donliekinlarning tavsifi

PPTX 36 pages 7.4 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.4 MB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

slayd 1 2-mavzu: donli ekinlapning umumiy tavsifi. kuzgi don ekinlapi biologiyasi. kuzgi ekinlapning nobud bulish sabablapi va kupash chopalapi. reja: 1 1 2 3 o'zbekistonda va dunyoda keng tarkalgan don ekinlari, donli ekinlarning guruxlanishi.. donli ekinlarning morfologik belgilari 4 donning kimyoviy tarkibi, donli ekinlarning rivojlanish fazalari kuzgi don ekinlarining nobud bo'lish sabablari 2-1. o'zbekistonda va dunyoda keng tarkalgan don ekinlari, donli ekinlarning guruxlanishi. o'zbekiston respublikasi mustaqillikka erishgandan keyin ekin maydonlari tarkibida katta o'zgarishlar sodir bo'ldi. asosiy ekin g'o'za hamda em-xashak ekinlarini maydonlari qisqartirildi va boshoqli don ekinlari maydonlari keskin oshirildi. respublikamizda 4,3 mln gektar sug'oriladigan, 730 ming gektar lalmikor ekin maydonlari bor. mamlakatimizning donga bo'lgan bir yillik ehtiyoji 6,0-6,5 mln. t ni tashkil etadi. kelajakda mamlakatimizda don etishtirishni ko'paytirish asosan hosildorlikni oshirish, jadal o'stirish texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish hisobiga amalga oshirilishi ko'zda tutilmoqda. mamlakatimiz bo'yicha 1991-yilda 770 ming gektar erga g'alla don ekinlari ekilgan bo'lib, o'rtacha hosildorligi gektariga …

2 / 36

orin tomonida uzunasiga ketgan aniq ko’rinadigan egatcha bor. doni bir nechta murtak ildizcha chiqarib unadi. boshog’ining pastki gullari yaxshi rivojlangan. issiqqa kamroq talabchan. namga ko’proq talabchan. kuzgi va bahori formalari bor. uzun kun o’simliklari. dastlabki fazalarda tezroq rivojlanadi. donning qorin tomonida uzunasiga ketgan egatcha yo’q. doni bitta murtak ildizcha chiqarib unadi. boshog’ining yuqoridagi gullari yaxshi rivojlangan. issiqqa ko’proq talabchan. namga kamroq talabchan (sholidan boshqasi). faqat bahorgi formalari bor. qisqa kun o’simliklari. dastlabki fazalarda sekin rivojlanadi. 2-2.donli ekinlarning morfologik belgilari g'alla ekinlariga xilma-xil bo'lgan madaniy o'simliklarning eng muhim guruhi kiradi, ularning hammasi g'alladoshlar, ya'ni boshoqdoshlar (gramineaye) yoki qo'ng'irboshsimonlar (poaceaye) oilasiga mansubdir. bu oila eng katta batanik oilalardan biri bo'lib, unda butun er yuzida keng tarqalgan bir yillik va ko'p yillik o'simliklarning 500 dan ortiq avlodi hamda 5000 dan ko'proq turi bor. g'alla don ekinlari asosan ildiz, poya, barg, gul to'plami, gullar va mevalardan iborat bo'ladi. don ko'karganda dastlab murtak yoki birlamchi …

3 / 36

alla ekinlarining bargi oddiy, barg qini va yaprog'idan iborat. barg qinini yaproqqa o'tish joyida tilcha (ligula) joylashgan. u yupqa, rangsiz parda ko'rinishida bo'ladi. barg qinining asosida ikkita quloqchalari (ouricula) bor. tilcha va quloqchalarning tuzilishiga qarab don ekinlarining ko'pchiligini bir-biridan qarqlash mumkun. suta to'pguli. bug'doy, arpa, javdarning to'pguli boshoq, suli, oq jo'xori, tariq, sholida ro'vakdan iborat. makkajo'xorida urg'ochi to'pgul so'ta, erkak to'pgullar ro'vak. ruvak boshoq po'stli don mevasi don ekinlarining mevasi doncha. po'stli don ekinlari (suli, tariq, arpa, sholi) ning doni gul qobig'i bilan o'ralgan, ular donni zich o'rab turadi yoki qo'shilib o'sgan (arpada). yalong'och donli bug'doy va javdarda gul qobig'i dondan oson ajraladi. yalong'och donli 3. donning kimyoviy tarkibi. ekin turi, navi, agrotexnika, o'sish sharoitiga bog'liq holda donning kimyoviy tarkibi o'zgaradi. oqsil bug'doy va ayniqsa, qattiq bug'doy donida (16 %) ko'p, sholida nisbatan kam (7,6 %). ekinzorlar shimoldan janubga, g'arbdan sharqqa tamon siljib borgan sayin don tarkibidagi oqsil miqdori ko'payadi. …

4 / 36

o'p miqdori murtak hujayralarida joylashgan bo'lib bug'doyda 14 %, javdar va arpada 13,4 %, sulida 26 %, tariqda 20 %, makkajo'xorida 40 % bo'ladi. unda yog'ning miqdori sezilarli darajada bo'lishi unni taxir bo'lishiga olib keladi. don ekinlarining organogenez bosqichlari va rivojlanish fazalari. rivojlanishning mikrofazalar shkalasi boshoq, boshoqchalar, gullar va donning rivojlanish jarayonlarini alohida olib nazorat qilish va shu asosda ekinlar parvarishini tashkil qilish, mo'l va sifatli don hosili etishtirishga imkon beradi. etarli namlik, issiqlik, havo kislorodi bo'lganda urug'lar bo'rtib boshlaydi. bo'rtayotgan urug'larning suvga talabi turlicha. urug'larni bo'rtishi uchun (urug' quruq og'irligiga nisbatan %) o'z vazniga nisbatan bug'doy 47–48, arpa 48–57, javdar 58–65, suli 60–70, makkajo'xori 37–44, tariq va oq jo'xori 25–38 % suv yutadi. dukkakli don ekinlari urug'lari bo'rtishi uchun o'z vazniga nisbatan 100–125 % suvni yutadi urug'ning bo'rtishi maysalash don ekinlarining bo'rtayotgan urug'larida dastlab murtak ildizlari keyin poya rivojlanadi. dastlab tuproq yuzasida bigizsimon holda poya hosil bo'ladi. u tiniq …

5 / 36

sti bo'g'inlarining hammasidan ham hosil bo'lishi mumkin, ammo eng yuqori, tuproq yuzasidan 1-3 sm chuqurlikda joylashgan bo'g'inlardan hosil bo'lishi ko'proq kuzatiladi. yuqori, eng rivojlangan bo'g'in tuplanish bo'g'ini deyiladi. undan asosiy yon novdalar va popuk ildiz tizimini hosil qiluvchi qo'shimcha ildizlar paydo bo'ladi. bug'doy, javdar, arpada er osti bo'g'ini maysalar hosil bo'lishining 5-7 kunlarida shakllanadi. tariqsimon g'alla ekinlari va sulida – ular (maysalar) bilan bir vaqtda hosil bo'ladi. g’alla ekinlaring tuplanishi: 1 – don, 2 – birlamchi ildizlar, 3 – tuplanish bo’g’ini, 4 –ikkilamchi ildizlar, 5 – asosiy poya, 6 – yon poyalar, 0–0–yer sathi naychalash (poya hosil qilishi). don ekinlarida tuplanish davrida poya rivojlanib boshlaydi. murtak boshog'i (ro'vagi) asosida joylashgan bo'g'in oralig'i sezila boshlaydi. naychalanishni boshlanishi deb bosh poya bo'g'in oralig'ining cho'zilib boshlashi va poyaning birinchi bo'g'ini tuproq yuzasidan 5 sm balandlikka ko'tarilganda belgilanadi. boshoqlash (ro'vaklash). yuqori barg qinidan boshoq (ro'vak) ning 1/3 qismi ko'rinishi bilan boshoq(ro'vak)lash fazasi boshlanadi. naychalashdan …

6 / 36

di, poyasining pastki barglari bilan bo’g’imlarigina sarg’aya boshlaydi. doni yashil, lekin to’la shakllangan bo’lib, ezilganda sutga uxshash suyuqlik ajraladi. namligi 60% dan 40% gacha o’zgarib turadi (fazaning boshlanishi va oxirida). donda organik moddalar tuplanib, murtak shakllanib boradi. 2. mum pishiqlik fazasi endosperm mumsimon, eziluvchan, tirnoq bilan oson kesiladigan holatda bo'ladi. don namligi 25-30 % gacha kamayadi, faza davomiyligi 3-6 kun. bunda donda to'plangan oziq moddalar miqdori donning to'la pishiqlik davridagidan kam farq qiladi. havo sernam bo'lganda bu davr cho'zilib ketishi mumkin. bu davr hosilni ikki fazali usulda – avval o'rilib, keyin yanchib olish uchun eng qulay muddat. endosperm kattalashadi, shishasimon yoki unsimon bo'lib, rangi shu don uchun xos bo'ladi, namligi 8-22 %. faza davomiyligi 3-5 kun. bu fazada donda murakkab biokimyoviy jarayonlar sodir bo'ladi va urug'lar me'yordagi unuvchanlikka ega bo'ladi. 2. qattiq pishiqlik fazasi kuzgi don ekinlarini qishga chidamligi qishlash davrida o’simliklarni noqulay sharoitlar kompleksiga chidamligi ularning qishga chidamligi deyiladi. …

7 / 36

laydi hamda ular o’rnini fotosintez yordamida qoplay olmaydi. ivib qolish erigan suvlar, yog’ingarchiliklar, oqova suvlar to’planadigan relyefi past, suvni yomon o’tkazadigan og’ir tuproqli joylarda kuzatiladi. bunday joylardagi o’simliklar suvni ichida qolib, to’qimalarda anaerob jarayonlarni kuchayishi natijasida zaxarlanishi hamda nobud bo’lishi kuzatiladi. bahorgi o’sish davrida, havo harorati yuqori bo’lmasa kuzgi bug’doy suv tagida 14 kungacha tirik holda saqlanadi. haroratni ko’tarilishi bilan o’simlikni ivishga chidamligi pasayadi. harorat –4-5 0s bo’lganda kuzgi bug’doy suv ichida qolsa 30 kundan keyin nobud bo’ladi. o’simliklarni ildiz bo’g’izini tuproq yuzasiga chiqarilishi, ildizlarni yalong’och qolishi va uzilishi tuproqni cho’kishi hamda sovuq ta’sirida vujudga keladi. tuproqda ortiqcha namlikni bo’lishi, vaqti–vaqti bilan muzlashi uning hajmini oshiradi, o’simlikni tuproqdan sitib chiqaradi. bunda o’simlik ildiz tuguni bilan tuproq yuzasiga chiqib qoladi, bir qism ildizlar uziladi. bunday holda o’simlik tuproqdan chiqadi va birlamchi holatidan ko’tarilgan holda qoladi. ayniqsa, harorat tez almashinib turishi - kunduzi iliq, kechasi sovuq bo’lishi o’simlikka katta zarar yetkazadi. o’simliklarni …

8 / 36

ni ochilib qolishidan halok bo’ladi. bunday holga qarshi kurashda - ixotozorlar barpo qilish, ekinzorni o’suv davrida yetarli namlik bilan ta’minlash, optimal muddatda ekish va boshqa eroziyaga qarshi chora-tadbirlar muhim ahamiyatga ega qish davridagi qurg’oqchilik o’simlik muzlab qolgan tuproqdan suvni shimib ololmasligi natijasida yuzaga keladi. bunday hollarda havo haroratini ijobiy bo’lishi xo’jayra shirasi konsentrasiyasini oshishiga, yer usti organlarining keyin tuplanish tugunini qurishiga olib keladi. e'tiboringiz uchun rahmat image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg image13.jpeg image14.jpeg image15.jpeg image16.jpeg image17.png image18.jpeg image19.jpeg image20.jpeg image21.jpeg image22.jpeg image23.jpeg image24.jpeg image25.jpeg image26.jpeg image27.jpeg image28.jpeg image29.jpeg image30.png image31.jpeg image32.jpeg image33.jpeg image34.jpeg image35.jpeg image36.jpeg image37.jpeg image38.jpeg image39.jpeg image40.jpeg image41.jpeg image42.jpeg image43.jpeg image44.jpeg image45.jpeg image46.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "donliekinlarning tavsifi"

slayd 1 2-mavzu: donli ekinlapning umumiy tavsifi. kuzgi don ekinlapi biologiyasi. kuzgi ekinlapning nobud bulish sabablapi va kupash chopalapi. reja: 1 1 2 3 o'zbekistonda va dunyoda keng tarkalgan don ekinlari, donli ekinlarning guruxlanishi.. donli ekinlarning morfologik belgilari 4 donning kimyoviy tarkibi, donli ekinlarning rivojlanish fazalari kuzgi don ekinlarining nobud bo'lish sabablari 2-1. o'zbekistonda va dunyoda keng tarkalgan don ekinlari, donli ekinlarning guruxlanishi. o'zbekiston respublikasi mustaqillikka erishgandan keyin ekin maydonlari tarkibida katta o'zgarishlar sodir bo'ldi. asosiy ekin g'o'za hamda em-xashak ekinlarini maydonlari qisqartirildi va boshoqli don ekinlari maydonlari keskin oshirildi. respublikamizda 4,3 mln gektar sug'oriladigan, 730 ming gektar lalmik...

This file contains 36 pages in PPTX format (7.4 MB). To download "donliekinlarning tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: donliekinlarning tavsifi PPTX 36 pages Free download Telegram