qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlari

PDF 40 pages 2.6 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.6 MB

File type PDF

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

prezentatsiya powerpoint 2-mavzu. qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlari reja: 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy g'oyalar 2. antik dunyo iqtisodiy qarashlari 3. arab va g'arbiy evropada feodalizm davridagi iqtisodiy g'oyalar 4. ix-xv asrlarda o'rta osiyoda iqtisodiy fikrlarning shakllanishi va rivojlanish yo'nalishlari ma'ruzachi: i.f.d., prof. r.v.abdullaev eramizning 5 asrigacha bo'lgan davr qadimgi dunyo ... iqtisodiy g'oyalarning shakllanishi insoniyatning paydo bo'lishi bilan boshlangan. ammo hozirgi paytda qo'lyozmalarda aks ettirilgan g'oyalargina tahlil qilingan. shu sababli iqtisodiy ta'limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog'i, xususiy mulk paydo bo'lishi bilan boshlanadi, deyish o'rinli xo'jalik faoliyatini aks ettirish (aholi ro'yxati, erlarni hisobga olish, xo'jalik faoliyati bilan bog'liq hisobotlar va boshqa huquqiy hujjatlar) xo'jalik faoliyatini tushuntirishga urunish (davlat hujjatlari xammurapu qonunlari, manu qonunlari, «artxashastra», «guan-tszi») qadimgi yozma manbalarda iqtisodiy g'oyalar iqtisodiy fikrlarning paydo bo'lishi va shakllanishi yozuv bilan bevosita bog'liq. qadimgi dunyo iqtisodiy qarashlar mualliflari yirik mutafakkirlar (faylasuflar) va quldorlik davlatlari hukmdorlariga tegishli. ular natural xo'jalik yuritish va quldorlikni saqlab qolish hamda …

2 / 40

angan joylarda, mesopotamiya (tigr va efrat daryolari oralig'ida) va misrda eramizdan avvalgi iv ming yillikda yuzaga keladi ▪ noib va aholi o'rtasidagi munosabatlar to'g'risida fikr yuritiladi; ▪ bu davrda sinfiy ajralish to'la shakllanmagan; ▪ boshqaruv ishiga ishbilarmonlarni taklif etish (yuqori tabaqali yoki oddiy aholi bo'lishidan qat'i nazar) kerak deyiladi. qadimgi misr mesopotamiya ▪ xususiy mulkchilik va tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi; ▪ isyonlar va natural xo'jalik asoslariga putur etkazish mumkinligi tufayli sudxo'rlikning cheklanshi; ▪ mustaqil ishlab chiqaruvchilar huquqlarining himoya etilishi; ▪ sudxo'rlik miqdorining pulda 20, mahsulotda 33 foizdan ortiq bo'lmasligi. eng qadimgi qo'lyozma (m.av. xxii asr) xammurapi qonunlari (m.a. 1792-1750 y.) ▪ qulchilikni mustahkamlash; ▪ qulchilik eng past tabaqalarga xos narsa ekanligi; ▪ «buyumning qiymati» muammosi; ▪ qiymat miqdorining «ish kunlari» bilan belgilanishi; ▪ rag'batlantirishning mehnat natijalariga mos ravishda belgilanishi. qadimgi hindistondagi iqtisodiy g'oyalar «manu qonunlari» (m.av. iv-iii asrlar) qadimgi yodgorlik «artxashastra» (m.av. iv-iii asrlar oralig'i) ijtimoiy mehnat taqsimotining, xukmronlik va bo'ysunish …

3 / 40

i olishi va shunga mos harakat qilishi kerakligi; - moddiy boyliklarni ko'paytirish yorug' dunyodagi yaxshi ishlarning asosiysi ekanligi. shu sababli «avesto»da natural-xo'jalik faoliyati keng targ'ib etilgan va amaliy maslahatlar berilgan. «avesto» («hayot yo'riqnomasi»)da iqtisodiy fikrlar (m.av ii ming yillik oxiri - i ming yillik boshlari) ▪ yoshlarning qariyalarga hurmati, ularga qarshi chiqmaslik g'oyasi; ▪ davlat katta oila, podsho esa «xalqlar otasi»dir, boyliklar tekis taqsimlanishi, soliqlarni me'yorida saqlash, er ishlarini yaxshi bajarish, hamma o'z vazifalarini bajonidil ato etishi zarur; ▪ aristokratiya va xalq o'rtasida vujudga kelgan quldorlik va xususiy mulk himoya qilinadi; ▪ konfutsiy «buyuk jamoa mulki» (dehqonlar jamoasi) va xususiy egalik (quldorlar mulki)ni farqlaydi, so'nggisini ko'proq qo'llaydi; ▪ boylikning manbai mehnat bo'lib, hokimlar boyligi xalq boyligiga asoslanadi. qadimgi xitoydagi iqtisodiy g'oyalar (m.a. vi-iii asrlar) konfutsiylik g'oyasi kun-tszi (m.a. 551-478 yy.) «lun yuy» («suhbatlar va mulohazalar») to'plami. olim kelajak rivojini o'tmishdan izlaydi. harajatlarni iqtisod qilish xalq to'qligini ta'minlash ortiqcha mahsulotlarni saqlash …

4 / 40

tekis boradi - er maydonlari nisbatan tekis taqsimlanishi, dehqonlarni ish qizigan davrda boshqa yumushlarga jalb etmaslik, soliq tizimi er unumiga bog'liq ravish bo'lishi - er kadastrini tuzish, er va suv (tog' va dengiz) larni davlat ixtiyoriga o'tkazish va ulardan daromad yo'lida foydalanish, baholarni tartibga solish «guan-tszi» (m.a. iv a.) asarida xo'jalikni davlat tomonidan tartibga solish antik dunyo (lot. antiquitas - «qadimgi») — atamasi qadimgi grek-rim tsivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish shakllarini aks ettiradi. antik dunyo iqtisodiy qarashlari - qadimgi gretsiya «ekonomiya» so'zi («oykonomiya»: - «oykos» - uy, xo'jalik va «nomos» - qonun, qoida) tom ma'noda uy xo'jaligi to'g'risidagi qoida mazmuniga ega. ksenofont asarining sarlavhasi bo'lgan. qulchilik o'z tabiatiga ko'ra insonga yot, u majburiylikni talab etgan, oqibatda ma'lum davrdan inqirozga uchray boshlagan. shu davrda iqtisodiy g'oyalar tobora reaktsionlashib, davlatni, aristokratiyani himoya qilish, natural xo'jalikni yoqlash yo'lini tanlaydi, ya'ni sinfiy harakterga ega bo'la boradi. aristotel (arastu, m.a. 384-322 y.) ksenofont (m.a. 430-354 y.) platon …

5 / 40

atida jamg'arish funktsiyasini ham tan olgan (pulning boshqa funktsiyalari inkor etiladi). ksenofont (m.a. 430-354 yy.) qadimgi gretsiya ... faylasuflar - davlatni boshqaruvchilar harbiylar - davlatni boshqarish apparatining bir qismi, ular biror mulk egasi bo'lish huquqiga ega emas, iste'mol qilish esa ijtimoiy harakterga ega bo'lishi kerak «qora» toifa - dehqon, hunarmand va savdogarlar, ular mulk egasi bo'lishi kerak qadimgi gretsiya ... platon (m.a. 427-347) «davlat» va «konunlar» asarlarida ideal davlat qanday bo'lishi kerakligini ochib bermoqchi bo'ldi. uningcha bu davrda xususiy mulk va erkin xo'jalik tashabbusiga o'rin yo'q. u aholini uch toifaga ajratgan: aristotel (m.a. 384-322 yy.) - «qul - tirik qurol, qandaydir tirik mulk» - jamiyatning quldor va qullarga bo'linishi - bu tabiiy va qonuniy hol bo'lib, odamlarning tabiatan turli-tumanligidandir. - u «haqiqiy boylik» (qiymat)ni tan olgan, uni iste'mol qiymatlarining yig'indisi va bu bilan bog'liq faoliyatni iqtisodiyotga tegishli soha deb bilgan. qadimgi gretsiya ... iqtisodiyot ❑ dehqonchilik va hunarmandchilik ❑ mayda …

6 / 40

ovat urug'i sepilsa, ularda egasiga nisbatan ig'volar yo'qoladi ▪ qullar qattiq intizom asosida ishlatilishi, arzimas gunoh uchun jazolanishi, ishiga qarab boqilishi va kiyintirilishi zarur qadimgi rim ... gretsiyada qullar ko'proq hunarmandchilik va savdoda ezilgan bo'lsa, rimda qullar asosan qishloq xo'jaligida ekspluatatsiya qilingan. katon starshiy (m.a. 234-149) «dehqonchilik» asari u erkin mayda ishlab chiqaruvchilarning mehnati qullarnikidan yuqori bo'lishini isbotlab berdi, yirik quldorlik latifundiyalariga nisbatan mayda dehqonchilikni afzal deb hisobladi. qullar imkoni boricha erni ishlamaslikka intilgan. kolumella bunday erlarni erkin kolonlarga bo'lib berish yaxshiroq samara beradi, degan to'g'ri xulosaga keldi, uningcha mayda ishlab chiqarishga o'tish kerak edi (hozirgi davrga solishtirib ko'ring). qadimgi rim ... varron (m.a. 116-27) lyutsiy kolumella (m.av. i asr) quldorlik tuzumi inqirozga uchragan va tushkunlikka tushgan davrda quldorlik xo'jaligini ratsionallashtirish muammolari har bir xo'jalik o'z-o'zini ta'minlashi, qullarni esa «gapiruvchi qurollar» deb bilgan u qulchilikning siyosiy xavfini tushundi va qullar bilan yumshoqroq munosabatda bo'lishni taklif etdi, ular ham tabiatan ozod …

7 / 40

ni esa faqat foyda, naf olish uchun qilinadigan ish, deb qoraladi. «faflatda yotgan xalqni uyg'otish uchun avvalo uning tarixini uyg'otish zarur» qadimgi rim ... avreliy avgustin blajenniy (353-430) ilk xristianlikning iqtisodiy g'oyalari avreliy avgustin blajenniy asarlarida ham berilgan avgustin blajenniy qadimgi sharq tsivilizatsiyasi antik dunyo tsivilizatsiyasi 1. er, qimmatbaho boyliklarga davlat, podsholik hamda jamoa mulkining insonlar erkinligining asosi hisoblangan xususiy mulkka nisbatan ustuvorligi 2. natural xo'jalikning ustuvorligi va bozorning rivojlanishiga to'sqinlik qilishi 1. er, boshqa ishlab chiqarish qurollari va vositalariga nisbatan xususiy mulkning shakllanishi va rivojlanishi 2. fuqarolik huquqi asosida tartibga solinadigan tovar-pul, bozor munosabatlarining rivojlanishi qadimgi misr va bobil qadimgi xitoy qadimgi hindiston qadimgi gretsiya qadimgi rim vakillari xammurapu qonunlari konfutsiy (m.av. 551-479) men-tszi (m.av. 372-289) syun-tszi (m.av. iii asr) “manu qonunlari” (m.av. iv-iii asrlar) “artxashastra” ksenofot (m.av. 430-354) aflotun (m.av. 427-347) arastu (m.av. 384-322) katon starshiy (m.av. 234-149), mark varron (m.av. 116-27 y.), kalumella (m.av. i sr), seneka …

8 / 40

i dunyo iqtisodiy ta'limotlari davlat xususiy egalik va foydalanish uchun er ajrata boshladi. xususiy er egaligining turli shakllari saqlangani holda davlat asosiy va unumdor erning egasi sifatida er solig'ini yig'ish huquqini yo'qotmadi. shu sababli sharqda «davlat feodalizmi»ning turli shakllari saqlandi va iqtisodiy qarashlarda ham o'z aksini topdi. o'rta asrlarda iqtisodiy g'oyalar ko'proq diniy qarashlarga asoslangan. savdodan keladigan yuqori foyda va sudxo'rlik foizlari qoralangan. ular noto'g'ri ayirboshlash va begonalar mehnatini o'zlashtirish natijasi sifatida baholangan. arab va g'arbiy evropada feodalizm davridagi iqtisodiy g'oyalar sharq mamlakatlarida feodal munosabatlar iii-viii asrlarda shakllana boshladi. ◆savdo va foydaga nisbatan ijobiy munosabat ➢ narxni ma'muriy boshqarishning inkor etilishi ➢ halol savdoni targ'ib etish ◆ sudxo'rlikni ta'qiqlanishi ❖ pul almashtiruvchi g'ayridinlar fenomeni ❖ foydani taqsimlash tamoyili ilk feodal munosabatlar va shu davrdagi iqtisodiy g'oyalarning asosi qur'oni karimda aks etgan (vii-viii asrlar). - halol mehnat, dehqon, hunarmandlar mehnati ulug'landi, barcha boylik shu asosda paydo bo'lishi uqtirildi; - savdoga katta …

9 / 40

yuqori miqdori 10 foiz qilib belgilanishi (buni boshqa fikrlar bilan solishtiring). qur'oni karimdagi asosiy iqtisodiy g'oyalar «insonga xos bo'lgan jihatlarga yashash uchun mablag', narsa topishga intilish, bu uchun mehnat qilish zaruriyati ham kiradi» «davlatning kuchi va qudrati, aholining soni boylik va farovonlikka bog'liqdir» «aholining boylik manbaini bozor va savdo munosabatlari tashkil etadi» «bozor - bu hunarmandchilikni mukammallashtirish va mehnat unumdorligini oshirishning garovidir». ibn xaldun (1332-1406) «kitob-ul-ibar» («ibratli misollar kitobi» - 1370 y.). ibn xaldun birinchilardan bo'lib tarixiy ijtimoiy taraqqiyotning moddiy tamoyillarga asoslanishi haqida fikr yuritdi. olimning kontseptsiyasi «ijtimoiy tabiat»ga yaqin, jamiyat rivoji (evolyatsiyasi) oddiylikdan tsivilizatsiya saridir. feodallar (cherkov, aristokratlar va dvoryanlar) er, asosiy ishlab chiqarish vositalarining egasi hisoblangan. xo'jalik yuritish natural xo'jalikka asoslangan. ishlab chiqarishda band aholining katta qismi er egalariga bog'liq dehqonlardan iborat bo'lgan. g'arbiy evropa o'rta asrlar iqtisodiyoti shaharlarning erkin aholisi kasb turlari bo'yicha uyushmalarga birlashgan. shaharlar o'z mustaqilligi uchun fedollarga qarshi kurashgan. shaharlar hunarmandchilik va savdo markazlari …

10 / 40

boylikka asosiy e'tiborni qaratadi, oltin va kumushlarni sun'iy boylik, deb biladi. mehnatsiz yaratilgan boylik (savdo, sudxo'rlik) harom, deb hisoblangan. ix-xv asrlarda o'rta osiyoda iqtisodiy g'oyalar x-xii asrlarga kelib o'rta osiyo ilg'or ijtimoiy tafakkurning sharqdagi yirik markazlaridan biriga aylandi ibn sino fikricha: «hayvon tabiat ne'matlariga qanoat qiladi, odamlarga esa tabiat ne'matlari kamlik qiladi, u ovqat, kiyim-kechak va uy-joyga extiyoj sezadi. hayvon tabiat ne'matlarini o'zlashtirib oladi, odam esa o'z mehnati bilan o'ziga ovqat, kiyim, joy yaratadi. shu maqsadda inson dehqonchilik va hunarmandchilik bilan shug'ullanishi kerak». al-farg'oniy al-xorazmiy forobiy beruniy ibn sino yusuf xos xojib nizomulmulk ▪ tinchlik-osoyishtalik; ▪ me'yoridagi soliqlar; ▪ iqtisodiy erkin faoliyat yuritish imkoni. adam smitning iqtisodiy ta'limotiga ko'ra (xviii asr), mamlakatni iqtisodiy bo'hrondan chiqarish uchun 3 narsa talab etiladi: yusuf xos xojib ana shu g'oya aslida yusuf xos xojib tomonidan etti asr avval bayon etilgan. xalq, raiyat (soliq to'lovchilar) mamlakat hukmdoridan uch narsani kutadi: 1) pulning qadrini ko'tarish yoki …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlari"

prezentatsiya powerpoint 2-mavzu. qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlari reja: 1. qadimgi sharqdagi iqtisodiy g'oyalar 2. antik dunyo iqtisodiy qarashlari 3. arab va g'arbiy evropada feodalizm davridagi iqtisodiy g'oyalar 4. ix-xv asrlarda o'rta osiyoda iqtisodiy fikrlarning shakllanishi va rivojlanish yo'nalishlari ma'ruzachi: i.f.d., prof. r.v.abdullaev eramizning 5 asrigacha bo'lgan davr qadimgi dunyo ... iqtisodiy g'oyalarning shakllanishi insoniyatning paydo bo'lishi bilan boshlangan. ammo hozirgi paytda qo'lyozmalarda aks ettirilgan g'oyalargina tahlil qilingan. shu sababli iqtisodiy ta'limotlar tarixi quldorlik jamiyati, aniqrog'i, xususiy mulk paydo bo'lishi bilan boshlanadi, deyish o'rinli xo'jalik faoliyatini aks ettirish (aholi ro'yxati, erlarni hisobga olish, xo'jalik faoliyati b...

This file contains 40 pages in PDF format (2.6 MB). To download "qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi dunyo iqtisodiy ta'limo… PDF 40 pages Free download Telegram