марказий осиё халқлари динлари ва эътиқодлари манбаларининг тарихий жиҳатлари

DOC 79,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1554364323_74049.doc марказий осиё халқлари динлари ва эътиқодлари манбаларининг тарихий жиҳатлари режа: 1. диний эътиқод нинг пайдо бўлиши. 2. диннинг илк кўринишлари (анимизм, фетишизм, тотемизм ва сеҳргарлик (муғаналик)). 3. уруғ-қабила жамиятига оид диний маросимлар. 4. тараққий этган дин ёдгорликлари. диний эътиқодларнинг пайдо бўлиши. дин ижтимоий онг шаклларидан бири бўлиб, унда инсон атрофидаги реал олам хаёлий шаклда акс этади. “дин” маъносида қўлланган лотинча «religion» сўзи «художўйлик», «табаррук», «илоҳий» деган маънони англатади. христиан илоҳиётчи-олимлари, дин инсоннинг худо билан алоқаси, деб ҳисоблаганлар. ҳозирга келиб дунёда моҳияти ва удумлари шаклига, диний институтларининг мураккаблиги, диндорлар кундалик ҳаётининг муайян тартибга бўйсундирилиш даражасига кўра ўзаро фарқли икки юзга яқин дин мавжуд. улар бир худоли ва кўп худоли, уруғ-қабилавий ёки илк (дастлабки) динлар, миллий ва жаҳон динлари бўлиши мумкин. хўш, ибтидоий жамиятда диннинг келиб чиқишига нималар сабаб бўлган? авваламбор инсоннинг руҳиятига ва турмушига унинг ижтимоий шароити таъсир этади. ибтидоий жамиятда диний қарашлар шаклланишига асосий сабаблардан бири одамларнинг табиат ҳодисаларига …

қилиб, дин инсон ўз атрофидаги шароитни англаб етишга интилган муайян тарихий тараққиёт босқичида пайдо бўлган. одамлар онги ўта суст ривожланган эди ва шу туфайли тушунарсиз табиат ҳодисалари уларда инсоннинг ўзидан қудратлироқ бўлган ғайритабиий кучлар амал қилаётганлиги ҳақида тасаввур ҳосил қилган. ибтидоий одамлар онгида сезги ва кечинмалар ҳал қилувчи ўрин тутар эди. ушбу ҳодисалар одамга сирли ва жумбоқли туюлиши билан бирга уларда ҳам инсонга хос ҳислатлар, яъни ирода, онг ва истак каби хусусиятлар мавжуд бўлиб туюлган. ўзлаштириш жараёнида инсон буларнинг барини жонли ва ғайритабиий куч эгаси деб топди ва бу унинг онгида ғайритабиий кучлар ҳамда илохлар пайдо бўлишига олиб келди. диннинг илк кўринишлари. уруғчилик тизимининг шаклланиш даврида (милоддан 40-30 минг йил аввал) юзага келган муғаналик (сеҳргарлик), фетишизм ва анимизмни диннинг дастлабки кўринишлари деб ҳисоблаш мумкин. сеҳргарлик ёки “магия” (юнонча mageia), бу – табиатга таъсир кўрсатишнинг ғайритабиий воситалари борлигига ишончдир, инсоннинг ўзи буюм ва ҳодисаларга таъсир кўрсатишга интилиб қилган жодугарлик амалларининг йиғиндисидир. …

ўринишдаги дастлабки одамлар – кроманьон одамлар пайдо бўлган «юқори палеолит” даврида аниқ-равшан кузатилади. дастлабки суратлар ибтидоий одам ҳаётидаги муҳим, бироқ шу билан бирга хавфли ҳодиса – ов ҳақида маълумот беради. суратлар тош, суяк ёки шохга ўйиб ишланган контурли тасвирдан иборат бўлиб, бармоқ ёки мўйқаламга монанд буюм билан қора ё қизил рангга бўялган. бўёқ ўрнига охра, кўмир ёки бўр қўлланилган. рассом уларни ҳайвон ёғига қўшиб ишлатганлиги сабабли кўпгина суратлар ёмғир ва қор таъсиридан сақланиб қолган. руҳи танани тарк этиб, “ўзга дунёга” сафар қилиши керак бўлган марҳумнинг танаси ҳам ана шундай бўёқ ёрдамида махсус сурат ва белгилар билан қопланган. марказий осиё минтақасида диний эътиқод илдизлари қадим-қадимга бориб тақалишини қайд этиш лозим. қадимги юнон тарихчилари страбон ва геродот ўз китобларида трансаксония аҳолиси – сак ва массагет қабилаларининг диний маросимлари ва урф-одатларини тасвирлаб берганлар. кўхитонг тоғи (сурхондарё вилояти) зараутсой дарасининг у қадар чуқур бўлмаган, бироқ оёқ етмас ғорларида энг қадимгилари мезолит ва неолит даврига, …

он водийсидан ажратиб турган қоратепа тизмасида ҳам қадимги одам фаолияти излари топилди. қайнарбулоқ қишлоғидан шарқроқда қояга ўйиб ишланган ов жараёнининг ўнга яқин тасвири топилди. олмалиқдан 6-8 км жануброқда қурама тизмасининг шимолий ёнбағридаги парокандасойда милоддан аввалги v-i асрларга оид 500 га яқин петроглиф борлиги аниқланган. тасвирлар жарликнинг ўнг қирғоғидаги қирқдан ортиқ қоятошнинг текис юзасига туширилган. тошкент вилоятининг бўстонлиқ тумани қорақия дарасидан ҳам милоддан аввалги ii-i минг йилликларга оид алоҳида суратлар топилди. хожикентдан (тошкент вилояти) топилган тошга чуқур ўйиб ишланган суратлар (петроглифлар) ҳам анча қадимий бўлиб, улардан дастлабкилари палеолит даврига тўғри келади. бу каби петроглифлар ўзбекистоннинг бошқа ерларида ҳам учраб туради. тадқиқотчилар афсуний аҳамиятга эга бўлган дастлабки тош суратларга хос мавзулардан бири кейинги даврларда ҳам кенг тарқалган беш бармоқ, яъни панжа тасвири деб ҳисоблайдилар. қўл панжасининг изи ёки тасвири уни қолдирган инсоннинг руҳан шу ердалигидан далолат берган. кейинроқ у эгалик белгиси ёки ёмон кўздан асраш маъносини ҳам олади. икки дарё оралиғида доира, …

ор ва кўзмунчоқларга ишонч тарзида сақланиб қолган. ирим-сиримга ишонадиган одамлар фикрига кўра, тумор бахт келтирар, кўзмунчоқ эса ёмон кўздан асрар экан. тақа, тумор, бўйин тақинчоғи (кулон), филча, турли ўйинчоқлар эса замонавий фетишларга мисол бўла олади. у ёки бу буюмдан фойдаланилган ҳар қандай диний амалда бошқа ирим-сиримлар билан бирга фетишизм элементлари ҳам мавжуд. анимизм (лотинча anima - руҳ) – ибтидоий эътиқоднинг нисбатан юксакроқ шакли, яъни руҳлар ва руҳиятга ёки умуман табиатнинг руҳияти мавжудлигига бўлган ишонч. ибтидоий одам тасаввурига кўра унинг атрофидаги дунёда ҳар нарсанинг (ҳайвонлар, ўсимликлар, табиат ҳодисалари ва ҳ.к) жони, яъни руҳи мавжуд. турлича одамсимон фантастик кўринишга эга бўлган ер, олов, ўрмон, сув, тоғ ва уй “руҳ”ларининг келиб чиқиши ҳам шундан. дарахтга топиниш (сиғиниш) турли халқларда турлича кўринишда бўлган. “ҳаёт дарахти” мавзуси ўзбекистон халқ хунармандчилигида муҳим ўрин тутади. ислом динида табаррук дарахт бирор-бир авлиё номи билан боғланган. халқларда инсоннинг жисмоний ўлимидан сўнг унинг руҳи яшаб қолишига бўлган ишонч ва эътиқод …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "марказий осиё халқлари динлари ва эътиқодлари манбаларининг тарихий жиҳатлари"

1554364323_74049.doc марказий осиё халқлари динлари ва эътиқодлари манбаларининг тарихий жиҳатлари режа: 1. диний эътиқод нинг пайдо бўлиши. 2. диннинг илк кўринишлари (анимизм, фетишизм, тотемизм ва сеҳргарлик (муғаналик)). 3. уруғ-қабила жамиятига оид диний маросимлар. 4. тараққий этган дин ёдгорликлари. диний эътиқодларнинг пайдо бўлиши. дин ижтимоий онг шаклларидан бири бўлиб, унда инсон атрофидаги реал олам хаёлий шаклда акс этади. “дин” маъносида қўлланган лотинча «religion» сўзи «художўйлик», «табаррук», «илоҳий» деган маънони англатади. христиан илоҳиётчи-олимлари, дин инсоннинг худо билан алоқаси, деб ҳисоблаганлар. ҳозирга келиб дунёда моҳияти ва удумлари шаклига, диний институтларининг мураккаблиги, диндорлар кундалик ҳаётининг муайян тартибга бўйсундирилиш даражасига кўра ўзаро...

Формат DOC, 79,5 КБ. Чтобы скачать "марказий осиё халқлари динлари ва эътиқодлари манбаларининг тарихий жиҳатлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: марказий осиё халқлари динлари … DOC Бесплатная загрузка Telegram