tabiat bilan tanishtirish metodikasi

DOCX 104 стр. 7,2 МБ Бесплатная загрузка

104 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,2 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 104

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (10 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 104

ma’ruzalar matni 1-mavzu: maktabgacha ta’limda bolalarni tabiat bilan tanishtirishning nazariy asoslari va tabiat haqida tushuncha. reja: 1.1. tabiat bilan tanishtirish metodikasi fanining maqsad va vazifalari. 1.2. bolalarni tabiat bilan tanishtirishda ularning dunyoqarashlarini shakllantirish va bunda tarbiyachi hamda oila tarbiyachisining vazifalari 1.3. sharq olimlarining tabiat, uning inson hayotidagi o‘rni haqidagi qarashlari. 1.4. g‘arb olimlarining tabiat bilan tanishtirishdagi qarashlari. 1.5. maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirish metodikasining rivojlanishi. tayanch iboralar: tabiat, jonli tabiat, uy, makon, atrof-muhit, tabiatshunoslik, kush, qobiliyat, tarbiya uyg‘unligi,ekologiya, metodika, biologiya. 1.1. tabiat bilan tanishtirish metodikasi fanining maqsad va vazifalari. maktabgacha ta'lim tashkilotlarida bolalarni ma'naviy yetuk, axloqli, pok insonlar qilib voyaga yetkazishda tabiat bilan tanishtirish metodika fani muhim ahamiyat kasb etadi. uning maqsadi, maktabgacha ta'lim yoshidagi bolalarni maktabga tayyorlash, tabiat bilan tanishtirish jarayonida tabiatga ehtiyotkorona munosabatda bo’lish, vatanga mehrli bo'lish, ekologik ta'lim-tarbiyani amalga oshirish, tabiat haqida mukammal bilimga ega bo'lgan yoshlarni tarbiyalashdir. tabiat bilan tanishtirish metodikasi fanining vazifasi talabalarni tabiat …

2 / 104

— oliy nerv sistemasi, ichki a'zolari, tana tuzilishi, yoshga qarab hosil bo'ladigan o'zgarishlar tabiat bilan tanishtirishda muhim ahamiyatga ega. bundan ko'rinib turibdiki, bu kurs bolalar fiziologiyasi fani bilan ham bevosita bog'langan. biologiya fani tabiat bilan tanishtirish metodikasining asosini tashkil etadi. chunki biz bolalarni jonli va jonsiz tabiat, tabiat hodisalari, yilning turli fasllari bilan tanishtiramiz. tabiat bilan tanishtirish fani falsafa, biologiya, pedagogika, psixologiya, fiziologiya va barcha metodikalar bilan bog'liq holda bir-birini to'ldirib, mustahkamlaydi. bolalarning jonsiz tabiat hodisalari, o'simliklar va hayvonlar, inson mehnati haqidagi tushuncha va tasavvurlarini kengaytirish hamda boyitish, shuningdek, o'simliklar o'stirish, hayvonlarni parvarish qilishda bolalarda oddiy ko'nikmalar hosil qilish ta'lim berishning asosiy vazifalaridan hisoblanadi. bunda bolalarda kuzatuvchanlik, bilimga qiziqish, tafakkur va mantiqiy nutq rivojlanadi, so'z boyligi ortadi, yangi tushunchalar hosil bo'ladi. bolalarda mehnatni sevish, o'zgalar mehnatini qadrlash, o'simlik va hayvonlarni asrash, ularni parvarish qilish, o'z vatanini, tabiatni sevish, tabiat go'zalliklarini ko'ra olish kabi hislatlarni o'stirish orqali tarbiyaviy vazifalar hal qilinadi. …

3 / 104

butun ob’yektiv borliq, real voqelik, turli-tuman ko‘rinishlardagi olam. tor ma’noda tabiat fan, asosan tabiiy fanlar tabiatshunoslik o‘rganadigan ob’yektdir. tabiatning adabiyotlarda ikki darajasi ajratib ko‘rsatiladi: birlamchi va ikkilamchi. bularning birinshisi insoniyatdan holi, mustasno tarzda, sof tabiiiy holda mavjud bo‘lgan tabiatdir; ikkinshisi insoniyat ishtirokida hosil etilgan tabiiy ne’matlar - tuproq, suv havzalari va kanallar, daraxtzorlar, ekinzoru mevazorlar, aholi maskanlari - shahar, qishloq va boshqalar. tirik organizmlarning ma’lum bir muhitda yashash qonuniyatlarini, ya’ni organizmlarning o‘zaro va ularni o‘rab turgan atrof-muhit bilan bog’liq bo‘lgan hayot tarzini o‘rganadigan fan ekologiya deb ataladi . ekologiya (grekcha "oikos" - yashash, uy, makon, "logos" - ta’limot) - umumiy tarzda u organizmlarning yashash joyi, makoni degan ma’noni anglatadi. populyatsiyalar, turlar, biotsenozlar, biogeotsenozlar va biosfera kabi tushunshalar ekologiya fanining manbai hisoblanadi. shuning ushun umumiy ekologiya to‘rt bo‘limga bo‘lib o‘rganiladi: autekologiya, populyatsiyalar ekologiyasi, sinekologiya va biosfera. 1.autekologiya(“autos” — yunoncha so‘z bo‘lib, “o‘zi” degan ma’noni bildiradi) ayrim turlarning ular yashab turgan muhit …

4 / 104

g mumtoz ma’nosi ayrim hayvonot turlari va ular populyatsiyalarining hamda o‘simliklar turlarining tashqi atrof-muhit bilan munosabatlari, ularning tadrijiy rivojlanishiga ko‘rsatadigan ta’sirini o‘rganadigan ilm sohasi demakdir. muhitning organizmni harakatlantiruvshi alohida tarkibiy qismlari (havo, yorug‘lik, issiqlik, suv, oziq-ovqat) ekologik omillar deb ataladi. a.s.to‘xtayev fikricha, "ekologik muhit deganda tirik organizmni o‘rab turgan fizik qurshov e’tiborga olinadi. aniqroq so‘z borganda muhit tevarak-atrofdagi o‘zaro bog‘lanishlardagi shart-sharoitlar va ta’sirlar majmuidir (tabiiy va sun’iy muhit)". ekologik omil esa tirik organizmlarga to‘gridan-to‘g‘ri ta’sir etuvshi muhitning ayrim bir tarkibiy qismidir. biroq odamlarga moddiy ne’matlar ishlab shiqarishi uchun muayyan tabiiy sharoitlar talab qilinadi. tabiatning jamiyat bilan yaqindan aloqa bog‘laydigan, uning taraqqiyotiga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatadigan qismi atrof-muhit deb ataladi. yerning ustki qatlami va yer osti boyliklari, iqlim va boshqa shu kabilar atrof-muhitni tashkil etadi. atrof-muhit insonning moddiy ne’matlar ishlab chiqarish faoliyati ushun doimiy, abadiy va zaruriy shart-sharoitdir. ayniqsa, insonning tabiat quchog‘ida bo‘lishi uni ruhan tetiklashtirib, mehnat qobiliyati va ijodiy faoliyatini …

5 / 104

aydlik, ma’lum bir maqsadga yo‘naltirilgan, iste’molchilik, ehtiyotkorona, faol-ijodiy)ni; tabiat zahiralaridan foydalanish maqsad va usullarini baholash zarurati paydo bo‘lgandagina yuzaga keladi. bunday baholashga zarurat tabiiy omilning inson va jamiyat uchun ham muhim insoniy qadriyat ekanligidan hosil bo‘ladi. jamiyat a’zolarining farovonligi va huzur-halovati atrof-muhit holatiga bevosita bog‘liq. maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilaridan bolalarni tabiat bilan tanishtirish ushun tabiat haqidagi turli fan sohalaridagi katta bilim zahiralariga ega bo‘lishlari, ularning rivojlanish qonuniyatlarini tushunishlari, aql sohasi(noosfera)ning imkoniyatlarini to‘g‘ri baholay olishlari, tabiatda yuz beradigan predmet-hodisalar orasidagi aloqadorliklarni izohlay olishlari talab etiladi. ayniqsa, o‘zi yashab turgan joy tabiati: fasl almashinuvlarini kuzata olishi, kalendar tuza olishi, o‘simlik va gullarni ko‘paytirish ko‘nikmasiga egallashga o‘rganishi muhim. bolalarda tabiatga faol va ehtiyotkorona munosabatni tarbiyalash maktabgacha ta’lim muassasasida mavjud bo‘lgan hayvon va o‘simliklarni oziqlantirishga yordam beradi. tarbiyachidan jonli tabiat burchagini tashkil etish, o‘simlik va hayvonlar uchun ularning tabiatda yashashlariga yaqin shart-sharoitlar yaratishga oid bilim va malakalari talab etiladi. bundan tashqari u maktabgacha ta’lim …

6 / 104

anishtirishda ularning dunyoqarashlarini shakllantirish va bunda tarbiyachi hamda oila tarbiyachisining vazifalari insonning tabiatdagi o‘rni va bolalarning dunyoqarashlarini shakllantirish. insonning kelib chiqishi moddiy va ma’naviy talablarga binoan jonli va jonsiz tabiat bilan uzviy bog‘liqdir. insonning biosferada tutgan o‘rni ikki tomonlama bo‘ladi. ya’ni bu biologik obyekt bo‘lib, muhitning fizik omillariga qaramdir, chunki bizni o‘rab turgan atrof-muhit borliqdan nafas oladi, oziqlanadi va modda almashinishi natijasida tabiatning bizga bo‘lgan foydasini ko‘radi. insonlar jonzotlardan ajralgan o‘ziga xos xususiyatlari bilan har doim ajralib turadilar. ular o‘z faoliyatlari bilan tabiatga ta’sir etib, ya’ni madaniy muhit yaratadilar va uni mehnatlari hamda ma’naviy tajribalari asosida avloddan avlodga o‘tkazib boradilar. inson o‘simlik va hayvonlarni parvarish qilishi natijasida ularning yangi zod, navlarini yaratadi, ko‘paytiradi. maktabgacha yoshdagi bolalar tabiat bilan bog‘chaga kelayotganda va bog‘chadan ketayotganda to‘qnash keladilar. bunda bolalar ko‘chada ko‘rgan, eshitgan narsalari haqida bog‘chaga kelganlarida hammaga aytib beradigan bo‘ladilar. bu esa bolalarga ziyraklikka hamda ko‘chada hushyor bo‘lib yurish kerakligini o‘rgatadi. maktabgacha …

7 / 104

erib borishi kerak. shunga asoslangan holda tarbiyachilar o‘simliklarni o‘stirish, hayvonlarni parvarishlash hamda ular bilan ehtiyotkorlik munosabatida bo‘lish malakalarini tarbiyalab boradilar. bolalarni tabiat bilan tanishtirishda tarbiyachi va oila tarbiyachisining vazifalari. kelajak avlodni barkamol inson qilib tarbiyalash shu kunning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. bu borada bolalarni tabiat bilan tanishtirish muhim ro‘l o‘ynaydi. tarbiyachi bolalarni tabiat bilan tanishtirishda davlat tomonidan chiqarilgan «tayanch dastur»lariga tayangan holda, bolalarga beriladigan bilimlarning yosh xususiyatlarini hisobga olib rejalashtirishi zarur. dasturlarda tarbiyachi har bir faslda olib boriladigan tabiat haqidagi bilimlarini to‘g‘ri rejalashtirishi, guruhda tabiat burchagini, yer maydonchalarini tashkil eta olish, undagi o‘simliklarni o‘stirish, hayvonlarni boqish, parvarishlay olish mahoratlari talab etiladi. tarbiyachi va oila tarbiyachisi o‘simliklarni, hayvonlarni to‘g‘ri parvarishlashi va o‘zi bolalarga buni o‘rgata olishi talab etiladi. tarbiyachi va oila tarbiyachisining talabchanligi hamda kerakli bilimlarga ega bo‘lishi bolalarda qiziquvchanliklarini hamda mehnat ko‘nikmalarini rivojlantiradi. bolalarning bilimlarini oshirish, qiziquvchanliklarini o‘stirish natijasida tarbiyachining o‘z sohasiga bo‘lgan qiziqishi yanada ortadi va tabiatda bo‘layotgan …

8 / 104

ng oldiga quyidagi talablar qo‘yiladi: 1. tabiat haqida to‘liq tushunchaga ega bo‘lish. 2. o‘simliklar, hayvonlar, hasharotlar, qushlar, baliqlarhaqida umumiy ma’lumotga ega bo‘lish. 3. o‘simlik, hayvonlar, hasharotlar, qushlar va baliqlarniparvarish qilish, oziqlantira olishni bilish. 4. bolalar yoshiga mos jonzotlarni tanlay bilish. 5. jonzotlar bilan ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lishva bolalarga to‘g‘ri o‘rgata olish. 1.3. sharq olimlarining tabiat, uning inson hayotidagi o‘rni haqidagi qarashlari. o‘rta asrlarda o‘rta osiyoda yashab ijod etgan olimlardan muhammad muso al-xorazmiy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, al-farg‘oniy va boshqalar tabiatshunoslik fanining rivojlanishiga katta hissa qo‘shganlar. ular hali ekologiya fani dunyoga kelmagan davrda tabiat va undagi muvozanat, o‘simlik va hayvonot dunyosi, tabiatni e’zozlash haqida qimmatli fikrlar aytganlar. buyuk alloma muhammad ibn muso al-xorazmiy (783-850) risolalaridan birida bunday deb yozadi: “bilingki, daryoning ko‘zlari yoshlansa, uning boshiga g‘am, kulfat tushgan bo‘ladi. odamlar, daryodan mehringizni darig‘ tutmanglar!” daryoning “yoshli ko‘zlari” deganda muhammad muso al-xorazmiy nimalarni ko‘zda tutgan ekan? …

9 / 104

fiy fikrlarining eng yirik va mashhur vakillaridan biri abu nasr forobiyning (873-950 y.y.) ilmiy-falsafiy merosi nihoyatda boy. uning asarlari hozirgasha to‘liq aniqlanmagan. nemis olimi m.k.brokkelmanning ro‘yhatida forobiyning turli sohalarga oid 180 ta asarining nomi keltirilgan. forobiy tabiatshunoslikning turli tarmoqlari bilan shug‘ullangan bo‘lib, uning “kitob al-hajm va al-miqdor”, “kitob al-mabodi al-insonia” (“insoniyatning boshlanishi haqida kitob”), “kitob al-a’zo al-hayvon” (“hayvon a’zolari to‘g‘risida kitob”) nomli asarlari bunga dalil bo‘la oladi. tabiatshunoslikka oid “odam a’zolarining tuzilishi”, “hayvon a’zolari va ularning vazifalari haqida” kabi asarlarida odam va hayvonlardagi ayrim a’zolarning tuzilishi, xususiyatlari va vazifalari haqida ham to‘xtab o‘tilgan. odam a’zolarining tuzilishi va vazifalari haqida so‘z yuritilganda o‘zgarishlar, ya’ni kasalliklar birinchi navbatda ovqatlanish tartibining buzilishi oqibatida kelib chiqadi, deb tushuntiriladi. forobiy tabiiy va inson qo‘li bilan yaratiladigan sun’iy narsalarni ajratgan. shuningdek, u tabiiy narsalar tabiat tomonidan yaratilganligini va bunda inson omilining ta’siri katta ekanligini, tabiiy va sun’iy tanlash hamda tabiatga ko‘rsatiladigan boshqa ta’sirlarni atroflicha baholagan. abu …

10 / 104

sishiga sharoit bo‘lmay, o‘sishdan to‘xtasa ham, boshqalarida bu ahvol bo‘lmaydi. ular birdaniga paydo bo‘lib, birdaniga yo‘qolib ketmaydi. bordi-yu yer yuzini bir xil daraxt yoki bir xil hayvon butunlay qoplab olsa, bu holda hayvonning ko‘payishiga ham, daraxtning o‘sishiga ham o‘rin qolmaydi. shu sababdan dehqonlar ekinlarni o‘toq qilib, keraksizini yulib tashlaydilar”. beruniy asarlarida o‘simlik va hayvonlarning biologik xususiyatlari, ularning tarqalishi va xo‘jalikdagi ahamiyati haqida ma’lumotlar topish mumkin. beruniyning ilmiy qarashlari, asosan, “saydana”, “mineralogiya”, “qadimgi avlodlardan qolgan yodgorliklar” asarlarida o‘z aksini topgan. unda eronning turli tropik o‘simlik va hayvonlarining tashqi muhit bilan aloqasi, ularning hulq-atvori yil fasllarining o‘zgarishi bilan bog‘liqligi misollar bilan tushuntirilgan. beruniy yer yuzining o‘zgarishi o‘simlik va hayvonot dunyosining o‘zgarishi bilan, tirik organizmlarning turli hayoti yer tarixi bilan bog‘liq bo‘lishi kerak, deb hisoblaydi. qumni kavlab, uning orasidan shig‘anoqni topish mumkin. buning sababi, bu qumlar qashonlardir okean tubi bo‘lgan, deb ta’kidlaydi alloma. beruniy “saydana” degan asarida 1116 xil dori-darmonlarni tavsiflagan. ularning 750 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 104 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tabiat bilan tanishtirish metodikasi"

ma’ruzalar matni 1-mavzu: maktabgacha ta’limda bolalarni tabiat bilan tanishtirishning nazariy asoslari va tabiat haqida tushuncha. reja: 1.1. tabiat bilan tanishtirish metodikasi fanining maqsad va vazifalari. 1.2. bolalarni tabiat bilan tanishtirishda ularning dunyoqarashlarini shakllantirish va bunda tarbiyachi hamda oila tarbiyachisining vazifalari 1.3. sharq olimlarining tabiat, uning inson hayotidagi o‘rni haqidagi qarashlari. 1.4. g‘arb olimlarining tabiat bilan tanishtirishdagi qarashlari. 1.5. maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat bilan tanishtirish metodikasining rivojlanishi. tayanch iboralar: tabiat, jonli tabiat, uy, makon, atrof-muhit, tabiatshunoslik, kush, qobiliyat, tarbiya uyg‘unligi,ekologiya, metodika, biologiya. 1.1. tabiat bilan tanishtirish metodikasi fanining maqsad...

Этот файл содержит 104 стр. в формате DOCX (7,2 МБ). Чтобы скачать "tabiat bilan tanishtirish metodikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tabiat bilan tanishtirish metod… DOCX 104 стр. Бесплатная загрузка Telegram