atmosfera tavsifi

DOCX 11 стр. 178,4 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 178,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

mavzu: keng atmosfera jalalari reja: 1.atmosfera haqida tushuncha 2. koinot nurlarining atmosfera orqali o’tish. 3. keng atmosfera jalalari atmosfera (qadimgi yunoncha: ἀτμός - atmos - bugʻ va σφαῖρα - sfera) – yer sharini oʻrab olgan va u bilan birga aylanadigan havo qobigʻi. atmosfera massasi 5,15-yu15 t boʻlib, yer shari ogʻirligi (5,977-1021 t)ning taxminan. milliondan bir boʻlagiga teng. balandlikka koʻtarilgan sari atmosfera bosimi va zichligi kamayib boradi. atmosferaning qalinligi bir necha oʻn ming km boʻlishiga qaramay, uning asosiy massasi yer sirtiga yondashgan yupqa qatlamda joylashgan. atmosfera butun masalan-sasining taxminan. 50 % yer sirtidan 5 km balandlikkacha boʻlgan qatlamda, qolgan 50 % esa 30 – 35 km balandlikkacha boʻlgan qatlamda toʻplangan. yer sirtida atmosferaning zichligi yu-3 g/sm³ boʻlsa, taxminan. 700 km balandlikda 10-16 g/sm³. atmosfera yuqori qatlamlarining zichligi sayyoralararo muhitdagi gazlarning zichligiga tenglashadi. shuning uchun atmosferaning keskin chegarasi boʻlmaydi, asta-sekin sayyoralararo fazoga oʻtadi. atmosferaning yuqori qatlamlari quyoshdan chiqadigan radiasiya energiyasi taʼsirida issikdik …

2 / 11

chang zarrachalari mavjud. ularning manbai yer va kosmik fazodir. atmosfera tarkibiga koʻra, asosan gomosfera va geterosfera qatlamlariga boʻlinadi. yer sirtidan 90 – 95 km balandlikkacha boʻlgan havo qatlamida yuqorida qayd etilgan asosiy gazlar (azot va kislorod)ning nisbiy tarkibi oʻzgarmaydi, buni gomosfera (bir jinsli) qatlam deb ataladi, bu qatlamdan yuqorida esa azot va kislorod molekulalari zaryadli atomlarga ajraladi va atom ogʻirligi boʻyicha taqsimlanadi. buni geterosfera qatlami deb yuritiladi. shu belgiga asosan ozonosfera (20 – 55 km) va ionosfera (90 km dan yuqori) qatlamlarini ham ajratish mumkin. ozonosfera qatlami tufayli yer yuzida hayot mavjud, chunki quyoshdan kelayotgan va hayot uchun zararli boʻlgan har xil nurlarning asosiy qismi shu qatlamda yutiladi. ionosfera ionlar konsentratsiyasi taqsimlanishi boʻyicha 60 km balandlikda d, po– 140 km balandlikda ye, 220 km dan yuqorida fqatlamlarini hosil qiladi. atmosfera quyosh radiatsiyasining maʼlum qismini yutadi va sochadi. atmosferada issiklik koʻproq turbulent (uyurma) harakat, radiatsiya jarayonlari va suvning fazoviy oʻzgarishlari orqali …

3 / 11

maksimal konsentratsiyasining balandligi (dqatlam). · 65 – koʻpchilik meteorlarning soʻnish sathi. · 55 – qutb yogʻdusining pastki chegarasi. · 45 – tovushning eng kuchli qaytish sathi. · 27 – sadafsimon bulutlar balandligi. · 11 – 100 km dan pastdagi havo tarkibi. girdoblari, antitsiklon va siklonlar harakati natijasida turli kengliklardagi havo massalarining almashinishi yuzaga keladi. shuningdek, atmosferada havo vertikal va gorizontal yoʻnalishlarda aralashib turadi. troposferada suv bugʻlari va changlar koʻp boʻlgani uchun tuman, bulut hosil boʻladi, yogʻin yogʻadi, momaqaldiroq va turli-tuman ob-havo hodisalari roʻy beradi. shamol tezligi har kilometr balandlikda 2 m/s orta boradi va yoʻnalishi oʻngga burila boshlaydi. tropopauza ostida shamolning eng yuqori tezligi sekundiga 15 – 20 m ga, baʼzan soatiga 500 – 600 km gacha yetadi. troposferada a yer sirti bilan ishqalanadigan qatlamning qalinligi 1,0 – 1,5 km. bu qatlamda meteorologik elementlar sutka davomida koʻp oʻzgaradi. qatlamning 50 – 100 m balandlikkacha boʻlgan pastki qismida issiqlikning turbulent oqimlari, …

4 / 11

ik boʻyicha oʻzgarmaydi, 30 km balandlikdan boshlab havo temperaturasi orta boradi va 50 – 60 km balandlikda 290°k gacha yetadi. oʻrta va yuqori kengliklarda temperaturaning balandlik boʻyicha oʻzgarishiga qarab, stratosfera: 1) temperaturasi oʻzgarmaydigan izosfera; 2) temperaturasi ortib boradigan inversiyaizopauza qatlamlariga boʻlinadi. quyi va ekvatorial kengliklarda stratosfera odatda inversiyadan boshlanadi. meridian boʻyicha havo koʻchishining kuchayishi (stratosferaning muhim xossasi) yer yarim sharlari orasidagi havo almashinuviga yordam beradi. taxminan 80 –90 km balandlikda temperatura 190°k gacha pasaya boradi. 50 – 90 km balandlik oraligʻidagi atmosfera qatlami mezosfera deb yuritiladi. mezosferaning 82 – 85 km balandligida yoz vaqtlarda kumushsimon bulutlar kuzatiladi. mezosferada havo tarkibi troposfera va stratosfera qatlamlaridagi kabi aralash gazlardan iborat. mezosferada fotokimyoviy jarayonlar katta rol oʻynaydi. quyoshning qisqa toʻlqinli radiatsiyasi taʼsirida faol harakatchan atom va molekulalar hosil boʻladi. 90 km dan yuqorida termosfera qatlami boshlanib, temperatura tez koʻtarila boradi. temperaturaning koʻtarilish darajasi qisqa toʻlqinli quyosh radiatsiyasining yutilish jadalligiga bogʻliq. mezopauzadan yuqorida toʻlqin …

5 / 11

almashinadi. 100 – 900 km balandlikdagi qatlamda qutb yogʻdusi va ionosfera toʻlqinlari kuzatiladi, 900 km dan yuqorida ekzosfera qatlami boshlanib, temperatura oʻzgarmay qoladi. yer sunʼiy yoʻldoshlari (yesy)ning uchishiga atmosferaning taʼsiri oʻrganilgan va oʻrganilmoqda. atmosferaning yerdan 150 km gacha boʻlgan qatlamini zich qatlam va undan yuqoridagi qatlamini yer atrofidagi kosmik boʻshliq deb ajratiladi. yer sirtiga yaqin atmosfera qatlamlarining zichligi katta boʻlganligi sababli, kosmik tezlikdagi raketa va sunʼiy yoʻldoshlar bu qatlamlarda ucha ol-maydi, yonib ketadi. shuning uchun ham sayyoralararo fazodan yer atmosferasining zich qatlamiga kirib kelgan meteorlar 120 km balandlikda qiziy boshlaydi va, nihoyat, 60 km balandlikda yonib ketadi. bu hodisani xalq tilida „yulduz uchdi“ deb yuritiladi. raketa va sunʼiy yoʻldoshlar 150 km dan boshlab yer atrofida aylanishi mumkin. atmosfera elektr oʻtkazuvchanlik xossasiga ega. atmosferadagi elastik toʻlqinlar tovush chiqaradi. yorugʻlik adan oʻtayetgan vaqgda tuman tomchilari va kristallardan qaytishi, sochilishi va sinishi natijasida har xil optik hodisalar roʻy beradi. atmosferada maʼlum miqdorda radioaktiv …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "atmosfera tavsifi"

mavzu: keng atmosfera jalalari reja: 1.atmosfera haqida tushuncha 2. koinot nurlarining atmosfera orqali o’tish. 3. keng atmosfera jalalari atmosfera (qadimgi yunoncha: ἀτμός - atmos - bugʻ va σφαῖρα - sfera) – yer sharini oʻrab olgan va u bilan birga aylanadigan havo qobigʻi. atmosfera massasi 5,15-yu15 t boʻlib, yer shari ogʻirligi (5,977-1021 t)ning taxminan. milliondan bir boʻlagiga teng. balandlikka koʻtarilgan sari atmosfera bosimi va zichligi kamayib boradi. atmosferaning qalinligi bir necha oʻn ming km boʻlishiga qaramay, uning asosiy massasi yer sirtiga yondashgan yupqa qatlamda joylashgan. atmosfera butun masalan-sasining taxminan. 50 % yer sirtidan 5 km balandlikkacha boʻlgan qatlamda, qolgan 50 % esa 30 – 35 km balandlikkacha boʻlgan qatlamda toʻplangan. yer sirtida atmosferani...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (178,4 КБ). Чтобы скачать "atmosfera tavsifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: atmosfera tavsifi DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram