lgan to’ldiruvchilarini yozib qo’yish kifoya. 4-usul. yigirmadan kichik sonlarni ko’paytirish. yigirmadan kichik ikki sonni ko’paytirish uchun, birinchi songa ikkinchi sonning birliklarini qo’shib, natija oxiriga nolni yozib qo’yib va birliklar ko’paytmasini qo`shish kifoya. 5-usul. bo’lish usullari. bo’lish uchun ratsional xisoblash usullari ko’paytirish qoidalari va quyidagi keyingi (bo’linmaning o’zgarishlari) xossalarda asoslanadi: 5.1 - xossa. agar bo’liniluvchini bir necha marta oshirsak yoki kamaytirsak, bo’linma ham mos ravishda oshadi yoki kamayadi, ya'ni:,,b) [(=d)[(():=d:b)(():=d:b)]. 5.2 - xossa. agar bo’luvchini bir necha marta oshirsak (kamaytirsak), bo’linma ham mos ravishda oshadi (kamayadi). 6 - usul. xona birliklari bo’yicha …

3 / 23

= (104 : 2): 4 = (52 :2): 2 = 26 : 2 = 13; c) 256 : 16 = (256 : 2): 8 = (128 : 2 ): 4 = (64: 2): 2 = 32:2 = 16. 14 - qoida. 5 (50, 500) ga bo’lish. sonni 5ga bo’lish uchun, uni 2 ga ko’paytirib va natijani 10 (100, 1000) ga bo’lish kifoya. image3.emf image4.emf image5.emf image6.emf image7.emf image8.emf image9.emf image10.emf image11.emf image12.emf image13.emf image14.png image14.emf image15.emf image16.emf image17.emf image18.emf image19.emf image20.emf image21.emf image22.emf misol. a ) 87 ∙ 9 = 87 ∙ 10 - 87 = 870 - 87 = 783; b ) 4 69 ∙ 99 = 469 ∙ 100 - 469 = 46 900 – 469=46 431 ; c ) 3 726 ∙ 999 = 3 726 ∙ 1 000 - 3 726 = 3 726 000 - 3 726 = 3 722 274. 10 𝑛 - 1 …

4 / 23

) = 2 450; 2) berilgan sonning oxirgi 3 ta raqamidan tashkil topgan to’ldiruvchisini 1000 gacha to’ldiramiz : 1 000 - 453 = 547; 3) avvalgi natijaga to’ldiruvchini qo’shib qo’yamiz va javobga ega bo’lamiz : 2 453 ∙ 999 - 2 450 547. 10 𝑛 - 1 (n ≥ 4) ga ko ’ paytirish qoidalarini huddi shunday ifodalash va isbotlash mumkin. 5 - qoida . 98 (97, 96) ga ko’paytirish . sonni 98 (97, 96) ga ko’paytirish uchun , uni yuzga ko’paytirish va hosil bo’lgan natijadan sonni ikkilanganini (uchlanganini,to’rtlanganini) ayiramiz. isbot . a — berilgan son bo’lsin . a ∙ 100 - 2 ∙ a ifodasi , qoidaga asoslanib sodda , a ∙ 98 shakliga ega bo ’ ladi . shu kabi : a ∙ 100 - 3 ∙ a = a (100 - 3) = a ∙ 97; a ∙ 100 - 4 ∙ a = a (100 - …

5 / 23

53 ∙ 11 ifodaning qiymatini topish uchun quyidagilarni amalga oshiramiz: 1) yig’indini topamiz : 5 + 3 = 8; 2) 5 3 sonining raqamlarining orasini ochib , 8 raqamini qo ’ yamiz va javobga ega bo ’ lamiz : 53 ∙ 11 = 583. misol . 58 ∙ 11 ifodaning qiymatini topish uchun quyidagilarni amalga oshiramiz: 1) yig’indini topamiz : 5 + 8=13; 2) 58 sonining raqamlarining orasini ochib, 3 raqamini qo’yamiz,o’nlikni birga oshirib (5 + 1 = 6) va javobga ega bo’lamiz : 58 ∙ 11= 638. 9 - qoida . ikki xonali sonni 101ga ko’paytirish. ikki xonali sonni 101ga ko’paytirish uchun o’sha sonni o’n tarafga ko’chirib qo’yish kifoya. isbot . 10 a + b — berilgan son bo’lsin . (1 0 a + b ) ∙ 10 2 + 10 a +b ifodasi , qoidaga asoslanib, sodda (10 a + b ) ∙ 101 shakliga ega bo ’ …

6 / 23

p ≥ 2) ga bo’lish . 2 𝑛 ga bo’lish n - baravar 2 ga bo’lishga keltiriladi. isbot . a — berilgan son bo’lsin . berilgan qoidaga asoslanib ((( a : 2): 2): 2...): 2 , bo’luvchilar sifatida n “ikkilar” bor. sodda a : 2 𝑛 shakliga ega bo’ladi. shuni isbotlash talab qilingan edi. 8 - usul . bo’luvchining ikkita sonning bo’linmasi sifatida ko’rinishi. bo’luvchi ikkita sonning bo’linmasi sifatida ko’rsatilinadi, bo’linuvchi ikkinchi songa ko’paytirilinadi, keyin shu natija birinchi songa bo’liniladi. misol . a ) 465 : 5 = (465 ∙ 2): 10 = 930 : 10 = 93; b ) 21 700 : 50 = (21 700 ∙ 2) : 100 = 43 400: 100 = 434; c) 383 000 : 500= (383 000 ∙ 2) : 1 000 = 766 000 : 1 000 = 766. 15 - qoida . 5 ∙ 𝟏𝟎 𝒏 ga bo’lish ( p ≥ …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "boshlang`ich matematika kursi nazariyasi"

prezentatsiya powerpoint “boshlang`ich matematika kursi nazariyasi” fanidan taqdimot o’zbekiston respublirasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti nomanfiy butun sonlar ustida arifmetik amallar bajarishning og`zaki usullari. 41-mavzu: 1 ma’ruza rejasi: ko`paytirishning qulay usullari. bo`lishning qulay usullari. 1-usul. bir ko’paytmaning ko’payuvchisini ikkita sonning bo’linmasi shaklida ifodalanishi. bir ko’paytmaning ko’payuvchisini ikkita sonning bo’linmasi shaklida ifodalanishi uchun, ikkinchi ko’paytmani kamayuvchi va ayriluvchiga ko’paytiriladi,keyin ko’paytmaning ayirmasi topiladi. berilgan usul qator qoidalarni ifodalashga imkon beradi. 1 - qoida. 9 (99, 999)ga ko’paytirish. sonni 9 (99, 999)ga ko’paytirish uchun, uni 10 (10...

This file contains 23 pages in PPTX format (528.8 KB). To download "boshlang`ich matematika kursi nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang`ich matematika kursi n… PPTX 23 pages Free download Telegram