merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlari

PPTX 24 pages 140.8 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 140.8 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati reja: merkantilizm iqtisodiy ta'limotlarining vujudga kelishi ilk va etuk merkantilizm. fiziokratlar iqtisodiy ta'limotning vujudga kelishi. f.kene va uning «iqtisodiy jadval» asari. merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlarining iqtisod ilmi rivojlanishidagi o'rni va ahamiyati merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlari 1.merkantilizm iqtisodiy ta'limotlarining vujudga kelishi ilk va etuk merkantilizm. avvalgi davrdagi iqtisodiy g'oyalarda natural xo'jalik munosabatlariga oid fikrlar ustunlik qilgan. yangi bozor munosabatlari shakllanishi tufayli, shunga oid iqtisodiy ta'limot paydo bo'ldi, bu merkantilizm ta'limotidir. «merkantilizm» iborasi birinchi bo'lib adam smitning asarlarida o'z ifodasini topdi. lug'aviy ma'nosiga ko'ra bu so'z italyancha bo'lib, savdogar mazmuniga ega. bu so'z yangi ta'limotning mazmun va mohiyatini o'zida aks ettiradi. 1492 yilda portugaliyalik xristofor kolumb uchta kemasi bilan tasodif tufayli amerika qit'asini ochdi (u o'zini hindistondaman deb o'ylagan, shuning uchun qit'a nomi boshqa dengizchi - amerigo vespuchchiga nasib etdi, tarixning bu xatosini to'g'rilash uchun bu qit'adagi bir davlatga kolumbiya nomi berildi). ammo amerika …

2 / 24

haqalar ataylab ishdan chiqarilgan, chunki bu pullar bilan faqat ichki savdo oborotini olib borish mumkin (tashqi savdoda esa mumkin emas), maqsad - pulni mamlakatda saqlab qolish. bu siyosatning muhim namoyandalari angliyada u.stafford, italiyada g.skaruffi va boshqalardir. masalan, florentsiyalik (italiya) bankir b.divanzetti (1529-1606) pul (chaqa)ni iqtisodiy organizmning qoniga o'xshatadi, demak, agar chaqa (pul) bo'lmasa (qon kabi), organizm o'ladi. kapitalizmning o'sishi, savdoning rivoji tufayli bu siyosat o'zini oqlamadi (xvii asrdan boshlab xviii asrgacha), pul balansi siyosati savdo balansi siyosati bilan almashdi. bunda davlatdan pul olib chiqishga ruxsat berildi. albatta oltin va kumush pullarning ahamiyati yo'qolmagan, ammo endi imkon boricha chetga ko'proq mahsulot sotib, aksincha chetdan kamroq keltirish siyosati olib borildi, ya'ni faol va ijobiy savdoga amal qilindi. buni protektsionizm siyosati deyiladi (erkin savdoga qarama-qarshi). bu siyosatni ayniqsa angliya keng qo'llagan. rivojlangan merkantilizm xususiyatlari rivojlangan merkantilizm yoki savdo balansi nazariyasi xvi asrning ikkinchi yarmida paydo bo'ldi va xvii asrning o'rtalarida asosan angliyada avj …

3 / 24

gan feodal munosabatlarga qarama-qarshi va yangi burjuaziyani qo'llash orqali o'z davri uchun progressiv bo'lgan ilk kapitalizmning shakllanishiga yaxshi imkoniyat yaratdi. ammo frantsiyada lyudovik xiv («davlat bu men» degan) va kolber tomonidan manufakturalarni ko'paytirish usuli milliy sanoatni rivojlantirish uchun emas, absolyutizmni mustahkamlash, qirol xonadonining sarf-harajatlarini qoplashga qaratildi. germaniyadagi kameralistlar ham mavjud hoqimiyatni qo'llash, aholini esa ularga so'zsiz buysundirishga harakat qildilar. merkantilizm bilan birga siyosiy iqtisod tushunchasi ham kirib keldi. bu tushuncha frantsiyalik antuan monkreten ser de vattevil tomonidan kiritildi (1565-1621). u 1615 yilda «siyosiy iqtisod traktati» kitobini yozdi. bundagi asosiy g'oya - «ko'p sotishu, kam sotib olish». olim o'z g'oyalari buyicha faol merkantilist edi. merkantilizm va hozirgi zamon xviii asrning oxirida merkantilizm iqtisodiy ta'limot yo'nalishi sifatida tarix sahnasidan tushdi. sanoat inqilobi (to'ntarishi) sharoitida bu ta'limot va unga asoslangan siyosat hayot talabiga javob bermay qo'ydi. xush, bu ta'limot nega tarix sinovidan o'ta olmadi, uning «bo'sh joylari» nimalardan iborat? bu ta'limotning xatolarini klassik …

4 / 24

hki baholar darajasini oshiradi. importning eksportdan ortiqligi oqibatida oltinning oqib ketishi bilan qoplanishi kerak. bu jarayon savdo qilayotgan barcha davlatlarda eksport va import o'rtasida oltinga yuqoriroq talabga mos bo'lgan yangi tenglik paydo bulguncha davom etadi. tashqi savdo va oltin, tutash idishlardagi suv bir sathda bo'lishiga intilgani kabi, aktiv savdo balansi ortidan quvish o'z-o'zini inkor etadi. xx asrda monopolistik jarayonlar rivoji bilan davlatning iqtisodiyotdagi roli tobora oshib bordi. inqirozlar tez-tez takrorlanib turdi. ayniqsa, 1929-1933 yillardagi iqtisodiy inqiroz butun dunyoni larzaga soldi. shu davrda j.m.keyns nomi bilan bog'liq ta'limot yuzaga keldi. u «merkantilizm to'g'risidagi mulohazalar» va «bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi» (1936y.) nomli asarlarida merkantilizmning ayrim g'oyalarini qo'llaydi, unda «amaliy donolik» kurtaklari borligi ta'kidlanadi. eksportning importdan ko'pligi, oltinlarning oqib kelishi esa pulga taklifni kuchaytirib, foiz stavkalarini pasaytiradi va shu bilan investitsiya va bandlikni rag'batlantiradi. keyns shularni «merkantilizm doktrinasidagi ilmiy xaqiqat urug'lari» deb ataydi. umuman, j.m.keyns mavjud sharoitlarda klassik maktab aqidalari ish …

5 / 24

ra rivojlana boshladi. ammo mamlakat xali xam agrar xolatda edi. axolining asosiy kismi kishloklarda yashaydi. milliy boylikning 2/3 kismi shu soxada yuzaga keltirilar edi. dexkonlarni axvoli tobora yomonlashdi, kishlok xo'jaligining tushkunligi esa eng yukori cho'kkiga ko'tarildi. frantsiyada yangi, nisbatan samarali kapitalistik sinf- fermerlar xam paydo bulib, tobora rivojlandi. isloxatlarni amalga oshirish sust bordi, feodal majburiyatlar tobora oshdi. okibatda dexkonlarning norozilik xarakati kuchaydi. mamlakatning moliyaviy axvoli fojiali edi. mamlakat ishlab chikarish kuchlarining rivoji feodal iqtisodiy munosabatlar bilan karam-karshiligiga uchradi. burjua inkilobiga olib keladigan omillar ko'paydi. feodal tuzumga karshi kurash g'oyasi fiziokratlar va ularning asoschisi f.kenening iqtisodiy ta'limotidan asosiy o'rinni egalladi. bu ta'limot fermerlar sinfni ximoya kildi, ishlab chikarishni, asosan kishlok xujaligini mamlakatni og'ir axvoldan chikarishning bosh yo'li deb belgiladi. tabiiy konun-koidalarga amal kilish kerakligi, shu yo'l bilan mamlakat boyligini ortirish mumkinligi ko'rsatib berildi. frantsiyadagi kishlok xo'jaligining axvoli va uni yaxshilash tadbirlari tadkikotlarning asosi bo'ldi. ekspluatatsiyaning asosiy shakli obrak bulib, u pul …

6 / 24

ar zamonaviy siyosiy iqtisodning xakikiy otalari edilar. ularning xizmati shundaki, unga davr dunyo karashi doirasida kapitalning dastlabki tahlilini berishdi. bu ularni boshqalardan ajratib turuvchi asosiy masala edi. ammo fiziokratlar ishlab chikarish soxasini fakat kishlok xujaligi soxasi bilan cheklab kuygan edilar (frantsiyaning ta'siri), ular sanoat (xunarmandchilik)ni samarasiz soxa deb bilganlar. bu ta'limot, garchi uning ko'pgina xatolari bo'lsa xam, xakikatga yakinlashishi borasida navbatdagi muxim kadam xisoblanadi. o'sha davrda frantsiyada olib borilgan iqtisodiy siyosat (kolberning merkantilizmi) kattik tankid qilinadi. lyudovik xiv o'rniga kelgan yangi qirol lyudovik xv xam eski siyosatni davom ettirdi, frantsiya angliya bilan 7 yillik urush olib borib, unda engildi, kanadadan va sharqdagi bir kancha mustamlakalaridan ajraldi, okibatda evropadagi 2-darajali davlatga aylandi. shu sharoitda bu axvoldan chikish yo'li tabiatdan kidirildi. fiziokratlarning dasturi bo'yicha frantsiyadagi feodalizm koldiklari tugatilishi, fiskal (solik) tizimni ratsionalizatsiya kilib, rentadan yagona solik olinishi, mayda er uchastkalari birlashtirilib don savdosiga barcha protektsionistik to'siklar bartaraf etilishi kerak edi, oddiyrok kilib …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlari"

merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati reja: merkantilizm iqtisodiy ta'limotlarining vujudga kelishi ilk va etuk merkantilizm. fiziokratlar iqtisodiy ta'limotning vujudga kelishi. f.kene va uning «iqtisodiy jadval» asari. merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlarining iqtisod ilmi rivojlanishidagi o'rni va ahamiyati merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlari 1.merkantilizm iqtisodiy ta'limotlarining vujudga kelishi ilk va etuk merkantilizm. avvalgi davrdagi iqtisodiy g'oyalarda natural xo'jalik munosabatlariga oid fikrlar ustunlik qilgan. yangi bozor munosabatlari shakllanishi tufayli, shunga oid iqtisodiy ta'limot paydo bo'ldi, bu merkantilizm ta'limotidir. «merkantilizm» iborasi birinchi bo'lib adam smitning asarlarida o'z ifodasini topdi. lug'aviy m...

This file contains 24 pages in PPTX format (140.8 KB). To download "merkantilizm va fiziokratlar iqtisodiy ta'limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: merkantilizm va fiziokratlar iq… PPTX 24 pages Free download Telegram